II CR 483/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wasilkowska, S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Abrama W. przeciwko Skarbowi Państwa - Wydział Finansowy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. o ustalenie i wykreślenie hipoteki, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 22 listopada 1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo oraz co do kosztów procesu i ściągnięcia opłat i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Kielcach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się ustalenia, że nie jest obowiązany do zapłacenia Skarbowi Państwa za dokonane nakłady na jego nieruchomości położonej w D. oraz żądał nakazania wykreślenia wpisanej na tej nieruchomości hipoteki w kwocie 92.426,46 zł na zabezpieczenie roszczenia Skarbu Państwa o zapłatę za nakłady.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo częściowo ustalając, że roszczenie Skarbu Państwa do powoda z tytułu nakładów na nieruchomość wynosi 32.400 zł, oraz nakazując wykreślenie hipoteki ponad kwotę powyższą. Wartość nakładów dokonanych na nieruchomości powoda w 1954 r. Sąd ustalił na podstawie opinii biegłych, stwierdzając jednak, że ze względu na brak danych co do stanu nieruchomości przed remontem nie można dokładnie ustalić, o ile wskutek nakładów wartość nieruchomości wzrosła.Uzasadnienie prawneRewizję powoda uznał Sąd Najwyższy za uzasadnioną.Jak słusznie podnosi skarżący, na pozwanym ciąży dowód (art. 4 p.o.p.c.), że jego roszczenia zabezpieczone hipoteką odpowiadają prawu i stanowi faktycznemu. W myśl art. 5 ust. 1 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich Skarbowi Państwa należy się od powoda równowartość dokonanych nakładów, jednakże tylko do wysokości wzrostu wartości nieruchomości w chwili zwrotu. Rzeczą pozwanego było więc udowodnić, ile wydał na remont nieruchomości powoda (według cen z chwili dokonania remontu), ile była warta nieruchomość przed remontem i wreszcie jaka była jej wartość w chwili zwrotu (czy i kiedy zwrot nastąpił?). Należność Skarbu Państwa nie może być wyższa ani od wartości nakładów, ani od powstałego wskutek tych nakładów wzrostu wartości nieruchomości z uwzględnieniem amortyzacji nakładów w czasie pomiędzy ich dokonaniem a datą zwrotu nieruchomości.Niemożność udowodnienia którejkolwiek ze wskazanych wyżej przesłanek przewidzianych w art. 5 dekretu musi powodować uznanie, że Skarb Państwa nie wykazał istnienia należności i w konsekwencji - uwzględnienia powództwa.Dotychczasowe ustalenia nie uzasadniają częściowego oddalenia powództwa.Przede wszystkim z pisma Prez. MRN w D. do Prez. PRN w K. z 15 marca 1961 r. wynika, że nieruchomość nie została jeszcze zwrócona powodowi. Przed zwrotem żadna wierzytelność z tytułu nakładów powstać nie może, skoro jej wysokość zależy m. in. od wartości nieruchomości w chwili zwrotu.Opinia biegłych, że wartość nakładów wynosi 32.400 zł, jest niezrozumiała. Wydaje się, że biegli przyjęli ceny z 1959 r., gdy tymczasem należało obliczyć wydatki na remont według cen z czasu jego dokonania (1954 r.). Zamiast podać wysokość wydatków na remont biegli dokonali szeregu działań arytmetycznych i w ten sposób doszli do wniosku, że obecnie (kiedy?) budynek wart jest 60.000 zł, a wartość nakładów wynosi 54% tej kwoty.Kwestia, czy wskutek nakładów wartość nieruchomości wzrosła, pozostała nie wyjaśniona. Rozważania Sądu Wojewódzkiego co do stanu budynku przed remontem (rzekomo był zniszczony w 85%, co nie zostało sprawdzone) oraz co do celowości bądź niecelowości odbudowy istniejącej poprzednio w budynku piekarni są bezprzedmiotowe, chodzi bowiem tylko o to, czy wskutek dokonania nakładów właściciel nieruchomości się wzbogacił, czyli inaczej mówiąc, czy wskutek dokonania nakładów wartość sprzedażna nieruchomości wzrosła.Nie jest wcale wyłączone w związku z ustawowym uregulowaniem czynszów, że wartość sprzedażna placu, na którym znajdują się ruiny budynku, może być wyższa niż wartość tego samego placu po odbudowaniu budynku mieszkalnego. Bez wykazania przez Skarb Państwa, że odbudowa budynku powoda powiększyła wartość sprzedażną nieruchomości (obie wartości wg cen z 1954 r. minus amortyzacja nakładów do chwili zwrotu) - przyjęcie, że powód ma obowiązek zapłaty za nakłady, naruszałoby przepisy art. 5 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich oraz art. 4 p.o.p.c. Powód nie może być zobowiązany do pokrycia ponad swe realne wzbogacenie kosztów działalności organów państwowych (celowej zresztą ze względów społecznych), zmierzającej do zwiększenia zasobu mieszkań.Nie jest natomiast słuszny zarzut, że remont był pokryty przez Fundusz Gospodarki Mieszkaniowej i dlatego powód nie jest zobowiązany do zwrotu kosztów w granicach określonych w art. 5 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich.Słusznie Sąd Wojewódzki przyjął, że o obowiązku powoda rozstrzyga wyłącznie szczególny przepis art. 5 dekretu.Ponieważ rozstrzygnięcie sprawy wymaga uzupełnienia dowodów i ustaleń, zaskarżona część wyroku podlega uchyleniu (art. 384 k.p.c.).