II CR 932/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: C. Tabęcki, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Elżbiety K. przeciwko Irenie K. o ustalenie istnienia małżeństwa, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 21 maja 1959 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała ustalenia wyrokiem, że Antoni K. zawarł z nią w dniu 30 czerwca 1946 r. przed Urzędem Stanu Cywilnego w Ł. związek małżeński.Uzasadniając powyższe żądanie powódka twierdziła, że małżeństwo, o którym mowa, zostało zawarte, lecz urzędnik stanu cywilnego, jak się później okazało, nie sporządził aktu małżeństwa. Antoni K., mąż powódki, zmarł i jest w toku postępowanie spadkowe po nim. Dla wykazania swych praw do spadku powódce potrzebne jest żądane ustalenie. Drugim spadkobiercą Antoniego K. jest jego córka, tj. pozwana w niniejszej sprawie Irena K.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo zgodnie z wnioskiem pozwanej. Sąd wyszedł z założenia, że sprawa niniejsza jest jedną ze spraw objętych przepisem art. 416 k.p.c., wobec czego po stronie pozwanej muszą występować bądź oboje małżonkowie, bądź też jedno z nich. Po śmierci jednego z małżonków z powództwem o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa wystąpić może tylko prokurator lub osoba mająca interes prawny, pozostały zaś przy życiu małżonek powinien być stroną pozwaną. Ponieważ w sprawie niniejszej stroną pozwaną jest osoba trzecia, która nie posiada legitymacji biernej, powództwo już z tego względu podlega oddaleniu bez potrzeby badania twierdzeń pozwu.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powódki od powyższego wyroku opartą na zarzutach naruszania prawa materialnego i procesowego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Pogląd Sądu Wojewódzkiego, że sprawa niniejsza jest jedną ze spraw podpadających pod przepisy art. 416 k.p.c., nie nasuwa zastrzeżeń.Trafny jest również pogląd, że powództwo o ustalenie zawarcia małżeństwa, którego akt nie został sporządzony, może być wytoczone również po śmierci jednego z rzekomych małżonków. Ani przepisy kodeksu rodzinnego, ani przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie zawierają normy wyłączającej w ogóle wytoczenie takiego powództwa; wytoczyć je może stosownie do art. 3 k.p.c. każdy, kto ma interes prawny w ustaleniu, że istniał stosunek prawny małżeństwa.Nie można jednak zgodzić się z poglądem Sądu Wojewódzkiego, według którego jako strona powodowa wchodzi w rachubę tylko prokurator lub osoba trzecia, a po stronie pozwanej tylko pozostały przy życiu małżonek. Takiego unormowania nie ma w obowiązującym prawie co do tego rodzaju spraw jak niniejsza. Sąd Wojewódzki powołuje się na analogię z art. 11 § 1 k.r., brak jednak podstaw do stosowania analogii, skoro ustawa nie zawiera luki.Powódka wykazuje interes prawny w poszukiwaniu ochrony sądowej. Ustalenie, do którego zmierza powództwo, ma na celu uzyskanie stwierdzenia praw powódki do spadku, a pozwana w niniejszej sprawie K., powołana z ustawy do tego samego spadku, kwestionuje zawarcie małżeństwa przez powódkę ze spadkodawcą. Ta sytuacja uzasadnia bez wątpliwości legitymację bierną pozwanej K. i legitymację czynną powódki.Z powyższych zasad zaskarżony wyrok ulega uchyleniu w celu ponownego rozpoznania sprawy (art. 384 k.p.c.).