II CR 44/65

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Rozalii B. o ubezwłasnowolnienie Franciszka B., na skutek rewizji uczestnika postępowania Franciszka B. od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 3 listopada 1964 r., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneRozalia B. domagała się całkowitego ubezwłasnowolnienia męża - Franciszka B. urodzonego w dniu 7.VII.1899 r. - z powodu choroby psychicznej.W uzasadnieniu żądania wnioskodawczyni podała, iż mąż od kilkunastu lat cierpi na epilepsję, która doprowadziła do okresowych zaburzeń psychicznych. Wywołane chorobą psychiczną zmiany stanowią przyczynę konfliktów z otoczeniem, na skutek czego dalsze pożycie z mężem nie jest możliwe. W czasie napadu chorobowego Franciszek B. znęca się nad żoną.Sąd Wojewódzki ubezwłasnowolnił częściowo Franciszka B. ustalając, iż cierpi on na chorobę psychiczną, a mianowicie "zmiany charakterologiczne w przebiegu padaczki". Stan zdrowia psychicznego chorego uzasadnia, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, trafność wniosku, iż Franciszek B. nie może kierować swoim postępowaniem.W skardze rewizyjnej Franciszek B. domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca naruszenie art. 242 k.p.c. oraz art. 15 dekretu o postępowaniu o bezwłasnowolnienie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 15 dekretu z dnia 29.VIII.1945 r. w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie (Dz. U. Nr 40, poz. 225), osobę, która ma być ubezwłasnowolniona, należy wysłuchać i to na rozprawie. Ratio legis cytowanego przepisu polega na tym, aby sąd w sposób bezpośredni mógł się przekonać o potrzebie ubezwłasnowolnienia.Licząc się z niemożliwością - z uwagi na stan zdrowia - sprowadzenia tej osoby do sądu, dekret pozwala na odstępstwo od zasady obligatoryjnego jej wysłuchania, czyni to jednak pod warunkiem, że wysłuchanie tej osoby jest bezwzględnie niecelowe, przy czym ta niecelowość powinna być stwierdzona orzeczeniem biegłego (art. 5 cyt. dekretu).Trafnie zarzuca rewizja, że wbrew kategorycznemu nakazowi płynącemu z powołanych przepisów, Sąd Wojewódzki zaniechał wysłuchania Franciszka B., chociaż stan jego zdrowia tego nie uzasadniał. Ani bowiem z zaświadczenia lekarskiego dołączonego do wniosku o wszczęcie postępowania, ani z pisma szpitala, w którym Franciszek B. przebywa, nie wynika "bezwzględna niecelowość", o której mówi art. 5 dekretu.Podkreślić przy tym należy, że w świetle art. 5 dekretu w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie konieczną przesłanką podjęcia decyzji o zaniechaniu wysłuchania osoby, która ma być ubezwłasnowolniona, stanowi orzeczenie lekarskie stwierdzające bezwzględną niecelowość tej czynności. Brak takiego orzeczenia nie pozwala na odstąpienie od zasady wysłuchania tej osoby przez sąd.Nie zmienia sytuacji fakt ustanowienia dla Franciszka B. kuratora w celu strzeżenia w toku postępowania jego praw, gdyż ustanowienie takiego kuratora jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy uprzednio została stwierdzona bezwzględna niecelowość wysłuchania osoby, która ma być ubezwłasnowolniona. Skoro zaś przesłanki do ustanowienia kuratora nie zachodziły, ustanowienie to było bezpodstawne.W tych warunkach postępowanie dotknięte jest wadą, która uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia. Bezzasadne zaniechanie obowiązku wysłuchania na rozprawie osoby, która ma być ubezwłasnowolniona, pozbawia ją możliwości obrony swych praw i tym samym prowadzi do nieważności postępowania.Z powyższych zasad orzeczono jak w sentencji.