II CR 531/73

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 22 października 1973 r. sprawy z powództwa Melchiora W. przeciwko Władysławowi M. o ochronę autorskich dóbr osobistych na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 5 marca 1973 r., sygn. akt II C 600/73 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu w K. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za instancję rewizyjną. Uzasadnienie faktycznePowód Melchior W. wystąpił do Sądu Wojewódzkiego w K. z żądaniem: 1) orzeczenia, że pozwany Władysław M., jako naczelny redaktor tygodnika "Życie Literackie", naruszył jego autorskie prawa osobiste przez to, że w eseju literackim opublikowanym w numerze 1054 z 1972 r. pod tytułem "Z czym wkraczamy w Międzyepokę" opuścił pierwszą połowę utworu, w drugiej zaś wprowadził skróty, opuszczając 166 wierszy maszynopisu, a ogłoszony tekst zaopatrzył "dowcipnymi" rysunkami, 2) zasądzenia od pozwanego na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża kwoty 5 000 zł, 3) zobowiązania pozwanego do ogłoszenia wyroku na łamach "Życia Literackiego" i 4) zasądzenia kosztów procesu. Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 5 marca 1973 r. uwzględnił powództwo tylko częściowo, nakazując pozwanemu zamieszczenie w pierwszym numerze tygodnika "Życie Literackie", jaki ukaże się po uprawomocnieniu wyroku, oświadczenia następującej treści: "Redakcja Życia Literackiego oświadcza, że artykuł zamieszczony w numerze 1954/72 Życia Literackiego z dnia 9 kwietnia 1972 r. pod tytułem "Z czym wkraczamy w Międzyepokę" autorstwa Melchiora W., stanowił wybór tylko części całości materiału nadesłanego do Redakcji, bez uzyskania na to zgody autora Melchiora W. Ponieważ autor poczuł się tym faktem dotknięty, Redakcja niniejszym go przeprasza". Oddalił powództwo w pozostałej części, a koszty procesu zniósł wzajemnie między stronami. Wyrok powyższy zaskarżyły obie strony. Powód, wskazując na podstawy rewizyjne wymienione w art. 368 pkt 1, 4 i 5 kpc, zgłosił wniosek o zmianę wyroku i orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu bądź też o jego uchylenie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie kosztów procesu za obie instancje. Pozwany, zaskarżając wyrok w części uwzględniającej powództwo, wniósł o jego zmianę przez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jako podstawę rewizji powołał zarzuty z art. 368 pkt 1 i 4 kpc. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, uchylając zaskarżony wyrok w całości, zważył, co następuje: Wykładnia przepisów art. 15 i 52 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o prawie autorskim (Dz. U. Nr 34, poz. 234) wskazuje wyraźnie, że tekst autora jest nienaruszalny. Wszelkie zmiany w utworze, a więc zarówno dodatki, jak i skróty, mogą być dokonywane tylko za zgodą autora. Dokonanie zmian bez uzyskania zgody uzasadnia roszczenie autora o ochronę jego autorskich dóbr osobistych. Gdy chodzi o rysunki­przerywniki, to przepisy prawa autorskiego nie zawierają wyraźnych postanowień w tym zakresie. Obowiązuje jednak, stosowana w praktyce wydawniczej, zasada, że każde dzieło powinno być wydane w formie i szacie stosownej do jego treści i charakteru. Naruszenie jej, jeżeli zostanie uznane za działanie z ujmą dla autorskich dóbr osobistych twórcy, uzasadnia również roszczenie o ochronę autorskich dóbr osobistych na podstawie art. 52 pkt 7 Prawa autorskiego. Naruszenia autorskich dóbr osobistych nie ma natomiast wówczas, gdy autor wyrazi zgodę na proponowane przez redakcję zmiany w utworze oraz na zaopatrzenie dzieła proponowanymi rysunkami, a gdy chodzi o rysunki (szatę) również wtedy, gdy są one stosowne do treści i charakteru utworu i nie przynoszą ujmy jego twórcy. Sąd Wojewódzki, wydając zaskarżony wyrok, nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, co Sąd Najwyższy wziął z urzędu pod uwagę - na podstawie art. 381 § 1 kpc. Powyższy brak w postępowaniu skutkować musiał uchyleniem zaskarżonego wyroku, i to w całości, i przekazaniem sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Rozważając sprawę szczegółowo stwierdzić trzeba, że nie została należycie wyjaśniona kwestia zgody powoda na wydanie (opublikowanie) jego utworu w takim rozmiarze i formie, w jakich ukazał się on w tygodniku "Życie Literackie" nr 1054 z dnia 9 kwietnia 1972 r. Sąd Wojewódzki, przyjmując istnienie domniemanej zgody powoda na wydanie tylko drugiej części maszynopisu, od strony 16, i braku zgody na dokonanie skrótów w tej drugiej części, nie uzasadnił należycie swojego stanowiska, a przede wszystkim nie wyjaśnił i nie ustalił istotnej okoliczności, tj. przebiegu rozmowy między powodem i zastępcą pozwanego - świadkiem Jerzym L. - jaka miała miejsce w czasie pobytu powoda w Redakcji Życia Literackiego, kiedy wręczono mu tzw. numer sygnalny z wydrukowanym artykułem pod tytułem "Z czym wchodzimy w Międzyepokę?", zaopatrzonym w rysunki. Tymczasem jest to okoliczność bardzo istotna, przesądzająca o zasadności czy też bezzasadności roszczenia niemajątkowego o ochronę autorskich dóbr osobistych powoda. Gdyby bowiem uznać za wiarygodne zeznania świadka L., że wręczył powodowi egzemplarz sygnalny w czasie, gdy istniała jeszcze możliwość zmiany numeru tygodnika, usunięcia artykułu powoda i zastąpienia go innym materiałem oraz że powód po zapoznaniu się z treścią artykułu nie zgłosił żadnych zastrzeżeń, to trzeba byłoby przyjąć, iż powód wyraził zgodę na wydanie jego utworu skróconego i zaopatrzonego w rysunki. Powoływanie się powoda na to, że nie wiedział, co to jest numer sygnalny i że nie zauważył skrótów dokonanych w drugiej części maszynopisu, nie mogłoby w tym wypadku być potraktowane jako brak zgody na dokonanie skrótów i zamieszczenie rysunków. Niezapoznanie się dokładnie z treścią artykułu należałoby potraktować jako aprobowanie zmian. Fakt istnienia zmian powód musiał zauważyć, rzucając tylko okiem na artykuł. Nie mógł on bowiem nie zauważyć rysunków oraz faktu skrócenia jego utworu więcej niż o połowę. W takim wypadku roszczenie powoda byłoby nieuzasadnione zarówno w zakresie ochrony autorskich dóbr osobistych, jak i odnośnie do żądania zasądzenia od pozwanego na rzecz PCK nawiązki w kwocie 5 000 zł. Zupełnie inaczej przedstawiałaby się natomiast sytuacja w razie ustalenia, że powód sprzeciwił się opublikowaniu tylko fragmentów jego utworu, zaopatrzonych w dodatku w nieodpowiednie, jego zdaniem, rysunki. W takim wypadku należałoby przyjąć, że nie było zgody nie tylko na dokonanie skrótów w materiale zawartym w drugiej części maszynopisy (od strony 16), ale również na opuszczenie części pierwszej i zaopatrzenie utworu rysunkami. Przesądzałoby to w zasadności żądanie orzeczenia, że pozwany nie miał zgody powoda również na opuszczenie materiału zawartego w pierwszej części przesłanego redakcji maszynopisu i uzasadniało by wniosek pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii Instytutu Prasoznawstwa w celu wyjaśnienia, czy rysunki, jakimi zaopatrzony został utwór powoda, są odpowiednie do jego treści i charakteru, a więc czy zamieszczenie ich można uznać za działanie z ujmą dla autorskich dóbr osobistych powoda jako twórcy (art. 52 pkt 7 Prawa autorskiego). W razie ustalenia - w toku rozpoznawania sprawy - że pozwany dokonał zmian w utworze powoda bez jego zgody, Sąd Wojewódzki rozważy ponownie zasadność żądania pozwu zasądzenia od pozwanego na rzecz PCK kwoty 5 000 zł. Oddalenie powództwa w tym zakresie tylko z powodu nieprzypisania pozwanemu "złej woli" czy też "złośliwości", narusza przepis art. 448 kc, który nie przewiduje takich przesłanek, a uzależnia możliwość zasądzenia przewidzianego w nim odszkodowania (zadośćuczynienia) od wykazania, że sprawca naruszył dobra osobiste pokrzywdzonego umyślnie. Z przedstawionych względów orzeczono jak w sentencji (art. 388 § 1 kpc).