II CR 440/71

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 14 października 1971 r. sprawy z powództwa Zofii W.­J. przeciwko Stefanowi B. o naruszenie praw autorskich na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 11 lutego 1971 r., sygn. akt II C 373/71 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 11 lutego 1971 r. Sąd Wojewódzki w K. oddalił powództwo Zofii W.­J. przeciwko Stefanowi B. o naruszenie praw autorskich i orzekł o kosztach, przytaczając następujące powody swego rozstrzygnięcia: Na zlecenie pozwanego św. Lidia B. opracowywała zestaw ćwiczeń korekcyjnych postawy umieszczonych następnie w rozdziałach XVIII i XXI opublikowanego przez pozwanego podręcznika “Postawa ciała, jej wady i leczenie". W początkowej fazie opracowywania zestawu ćwiczeń B. za zgodą pozwanego korzystała ze współpracy powódki, przy czym praca ta polegała na zbieraniu danych z różnych podręczników, co zajęło obu współpracującym około 9 godzin. Pozwany jednak projektu tego nie przyjął, wobec niezgodności opracowania z jego założeniami i wówczas B. przepracowała zestawy ćwiczeń w myśl wskazówek pozwanego, jednak już bez udziału powódki, która wówczas przebywała poza K. W tej sytuacji Sąd Wojewódzki przyjął, że praca B. i powódki nie miała charakteru twórczego, była to praca mechaniczna polegająca na wyszukiwaniu materiałów i to tylko do pierwszego opracowania, odrzuconego przez pozwanego. Nadto z przedłożonego przez B. maszynopisu wynika - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - iż stopień dokonywania poprawek w tym maszynopisie świadczy o autorstwie pozwanego. Wkład pracy powódki był minimalny, wobec czego roszczenie powódki jest nieuzasadnione, a okoliczność, że pozwany zamierzał umieścić w przedmowie do podręcznika podziękowanie również dla powódki jest pozbawione znaczenia, skoro miało to nastąpić ze względów kurtuazyjnych i wyłącznie na usilną prośbę B. Ustalenie to oparł Sąd Wojewódzki na zeznaniach św. B. i wspomnianym maszynopisie. Rewizja powódki zarzuca naruszenie przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego, niewyjaśnienie istoty istotnych okoliczności faktycznych, sprzeczność ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego oraz uchybienia procesowe, które wpłynęły na wynik sprawy, przy czym skarżąca wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzutom skarżącej nie można odmówić słuszności. Powódka opiera swe roszczenie na przepisach art. 52 i 53 Prawa autorskiego z dnia 10 lipca 1952 r. (Dz. U. Nr 34; poz. 234) oraz art. 24 i 448 kc. Przedmiotem prawa autorskiego są również opracowania cudzego utworu, tłumaczenia, przeróbki, a także nie tylko utwory ostatecznie wykonane, ale plany, zarysy, szkice, projekty itp. (art. 3 i 4 Prawa autorskiego). Sąd Wojewódzki przyjął, iż wobec zawarcia przez pozwanego z B. odpłatnej umowy zlecenia i minimalnego wkładu pracy powódki - przy czym, według oceny Sądu, praca ta nie miała charakteru twórczego - nie może być mowy o naruszeniu praw autorskich powódki. Pogląd ten jest sprzeczny z cyt. wyżej przepisem art. 3 i 4 Prawa autorskiego, a ustalenia, z których Sąd Wojewódzki wnioski te wysnuwa nacechowane są dowolnością. Słusznie zarzuca skarżąca, iż Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, w jakim stosunku pozostaje znajdujący się w aktach maszynopis do opublikowanego przez pozwanego podręcznika oraz czy i w jaki zakresie powódka brała udział w opracowaniu tego maszynopisu. Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 299 kpc nie przeprowadził dowodu z przesłuchania stron, uniemożliwiając powódce wykazanie jej twierdzeń, skoro nie został wyjaśniony istotny dla rozstrzygnięcia sprawy fakt i zakres jej współpracy oraz ewentualne wykorzystanie pracy powódki przez pozwanego. To uchybienie procesowe uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku z mocy art. 388 kpc, bowiem niedopuszczalne było pominięcie tego dowodu, na który powoływała się powódka, i rozstrzygnięcie sporu na jej niekorzyść, nie można bowiem wykluczyć, iż po przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania stron Sąd orzekający nie dojdzie do odmiennych wniosków. Fakt przebywania powódki za granicą nie stanowi przeszkody w przesłuchaniu jej przez polski urząd konsularny w trybie przewidzianym § 2 Rozp. Ministrów Sprawiedliwości i Spraw Zagranicznych z 26 sierpnia 1966 r. (Dz. U. Nr 40; poz. 240) oraz § 44 Instrukcji o obrocie prawnym z zagranicą w sprawach cywilnych i karnych z dnia 25 maja 1970 r. (Dz. Urz. Min. Sprawiedliwości z 1970 r. nr 4; poz. 14), a ewentualne trudności techniczne z tym związane nie mogą mieć wpływu na pozbawienie strony wykazywania zasadności jej roszczeń, przy czym należy mieć na uwadze, że ciężar dowodzenia faktów spoczywa na powódce (art. 6 kc). Do skierowanej odezwy o udzielenie pomocy prawnej należy dołączyć znajdujący się w aktach maszynopis, w celu umożliwienia powódce zajęcia stanowiska co do jego treści, wskazania przez nią, w jakim zakresie współdziałała w jego opracowaniu i czy ewentualne poprawki nie pochodzą z jej ręki. Sąd Wojewódzki naruszył również, co zasadnie podnosi skarżąca, przepis art. 278 kpc. Ocena charakteru pracy powódki, charakter poprawek dokonanych przez pozwanego (przy czym rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie ustalenie ewentualnie przez opinię pismoznawczą, z czyjej ręki pochodzą te poprawki umieszczone na maszynopisie), czy praca powódki miała charakter twórczy i w jakim zakresie skorzystał z niej pozwany, wymagała wiadomości specjalnych, a więc konieczne było zasięgnięcie w tym przedmiocie opinii biegłego. W orzeczeniu Sądu Najwyższego z dn. 25 października 1956 r. 1 CR 708/55 (nie publikowanym) wskazano, że “stanowi naruszenie prawa autorskiego podanie w wydanej książce swojego wyłącznie nazwiska jako nazwiska autora, chociaż była zawarta umowa z drugą osobą co do współautora książki i chociaż pewne partie książki niemal w całości stanowią tekst przez nią opracowany i nie można przy tym uważać, że praca tego drugiego autora nie ma cech samodzielnej twórczości z powodu korzystania przez niego z pewnych źródeł, nie polegającego jednak na mechanicznym przepisaniu treści, jeżeli opracował on w swojej partii nowe materiały, a poza tym przejrzał i poprawił resztę pracy". Pozwany, szukając współpracy, zdawał sobie sprawę z tego, że opracowanie książki wymagało konsultacji fachowca. Pogląd wyrażony w cyt. orzeczeniu przemawia przeciwko stanowisku Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie braku podstaw do ochrony praw autorskich w sytuacji, gdy została zawarta umowa zlecenie oraz gdy żądający ochrony korzystał z innych źródeł. Ze sformułowania przepisu art. 52 Prawa autorskiego wynika w sposób oczywisty, że ma ona zastosowanie nie tylko do kontrahenta umowy, lecz wobec każdego, kto dopuszcza się naruszenia tych dóbr. Wobec konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego w wyżej wskazanym kierunku, a także rozważenia, czy jednak treść przedmowy, którą zamierzał pozwany umieścić w swym podręczniku, a w której pozwany nawet wskazuje rozdziały opracowane również przez powódkę, nie przemawia za zasadnością roszczeń powódki (na okoliczność tę również należy przesłuchać obie strony), zaskarżony wyrok z mocy art. 388 kpc ulega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.