II CR 453/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie: SN J. Szachułowicz, SW W. Czajkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Banku (...) S.A. - Oddział w S. przeciwko Pawłowi S. o wydanie lub zapłatę na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 29 maja 1989 r. oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneBank (...) S.A. - Oddział w S. żądał zasądzenia (nakazania wydania) od Pawła S. kwoty 777,27 dolarów USA lub zasądzenia kwoty 1.186.591 zł z odsetkami z tym uzasadnieniem, że przedstawiony przez pozwanego do zapłaty czek (...) (Dania), wystawiony przez Erika O., został anulowany przez wystawcę w dniu 23 marca 1988 r., który naruszył duńskie prawo dotyczące wymiany walut.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Stosunek prawny łączący strony wynika z przepisów prawa czekowego. Zgodnie z art. 64 prawa czekowego formę oświadczenia czekowego ocenia się według ustaw kraju, w którym oświadczenie zostało podpisane, jednakże wystarczy zachowanie formy wymaganej przez prawo miejsca płatności. Przedstawiony przez pozwanego czek miał formę zgodną z przepisami polskiego prawa czekowego i dlatego strona powodowa wykupiła go w dniu 21 marca 1988 r. Odwołanie czeku przez wystawcę w dniu 23 marca 1988 r. nie mogło mieć żadnego skutku wobec posiadacza czeku, tj. pozwanego. Czek jest płatny za okazaniem, choćby przedstawiono go do zapłaty przed zamieszczoną na nim datą wystawienia. Zgodnie z art. 29 prawa czekowego czek wystawiony w innym kraju niż ten, w którym jest płatny, powinien być przedstawiony (w wypadku pozwanego) w ciągu 20 dni i termin ten nie został uchybiony, co jest między stronami bezsporne. Artykuł 32 prawa czekowego stanowi, że odwołanie czeku może mieć skutek tylko po upływie terminu do przedstawienia. Wprawdzie Bank (...) informuje, że czek został odwołany przed wystawieniem go do realizacji (dnia 23 marca 1988 r.), ale nawet, jeżeli nie jest to omyłka pisarska, to i tak odwołanie takie jest bezskuteczne wobec pozwanego, gdyż odwołanie czeku przed terminem realizacji może mieć skutek tylko wtedy, gdy wystawca nie wręczył go remitentowi, a przekazał bezpośrednio do banku, co w przedstawionej sprawie nie miało miejsca.Z tych przyczyn powództwo podlega oddaleniu. W rewizji od tego wyroku Bank wnosi o jego zmianę i uwzględnienie powództwa lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.Skarżący zarzuca naruszenie prawa materialnego przez pominięcie art. 62 prawa czekowego oraz przyjęcie, że przedstawiony czek spełnia wymagania z art. 64 prawa czekowego, oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez ustalenie, że jedyną przyczyną odmowy zapłaty czeku przez bank zagraniczny było jego odwołanie przez wystawcę.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sprawa dotyczy odpowiedzialności osoby, na której rzecz czek został wystawiony przez cudzoziemca, i wykupiony w ramach skupu czeków przez bank polski, a nie jest honorowany przez bank zagraniczny (bankiera), na który został wystawiony. W ten sposób sprawa przedstawia się w ujęciu strony powodowej. Z tego wynikają określone konsekwencje prawne.Z materiału sprawy widać, że "skupiony czek" nie jest uznawany za ważny w stosunkach między bankiem zagranicznym a bankiem polskim w każdym razie nie z przyczyn leżących po stronie pozwanego w niniejszym procesie jako remitenta. Wobec braku odpowiednich twierdzeń nie ma podstaw do przyjęcia, że powstały stan rzeczy jest wynikiem zmowy posiadacza czeku z jego wystawcą na szkodę banku polskiego.Z materiału sprawy natomiast wynika (stanowisko banku duńskiego), że czek nie nadawał się do obrotu zagranicznego. Wobec tego wystawca czeku, którego łączy stosunek z bankiem, na który wystawił czek, ponosi odpowiedzialność wobec swego banku. Jest to jednak tylko sprawa wewnętrzna między stronami stosunku z zakresu prawa czekowego. W takiej sytuacji bank zagraniczny, na który czek był wystawiony - pod względem formalnym prawidłowo wystawiony - nie może bronić się wobec banku (polskiego), który "skupił" czek, faktem niezgodnego z prawem czy też naruszającym stosunki umowne między wystawcą czeku a jego bankiem zachowaniem swojego kontrahenta. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla wyniku niniejszego procesu w sensie korzystnym dla pozwanego.Czek jest papierem wartościowym. Dlatego może on być przedmiotem skupu. Nabywca czeku nawiązuje w ten sposób określone stosunki prawne z bankiem, na który czek był wystawiony. Normalnie trasat płacący czek jest obowiązany do sprawdzenia legitymacji formalnej przedstawiającego czek. Zasada ostrożności w obrocie nakazuje jednak skupującemu czeki wystawione za granicą sprawdzenie, czy bank zagraniczny, na który czek został wystawiony, będzie honorował ten czek w stosunkach z bankiem polskim. Dlatego niezrozumiały jest przytoczony już zarzut skarżącego zmierzający do wykazania, że zakupiony przez niego czek nie odpowiada wymaganiom, jakie powinien spełniać czek. Bank w swojej działalności jest profesjonalistą. Łączy się z tym wzmożona odpowiedzialność.W sprawie niniejszej nie chodzi o problem zdolności czekowej. Jest to bowiem zdolność do zaciągania zobowiązań czekowych, traktowana in abstracto. Nie jest natomiast problemem, czy osoba wystawiająca czek ma pokrycie u trasata, czyli w swoim banku. Z tego względu niesłuszny jest zarzut, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 62 prawa czekowego. Nie jest także kwestią zdolności czekowej kwestia naruszenia przez wystawcę czeku stosunków prawnych łączących go ze swoim bankiem, a w szczególności problem wystawienia czeku, który miał stać się przedmiotem obrotu zagranicznego. Zagadnienie to należy do problemów odpowiedzialności wystawcy czeku wobec swojego banku. Sprawa przedstawia się podobnie, jak w wypadku wystawienia czeku bez pokrycia. W takim wypadku, ogólnie rzecz biorąc, ujemnych skutków nie może ponosić posiadacz czeku (remitent).Z tych wszystkich względów rewizja podlega oddaleniu.