II CR 726/58

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zakonu O.O. Bonifratrów w Ł. przeciwko Skarbowi Państwa (Zarządowi Służby Zdrowia Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi) o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 10.III.1958 r. zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. Łodzi do ponownego rozpoznania w innym składzie.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 387.630 zł, twierdząc, że pozwany w 1943 r. przejął od powoda jako właściciela kompletnie wyposażony szpital oraz że winien zapłacić powodowi w tej wysokości odszkodowanie za zużytą bieliznę, pościel, termometry, tormofory, koce i naczynia kuchenne.Pozwany wniósł o stwierdzenie, że postępowanie uległo umorzeniu na podstawie art. 13 w zw. z art. 10 i 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25.II.1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37).Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo.Sąd Wojewódzki ustalił, że rzeczy, których odszkodowania powód dochodzi, były użytkowane przez pozwanego i uległy zniszczeniu przed 31.XII.1954 r. oraz uznał, że przepisy ustawy z dnia 25.II.1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym nie mają zastosowania do mienia zniszczonego przed 1954 r., gdyż art. 17 ust. 2 tej ustawy wymaga, by uprawniony przed 1954 r. utracił władanie mienia i by mienie to następnie pozostawało w faktycznym władaniu państwowej jednostki organizacyjnej.Nadto Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że ustawa z dnia 25.II.1958 r. nie będzie miała zastosowania w niniejszym przypadku, gdyż pozwany wynajmuje od powoda budynek szpitala, a rzeczy, za które powód domaga się odszkodowania przypuszczalnie stanowiły przynależność budynku szpitalnego, a tym samym władanie nad nimi pozwanego oparte było na tytule wynikającym z tej umowy najmu.Pozwany w rewizji zarzucił, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 10, 13 i 17 pkt. 2 b ustawy z dnia 25.II.1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, a nadto w piśmie procesowym z dnia 29.V.1959 r. zaprzeczył, by przy objęciu szpitala przejął od powoda jakiekolwiek rzeczy wymienione w pozwie i na okoliczność tę powołał dowody, przy czym twierdził, że o tych nowych okolicznościach dowiedział się o wydaniu zaskarżonego wyroku.Powód natomiast stwierdził, że pozwany przejął te rzeczy na mocy zawartej w 1945 r. ustnej umowy stron.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:W myśl art. 10 ustawy z dnia 25.II.1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym właścicielom przedsiębiorstw wymienionym w art. 2 tej ustawy nie przysługuje roszczenie o odszkodowanie za korzystanie, zużycie lub zniszczenie tych obiektów przez państwowe jednostki organizacyjne, przy czym przepis ten nie uzależnia utraty tego roszczenia od jakiegokolwiek terminu, w którym zużycie lub zniszczenie nastąpiło.Przepis art. 17 cyt. ustawy, który rozciąga postanowienia ustawy na inne obiekty wymienione w punktach 1 i 2 tego przepisu nie uzależnia również mocy obowiązującej art. 10 i co do tych obiektów od jakiegokolwiek terminu, w którym zużycie lub zniszczenie powinno było nastąpić. Termin "do dnia 31 grudnia 1954 r." zamieszczony w art. 17 ust. 2b cyt. ustawy ma jedynie na celu określenie tych "przedsiębiorstw" i "innego mienia", do których mają zastosowanie postanowienia ustawy. Nie wyłącza natomiast stosowania postanowień ustawy w przypadku, gdy osoba uprawniona przed 31.XII.1954 r. utraciła władanie mieniem na rzecz państwowej jednostki organizacyjnej i w czasie faktycznego władania tej jednostki mienie to przed tą datą uległo zużyciu lub zniszczeniu. Interpretacja przeciwna, że roszczenie odszkodowawcze przysługuje uprawnione tylko w przypadku zużycia lub zniszczenia mienia po 31.XII.1954 r. byłaby sprzeczna z celem tej ustawy, której zadaniem jest prawne uregulowanie stanu faktycznego wytworzonego działaniem państwowych jednostek organizacyjnych w minionym okresie.Uzasadniony jest zatem zarzut pozwanego, że Sąd Wojewódzki błędnie uznał, że ustawa z dnia 25.II.1958 r. nie ma w niniejszej sprawie zastosowania tylko dlatego, że mienie, za które powód dochodzi odszkodowania, zużyte zostało przez pozwanego w okresie przed 31.XII.1954 r.Mylny jest również pogląd Sądu Wojewódzkiego, że ustawa z dnia 25.II.1958 r. nie ma zastosowania dlatego, że między stronami zawarta została umowa najmu budynku szpitalnego oraz, że urządzenie szpitala jako przynależność szpitala zgodnie z art. 12 pr. rzecz. objęte zostało postanowieniami umowy najmu budynku szpitalnego. Urządzenie bowiem szpitala wymienione w pozwie nie stanowi przynależności budynku szpitalnego. Urządzenie takie może jedynie stanowić przynależność szpitala jako zakładu i już z tej przyczyny nie można przyjąć, że umowa najmu budynku szpitalnego obejmowała również najem urządzenia szpitalnego.Brak ustaleń Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie umowy najmu oraz nowe twierdzenia powoda w postępowaniu rewizyjnym, że strony w 1945 r. zawarły umowę, na mocy której powód oddał pozwanemu w bezpłatne użytkowanie urządzenie szpitala do czasu zawarcia umowy najmu - powodują konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku (art. 384 k.p.c. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 20.VII.1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych) celem wyjaśnienia, czy i jakiego rodzaju umowa co do urządzenia szpitalnego łączyła strony.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki wyjaśni, w jaki sposób doszło do objęcia przez pozwanego obiektów szpitalnych powoda, a w szczególności czy objęcie ich nastąpiło za obopólnym porozumieniem stron i jaka była treść tego porozumienia. Jeżeli Sąd Wojewódzki ustali, że objęcie i późniejsze władanie mieniem powoda było wynikiem zgodnej woli stron (np. użyczenia), nie będzie podstawy do przyjęcia, że powód utracił władanie mienia, a tym samym nie będzie podstaw do zastosowania przepisu art. 17 ustawy z dnia 25.II.1958 r. W razie takiego ustalenia w związku z zarzutami pozwanego podniesionymi w jego piśmie z dnia 29.V.1959 r. zajdzie potrzeba ustalenia, czy i jakie przedmioty, których równowartości dochodzi powód w niniejszej sprawie, zostały przejęte przez pozwanego.