II CR 53/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN R. Czarnecki. Sędziowie SN: W. Maruczyński, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Danuty B. przeciwko Powszechnej Spółdzielni Mieszkaniowej "P" w G. o ustalenie pierwszeństwa przyjęcia do spółdzielni na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 30 listopada 1976 r.oddalił rewizję i zasądził od powódki na rzecz pozwanej Spółdzielni kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się ustalenia, że przysługuje jej pierwszeństwo przyjęcia do pozwanej Spółdzielni i uzyskania przydziału lokalu położonego w G. przy ul. (...). W uzasadnieniu żądania przytoczyła, że mieszka w tym lokalu od 14.IV.1975 r., tj. od chwili zameldowania się. Głównym lokatorem jest jej wuj Benon M. Ze względu na wygaśnięcie lokatorskiego prawa do powyższego lokalu powódka, będąc dla niego osobą bliską, wystąpiła do pozwanej Spółdzielni o przyjęcie jej w poczet członków i przydzielenie przedmiotowego mieszkania. Pozwana Spółdzielnia odmówiła żądaniu powódki.Sąd Wojewódzki w Gdańsku wyrokiem z dnia 20.XI.1976 r. oddalił powództwo, przy czym rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach i wynikających z nich wnioskach:Wuj powódki, Benon M., był członkiem pozwanej Spółdzielni typu lokatorskiego od 1970 r. i otrzymał przydział mieszkania w G. przy ul. (...) decyzją z dnia 7.II.1973 r. Mieszkanie składało się z trzech izb o łącznej powierzchni użytkowej 45 m2, w tym powierzchni mieszkaniowej 30 m2, i należało do kategorii M-4. We wniosku o przydział mieszkania M. zgłosił żonę i dwoje swoich dzieci. Osoby te uwzględnione też zostały w przydziale lokalu. Powódka zameldowana została u M. w dniu 14.IV.1975 r. W związku ze staraniem o wyjazd za granicę na pobyt stały (do RFN) w dniu 17.VIII.1976 r. M. złożył pismo do pozwanej Spółdzielni o skreślenie go z rejestru członków i zwrot wkładu, a w dniu 24.VIII.1976 r. oddał mieszkanie do Spółdzielni po wymeldowaniu poprzedniego dnia powódki na żądanie pozwanej Spółdzielni; powódka zamieszkała u swoich rodziców.Sąd Wojewódzki uznał, że powódka, będąc osobą bliską M. (siostrzenica jego żony) i razem z nim zamieszkującą, z powodu braku uwzględnienia jej przy ustalaniu powierzchni lokalu mieszkalnego (§ 16 ust. 2 statutu) nie może skutecznie domagać się orzeczenia, iż przysługuje jej pierwszeństwo przyjęcia do pozwanej Spółdzielni i uzyskania lokalu.W rewizji powódka wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W świetle art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. z 1961 r. Nr 12, poz. 61) i § 32 ust. 1 statutu po wygaśnięciu prawa do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej typu lokatorskiego pierwszeństwo przyjęcia do Spółdzielni i uzyskania przydziału po byłym członku przysługuje jego małżonkowi, dzieciom i innym osobom bliskim, jeśli zamieszkiwały z nim razem.Natomiast według § 6 ust. 3 pkt 1 statutu zarząd nie może odmówić przyjęcia do Spółdzielni wymienionych osób, jeżeli odpowiadają wymaganiom statutu.Powódka opierała swoje żądanie na tym, że jest osobą bliską w stosunku do M., któremu wygasło prawo do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej typu lokatorskiego, i razem z nim zamieszkiwała. Wymagają zatem wyjaśnienia pojęcia "osoby bliskiej" oraz "zamieszkiwania razem".Określenie "osoba bliska" występowało i występuje w różnych ustawach. Przykładowo można wymienić art. 162 § 3 k.z., w którym wymienia się krewnych, powinowatych, wychowańców i inne osoby bliskie jako uprawnione do żądania renty, jeśli zmarły dostarczał im środków utrzymania.Podobne unormowanie znajduje się w k.c. (art. 446 § 2 zd. ostatnie). W art. 134 § 1 k.k.w. mowa jest o osobie będącej w bliskim stosunku z oskarżonym lub skazanym jako o tej, przeciwko której działa domniemanie, że znajdujące się w jej samoistnym posiadaniu rzeczy oraz przysługujące jej prawa majątkowe należą do skazanego lub oskarżonego. Artykuł 8 prawa lokalowego zalicza do osób bliskich najemcy: wstępnych, zstępnych, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, powinowatych w tej samej linii lub stopniu, osoby przysposobione oraz ich małżonków i zstępnych, osoby przysposabiające, osoby małoletnie przyjęte na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego na wychowanie, a także osoby pozostające faktycznie we wspólnym pożyciu.Z powyższego więc wynika, że pojęcie "osoby bliskiej" w naszym ustawodawstwie nie jest jednolite. Ustawodawca w różnym znaczeniu w poszczególnych aktach prawnych używa tego określenia. W jednej ustawie pojęcie "osoby bliskiej" jest zawężane, a w innej rozszerzane.Nadanie pojęciu "osoby bliskiej" różnego znaczenia podyktowane jest celem danego przepisu, któremu ma on służyć. Wykładnia zatem przyjętego w art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach pojęcia "osoby bliskiej" powinna też uwzględniać cel tego przepisu. Nie ulega wątpliwości, że celem omawianego przepisu jest umożliwienie przyjęcia w poczet członków spółdzielni mieszkaniowej i przyznanie pierwszeństwa w uzyskaniu mieszkania m. in. osobie, która pozostaje w faktycznej więzi z dotychczasowym członkiem, któremu służyło spółdzielcze prawo do lokalu, przy czym ta więź może być wynikiem nie tylko stosunku pokrewieństwa, powinowactwa, ale nawet przyjaźni lub faktycznego wspólnego pożycia.Drugim elementem występującym kumulatywnie z określeniem "osoba bliska" jest "zamieszkiwanie razem" z członkiem spółdzielni mieszkaniowej, któremu wygasło spółdzielcze prawo do lokalu (w spółdzielni lokatorskiej). Te dwa pojęcia "osoba bliska" i "zamieszkiwanie razem" pozwalają również na określenie ich znaczenia i bardziej precyzyjne ujęcie. Może więc być "osoba bliska", ale razem nie zamieszkiwać z dotychczasowym członkiem spółdzielni. Taka osoba nie będzie mogła skorzystać z przywilejów przewidzianych w art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Rozważenia wymaga kwestia, o jakie to "zamieszkiwanie razem" chodzi w wymienionym art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Powołując się na cel wymienionego przepisu, przez "zamieszkiwanie razem" należy rozumieć wspólne i niepodzielne zajmowanie całego mieszkania, i to zarówno jego części mieszkalnej, jak i użytkowej.Z reguły będzie to mieć miejsce przy faktycznej więzi łączącej się z potrzebą prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Dla przykładu można wymienić teściową, która zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego i wychowaniem dzieci, wychowańca mającego opiekować się starszą osobą posiadającą spółdzielcze prawo do lokalu w spółdzielni typu lokatorskiego, opiekuna i inne. Nie będą jednak mieścić się tu osoby, które zamieszkują na podstawie stosunku obligacyjnego (np. podnajem, użyczenie), bo nie zajmują niepodzielnie całego mieszkania, lecz tylko korzystają z jego części w ramach tego stosunku. Takie rozumienie określenia "zamieszkiwanie razem" potwierdzają też postanowienia statutu (§ 16 ust. 2).W świetle tych rozważań powódka nie posiada uprawnień z art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Nie pozostawała ona w faktycznej więzi z byłym członkiem Spółdzielni, a poza tym u tego ostatniego zamieszkała na podstawie stosunku obligacyjnego, bo mieszkanie jej rodziców było przeludnione.Reprezentowane tu stanowisko nie odbiega w sposób zasadniczy od poglądu prawnego wyrażonego przez Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 27.V.1975 r. II CR 248/75 (OSNCP 1976, nr 6, poz. 135), jedynie zawarte tam tezy rozwija bądź uzupełnia. W powołanym orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo pierwszeństwa przyjęcia do spółdzielni mieszkaniowej i uzyskania mieszkania przysługuje z mocy art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach tylko tym dzieciom i osobom bliskim byłego członka spółdzielni, którzy mieszkali z nim razem w charakterze dającym uprawnienie do uwzględnienia ich przy obliczaniu przysługującej członkowi powierzchni mieszkalnej lokalu. Nie chodzi tu wcale - jak zarzuca skarżąca - tylko o te osoby, które w chwili uzyskania przydziału były ujęte w decyzji o przydziale. Takie rozumienie wypaczałoby sens tej tezy. Natomiast chodzi tu o podkreślenie charakteru zamieszkania dla określenia rozważanych pojęć.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy z mocy art. 387 k.p.c. rewizję oddalił i obciążył powódkę kosztami postępowania rewizyjnego (art. 98 k.p.c.).