II CR 500/64

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Edwarda P. o ubezwłasnowolnienie Jana P., na skutek rewizji Jana P. od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 4 sierpnia 1964 r., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w uwzględnieniu wniosku Edwarda P. ubezwłasnowolnił częściowo jego ojca Jana P. ustaliwszy, że cierpi on na chorobą psychiczną w postaci zespołu urojeniowego, i że zachodzi konieczność jego leczenia, przy czym Sąd Wojewódzki nie wykluczył, że choroba ta powstała na skutek anormalnych stosunków rodzinnych ubezwłasnowolnionego.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją ubezwłasnowolniony.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z uzasadnienia rewizji oraz z wyjaśnień skarżącego założonych na rozprawie rewizyjnej wynika, że trafnie zarzuca on, iż Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił należycie sprawy.Sąd Wojewódzki wprawdzie przeprowadził dowód z opinii biegłego lekarza oraz przesłuchał świadków powołanych przez wnioskodawcę, lecz uchylił art. 15 § 1 dekretu o postępowaniu o ubezwłasnowolnienie, gdyż nie wysłuchał Jana P. na rozprawie, w której przeprowadził dowód z opinii tego biegłego. Wymieniony przepis, niezależnie od art. 244 § 1 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n., nakazuje w sprawach o ubezwłasnowolnienie przestrzeganie zasady bezpośredności i jedynie w wypadku określonym w art. 15 § 2 tego dekretu Sąd może odstąpić od zasady bezpośredności i wysłuchać osobę, która ma być ubezwłasnowolniona, przez sędziego wyznaczonego lub wezwanego. W niniejszej sprawie taka konieczność nie zachodziła, gdyż Jan P. występował osobiście przed Sądem Wojewódzkim oraz stan jego zdrowia (możliwość nawiązania kontaktu) dozwalał na jego wysłuchanie.Na potrzebę szczegółowego wysłuchania Jana P. wskazywała też treść wnoszonych przez niego pism oraz pogląd Sądu Wojewódzkiego co do przyczyn, które mogły wywołać zahamowania psychiczne.W sprawach o ubezwłasnowolnienie ze względu na podłoże faktyczne i znaczenie społeczne tych spraw Sąd powinien wykazać wzmożoną aktywność w dążeniu do wyświetlenia wszystkich okoliczności sprawy i tej przyczyny w szerokim zakresie korzystać z uprawnień przysługujących w art. 236 § 1 k.p.c. Sąd Wojewódzki nie powinien był zatem ograniczyć się do przesłuchania świadków zainteresowanych w uwzględnieniu wniosku i świadków stosunkowo daleko zamieszkałych od uczestników postępowania i z tej przyczyny nie znających okoliczności istotnych dla sprawy, lecz przeprowadzić również dowód z przesłuchania jako świadków najbliższych sąsiadów uczestników postępowania i osoby, u których przebywał Jan P., jak również przewodniczącego Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Postrągowie, który wystawił zaświadczenie z dnia 27.XII.1963 r.Sąd Wojewódzki z uwagi na konieczność leczenia Jana P. winien był rozważyć, czy nie zachodzi potrzeba skierowania go na obserwację do zakładu dla nerwowo chorych (art. 13 dekretu o postępowaniu o ubezwłasnowolnienie). Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 384 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n. orzekł jak w sentencji postanowienia.