II CSK 241/19

Sygn. akt II CSK 241/19 POSTANOWIENIE Dnia 4 września 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marcin Krajewski w sprawie z powództwa L. O. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w P. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 września 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 12 września 2018 r., sygn. akt I ACa (…), 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3) przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (…) na rzecz adwokata J. T kwotę 3321 (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden) złotych (w tym VAT) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 12 września 2018 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację L. O. od wyroku Sądu Okręgowego w P. z 28 sierpnia 2017 r., którym oddalono powództwo przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w P. o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych w związku z poniżającymi wobec powoda zachowaniami funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz warunkami odbywania kary pozbawienia wolności. Orzeczenie Sądu Apelacyjnego zaskarżył powód, który wniósł o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej, powołując się na występującą w sprawie nieważność postępowania wynikającą z pozbawienia go możliwości obrony swoich praw, a nadto wskazując, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym wyrażającym się w szczególności w konieczności zapewnienia jednolitej wykładni i stosowania prawa. Nie można uznać, że postępowanie przed Sądem Apelacyjnym dotknięte było nieważnością, a w szczególności, że zachodziła nieważność postępowania z przyczyn wskazanych przez skarżącego, tj. z powodu pozbawienia go możliwości obrony swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Nieważność postępowania skutkująca przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania może dotyczyć bezpośrednio tylko postępowania przed sądem II instancji, od którego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna (zob. post. SN 3 z 18 lutego 2016 r., V CSK 465/15; z 7 czerwca 2013 r., II CSK 720/12). Nie jest przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ewentualna nieważność postępowania przed sądem I instancji (por. wyrok SN z 21 listopada 1997 r., I CKN 825/97, OSNC 1998, Nr 5, poz. 81; post. SN z 7 maja 2009 r., II CSK 80/09). Ta ostatnia kwestia może być analizowana jedynie pośrednio w ramach badania skuteczności podstawy skargi kasacyjnej opartej na zarzucie naruszenia art. 386 § 2 k.p.c., gdy mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok SN z 1 marca 2018 r., III UK 35/17 wraz z przywołanym tam orzecznictwem). Podejmując decyzję o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualną nieważność postępowania przed sądem I instancji Sąd Najwyższy mógłby uwzględnić w ramach przesłanki wymienionej w art. art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., tj. oczywistej zasadności skargi opartej na w/w zarzucie. Skarżący, wskazując w wywiedzionej skardze kasacyjnej na pominięcie wniosków dowodowych zgłoszonych przez powoda przed Sądem I instancji, zarzutu takiego jednak nie sformułował. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że wnioski powoda, których pominięcie zarzucono w skardze kasacyjnej, zmierzały nie tyle do ustalenia faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w rozumieniu art. 227 k.p.c., co raczej do wykrycia nowych środków dowodowych, z których powód mógłby ewentualnie skorzystać w przyszłości. Ponadto, co do zasady nieuwzględnienie wniosków dowodowych strony nie prowadzi do nieważności postępowania z powodu uniemożliwienia stronie obrony jej praw (tak SN w post. z 7 maja 2009 r., II CSK 80/09), a podstawą nieważności postępowania wskazaną w art. 379 pkt 5 k.p.c. nie mogą być wadliwości w postępowaniu dowodowym lub ustalaniu stanu faktycznego (tak SN w wyr. z 7 maja 2009 r., IV CSK 513/08, oraz w post. z 5 października 2018 r., V CSK 177/18). Pozbawienie strony możności obrony swoich praw nie dotyczy sytuacji, w której sąd pomija środki dowodowe zgłaszane przez stronę, uznając, że zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Ocena tych decyzji procesowych musiałaby nastąpić na podstawie przepisów o postępowaniu dowodowym, skarżący nie przedstawił jednak zarzutów naruszenia prawa procesowego. Wskazać również należy, że powód miał 4 możliwość podniesienia zarzutów dotyczących nieuwzględnienia wniosków dowodowych i ponownego ich zgłoszenia w apelacji, czego jednak nie uczynił. Z powyższych przyczyn nie można również uznać, by skarga kasacyjna była oczywiście uzasadniona. Przesłanka ta byłaby spełniona wówczas, gdyby zaskarżone orzeczenie zapadło z oczywistym, rażącym naruszeniem przepisów prawa lub podstawowych zasad obowiązujących w praworządnym państwie, widocznym bez konieczności prowadzenia bardziej szczegółowej analizy. Uznanie oczywistej wadliwości orzeczenia wymaga wykazania jego sprzeczności z przepisami prawa niepodlegającymi różnej wykładni i nie pozostawiającymi sądowi swobody oceny albo z podstawowymi zasadami orzekania (por. post. SN z 20 marca 2019 r., I CSK 475/18; z 11 kwietnia 2018 r., IV CSK 506/17; z 16 kwietnia 2018 r., IV CSK 529/17; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 728/17; z 15 maja 2018 r., II CSK 2/18; z 10 maja 2018 r., I CSK 798/17; z 23 maja 2018 r., I CSK 36/18; z 29 maja 2018 r., I CSK 42/18; z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 16 kwietnia 2018 r., IV CSK 534/17; z 12 marca 2018 r., III CSK 291/17; z 22 kwietnia 2016 r., V CSK 650/15). Sytuacja taka nie występuje w sprawie niniejszej. Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. oraz art. 32 ust. 3 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. Suma zwrotu kosztów równa jest wynagrodzeniu adwokata w wysokości wynikającej z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym przyznano na podstawie § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 6 i § 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714). 5 Ponieważ podstawą żądań powoda były nie tylko warunki odbywania kary pozbawienia wolności, ale również zachowania funkcjonariuszy Straży Więziennej wobec powoda, Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie szczególnych przepisów wymienionych rozporządzeń dotyczących wyłącznie stawek wynagrodzenia przysługującego w sprawach o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania (§ 8 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz § 14 ust 1 pkt 26 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu). jw l.n