II CR 733/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Dowództwo Okręgu Wojskowego w W.) przeciwko Stefanowi A. o zapłatę 10.362 zł, po rozpoznaniu rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 29 czerwca 1953 r.,zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo zmienił i powództwo w całości oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 4 lipca 1952 r. powód wyjaśnił, że pozwany, prowadząc jako kierowca samochód, spowodował w dniu 23 października 1948 r. katastrofę samochodową, w której znalazł śmierć jadący służbowo na rowerze sierżant W.P. Michał M. Na zasadzie przepisów dekretu z dnia 14 kwietnia 1948 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 139) powód wypłacił rodzinie zmarłego tytułem zasiłku, po przeliczeniu na nową walutę, kwotę 10.362 zł. Ponieważ winę wypadku ponosi pozwany, przeto powód domaga się od niego zwrotu tej kwoty tytułem wynagrodzenia poniesionej szkody.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 27 czerwca 1953 r. uwzględnił roszczenie powoda w kwocie 3.654 zł, a resztę powództwa oddalił. Sąd przyjął, że denat przyczynił się do spowodowania wypadku, i na podstawie art. 158 § 2 k.z. zmniejszył odszkodowanie do 1/3 części.Powyższy wyrok zaskarżyły obie strony.Powód domaga się w rewizji uchylenia zaskarżonego wyroku, w części oddalającej jego roszczenia.Rewizja pozwanego zawiera wniosek o uchylenie wyroku w części uwzględniającej roszczenie powoda i oddalenie powództwa w całości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja pozwanego zarzuca między innymi, że roszczenie powoda nie znajduje oparcia w przepisach dekretu z dnia 14 kwietnia 1948 r. ani też w art. 134 k.z., dopatruje się przeto w uwzględnieniu powództwa obrazy tych przepisów.Zarzut powyższy jest trafny.Na podstawie art. 134 k.z. w związku z art. 157 § 2 k.z. sprawca szkody odpowiada za normalne następstwa swego działania, które szkodę spowodowało. Nie ulega wątpliwości, że wypłata zasiłku nie jest normalnym następstwem spowodowania śmierci człowieka. Jest następstwem szczególnym, którego źródłem jest odrębny akt ustawodawczy administracyjny (dekret z dnia 14 kwietnia 1948 r.), śmierć zaś człowieka jest w myśl przepisów tego aktu jedynie przesłanką jego zastosowania. W świetle powyższych rozważań należy uznać za błędne stanowisko Sądu pierwszej instancji, że dokonana przez powoda wypłata zasiłku rodzinie denata stanowi szkodę w rozumieniu przepisów kodeksu zobowiązań, pozostającą w związku przyczynowym ze spowodowaniem przez pozwanego śmierci Michała M.Również należałoby uznać za błędny pogląd, że powodowi służy przeciwko pozwanemu roszczenie zwrotne. W świetle przepisów kodeksu zobowiązań o czynach niedozwolonych roszczenie zwrotne służy osobie, która będąc zobowiązaną do wynagrodzenia szkody szkodę tę pokryła, przeciwko osobie odpowiedzialnej za szkodę na podstawie winy (np. art. 137 § 2 i 147 k.z.). W spornym wypadku jednak pozwany nie był zobowiązany z tytułu odpowiedzialności za szkodę do wypłaty rodzinie denata zasiłku, natomiast obowiązek ten z mocy cytowanego wyżej dekretu ciążył na powodzie. Obowiązku tego nie może zatem powód przerzucać na pozwanego, o ile przepis szczególny takiego regresu nie przewiduje. Stwierdzić bowiem należy, że ustawodawca w niektórych aktach wyraźnie normuje kwestię zwrotu wyłożonych przez Skarb Państwa bądź właściwe instytucje na rzecz osób poszkodowanych świadczeń. Tak czyni ustawa o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. z 1933 r. Nr 51, poz. 396), przewidując w art. 197 ustawową cesję roszczeń osób poszkodowanych przeciwko sprawcom na rzecz instytucji ubezpieczeń społecznych do wysokości należnych od tych instytucji świadczeń. Podobnie reguluje tę kwestię w art. 27 dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 30, poz. 116) oraz powołujący się na przepisy tego dekretu dekret z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojskowych i ich rodzin (art. 12) oraz art. 13 dekretu z dnia 18 września 1954 r. o zaopatrzeniu emerytalnym generałów (admirałów), oficerów zawodowych i podoficerów nadterminowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 41, poz. 181). Fakt uregulowania omawianej kwestii w cytowanych aktach ustawodawczych przemawia niewątpliwie za wyrażonym wyżej poglądem, w razie zajęcia bowiem odmiennego stanowiska wydawanie przepisów szczególnych w tej materii byłoby zbędne.Również dalszy jeszcze argument przemawia na korzyść wyrażonego wyżej poglądu. Dekret z dnia 14 sierpnia 1954 r. (Dz. U. Nr 37, poz. 159) uchylił w art. 48 obowiązujące w chwili jego wejścia w życie dwa akty ustawodawcze: a) ustawę z dnia 17 marca 1932 r. o zaopatrzeniu inwalidzkim (Dz. U. z 1945 r. Nr 22, poz. 131), b) dekret z dnia 14 kwietnia 1948 r. o zasiłkach i pomocy dla żołnierzy W.P., żołnierzy i funkcjonariuszów służby bezpieczeństwa publicznego, członków ochotniczej rezerwy M.O. oraz ich rodzin (Dz. U. z 1948 r, Nr 21, poz. 139), w zakresie zasiłków jednorazowych i zasiłków miesięcznych przysługujących żołnierzom objętym dekretem z dnia 14 sierpnia 1954 r. W myśl jednak przepisów przejściowych tego ostatniego dekretu (art. 42 i 48 ust. 2) dotychczasowe przepisy stosuje się do praw do zaopatrzenia zgłoszonych przed dniem wejścia w życie dekretu, a jeśli chodzi o osoby wymienione w art. 42 ust. 2 dekretu, również do praw do zaopatrzenia oraz roszczeń o zasiłki zgłoszonych do dnia 1 grudnia 1954 r. Wyjątek od powyższej zasady przewiduje art. 43 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. stanowiąc, że niektóre przepisy dekretu, między innymi również art. 12, mają zastosowanie do zaopatrzeń przyznanych na podstawie przepisów dotychczasowych. Również wymieniony art. 12 dekretu reguluje (przez odesłanie do przepisów dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r.) sprawę roszczeń o wynagrodzenie szkód przeciwko osobom trzecim, przeto z treści art. 43 dekretu wynika, że przepisy regulujące sprawę tych roszczeń mają zastosowanie jedynie do zaopatrzeń przyznanych na podstawie przepisów dotychczasowych, nie stosuje się ich natomiast do zasiłków. Wydaje się niewątpliwie, że jeśliby ustawodawca uważał, że zasiłki przewidziane dekretem z dnia 14 kwietnia 1948 r. mogą być również objęte roszczeniami przeciwko osobom trzecim o odszkodowanie, nie wyłączałby wówczas zasiłków spod działania art. 12 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r.W świetle powyższych wywodów należy dojść do wniosku, że na gruncie przepisów dekretu z dnia 14 kwietnia 1948 r. Skarbowi Państwa nie służy roszczenie przeciwko sprawcy śmierci żołnierza o wynagrodzenie szkody spowodowanej wypłatą zasiłku rodzinie zmarłego, jak również roszczenie regresowe z tego tytułu.Z przyczyn powyższych wobec obrazy prawa materialnego zaskarżony wyrok należało z mocy art. 386 k.p.c. zmienić i powództwo Skarbu Państwa w całości oddalić. W tym stanie rzeczy zbędne było rozważanie rewizji powoda oraz dalszych zarzutów rewizji pozwanego.