II CR 55/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii D. i Franciszka D. przeciwko Franciszkowi H. o ustalenie ojcostwa i alimenty, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Wrocławia z dnia 30 stycznia 1952 r.,stwierdził, że zaskarżony wyrok w części zasądzającej od pozwanego na rzecz małoletniego powoda alimenty w kwocie po 150 zł miesięcznie za okres od dnia 2 lipca 1951 r. do dnia 31 października 1953 r. a na rzecz powódki kwotę 1.312 zł został wydany z pogwałceniem istotnych przepisów prawa, poza tym rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy dla m. Wrocławia wyrokiem z dnia 30 stycznia 1952 r. ustalił ojcostwo pozwanego w stosunku do małoletniego powoda Franciszka D. oraz zasądził od pozwanego na rzecz tegoż powoda (urodzonego dnia 5 marca 1955 r.) alimenty w kwocie 150 zł miesięcznie od dnia 2 lipca 1951 r., a na rzecz powódki Marii D. (matki dziecka) sumę 1.312 zł, która obejmuje kwotę 400 zł jako zwrot kosztów utrzymania dziecka do dnia 2 lipca 1951 r., kwotę 300 zł jako wydatek na wózek dla dziecka, kwotę 12 zł jako zwrot kosztów przejazdu do porodu i kwotę 600 zł tytułem kosztów utrzymania powódki w okresie trzech miesięcy po porodzie.Wyrok ten uprawomocnił się jako nie zaskarżony przez żadną ze stron. W dniu 19 stycznia 1955 r. złożył rewizję nadzwyczajną od tego prawomocnego wyroku Minister Sprawiedliwości, zarzucając naruszenie interesu Państwa Ludowego oraz pogwałcenie art. 74 w związku z art. 39 kod. rodz., art. 77 kod. rodz. i art. 337 k.p.c. (w dawnym brzmieniu).Skarżący dopatruje się naruszenia powołanych wyżej przepisów w obciążeniu pozwanego obowiązkiem alimentacyjnym wobec dziecka mimo ustalenia, że pozwany w chwili wytoczenia powództwa rozpoczął zasadniczą służbę wojskową i nie ma majątku, oraz w nałożeniu na pozwanego obowiązku zwrotu powódce wszystkich kosztów porodu i utrzymania matki w czasie porodu bez wyjaśnienia, dlaczego Sąd uważa takie obciążenie za odpowiadające względom słuszności.Zdaniem rewizji nadzwyczajnej naruszenie interesu Państwa Ludowego wynika z zasądzenia od pozwanego jako człowieka pracy za okres jego służby wojskowej tytułem alimentów kwoty ponad 4.000 zł bez uzasadnienia prawnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna złożona została po upływie niespełna trzech lat od prawomocności zaskarżonego wyroku. W międzyczasie pozwany ukończył służbę wojskową i z dniem 10 grudnia 1953 r. przystąpił do pracy zarobkowej w Spółdzielni Pracy Rzemieślniczej w W., gdzie dotychczas bez przerwy pracuje. W drodze egzekucji wszczętej na wniosek powodów na podstawie zaskarżonego wyroku ściągnięto od pozwanego w okresie od marca 1954 r. do listopada 1955 r. z jego wynagrodzenia za pracę około 7.000 zł. Suma ta pokrywa wszystkie zaległe raty alimentacyjne od dnia 1 lipca 1951 r. do powrotu pozwanego z wojska oraz późniejsze alimenty przypadłe do zapłaty od dnia 1 lipca 1955 r.W tych okolicznościach, stwierdzonych w postępowaniu rewizyjnym na podstawie zgodnych twierdzeń stron i treści pisma pracodawcy pozwanego Rzemieślniczej Spółdzielni Pracy w W., nie można uznać za usprawiedliwione oparcie rewizji nadzwyczajnej na zarzucie naruszenia interesu Państwa Ludowego, mimo że istotnie zaskarżony wyrok obciążył pozwanego niesłusznie obowiązkiem alimentacyjnym także w okresie służby wojskowej. Wobec wyegzekwowania alimentów i niewątpliwie zużycia ich na utrzymanie nieletniego powoda, nie leży w interesie Państwa Ludowego pozbawienie tytułu egzekucyjnego skutków prawnych. Krzywdzący pozwanego stan rzeczy stał się już nieaktualny w tym sensie, że nie zagraża jego egzystencji, a uszczerbek jakiego doznał pozwany był ofiarą na rzecz własnego jego dziecka. W chwili zatem rozpoznania rewizji nadzwyczajnej, a nawet w chwili jej złożenia, Państwo Ludowe nie mogło być zainteresowane w uchyleniu zaskarżonego wyroku.Uzasadniona jest druga z podstaw rewizji nadzwyczajnej.W myśl zasady wyrażonej w art. 74 kod. rodz. przesłanką obowiązku alimentacyjnego jest między innymi istnienie po stronie zobowiązanego możliwości majątkowych lub zarobkowych uczynienia zadość temu obowiązkowi. Spowodowana odbywaniem służby wojskowej niemożność pracy zarobkowej, przy równoczesnym braku majątku i innych dochodów, uchyla obowiązek alimentacyjny na czas trwania tego stanu, w którym z natury rzeczy nie dałoby się alimentów, gdyby nawet zostały nałożone, zrealizować. Skoro Sąd Powiatowy ustalił, że pozwany w takiej właśnie sytuacji się znajduje, powinien był powództwo o alimenty na razie oddalić. Takie oddalenie nie stanowi jednak przeszkody do odpowiedniego zwiększenia, na pewien określony czas, alimentów w późniejszym okresie, tj. po ukończeniu służby wojskowej, jeżeli pozostają jeszcze niezaspokojone z poprzedniego okresu potrzeby dziecka a możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego są tak wysokie, że może on sprostać zarówno bieżącym normalnym, jak i niezaspokojonym z poprzedniego okresu potrzebom dziecka.Zaskarżony wyrok wydany zatem został z naruszeniem art. 74 kod. rodz.Trafny jest również zarzut naruszenia art. 337 (w dawnym brzmieniu) k.p.c. Z zawartego w uzasadnieniu wyroku obliczenia wynika, że Sąd obciążył pozwanego całkowitymi kosztami porodu i utrzymania matki w czasie porodu, nie wyjaśniając jednak, dlaczego nałożenie całych kosztów uważał za odpowiadające względom słuszności (art. 77 kod. rodz.).W tym stanie Sąd Najwyższy biorąc pod uwagę datę złożenia rewizji nadzwyczajnej i brak interesu Państwa Ludowego w uchyleniu zaskarżonego wyroku ograniczył się, zgodnie z art. 399 § 1 k.p.c., do stwierdzenia, iż prawomocny wyrok w części zaskarżonej wydany został z pogwałceniem przepisów prawa.