II CSK 56/19

Sygn. akt II CSK 56/19 POSTANOWIENIE Dnia 19 lipca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z wniosku H. W. , H. W., N. W. , D. W. i Ł. W. przy uczestnictwie E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. o ustanowienie służebności przesyłu, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 lipca 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawców od postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 28 września 2018 r., sygn. akt XV Ca (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od wnioskodawców na rzecz uczestnika kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 2 Wnioskodawcy H., H., Ł., N. i D. W. wnieśli skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 28 września 2018 r. oddalającego ich apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 17 listopada 2017 r. Sąd Rejonowy oddalił ich wniosek o ustanowienie na rzecz uczestniczki E. Sp. z o.o. w P. szczegółowo sprecyzowanej służebności przesyłu na należącej do wnioskodawców działce nr 109/2, położonej w D., za jednorazowym wynagrodzeniem. Sąd ten podzielił podniesiony przez uczestniczkę zarzut nabycia w drodze zasiedzenia jeszcze przez jego poprzednika prawnego, i to na rzecz Skarbu Państwa, odpowiedniej służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, najpóźniej w dniu 2 stycznia 1985 r. Sąd ustalił, że na działce rolnej wnioskodawców znajduje się słup betonowy pojedynczy, przelotowy, podtrzymujący linię napowietrzną elektroenergetyczną średniego napięcia relacji K. – I. Urządzenia te zostały pobudowane i podłączone do napięcia w 1960 r. w ramach programu elektryfikacji i na podstawie wówczas obowiązującej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz.64 ze zm.). W 1976 r. linia była modernizowana i cały czas urządzenia te są czynne, eksploatowane, konserwowane i naprawiane. Właścicielem linii do 1 lutego 1989 r. był Skarb Państwa, a zarządzało nią państwowe przedsiębiorstwo, od 1976 r. noszące nazwę Z. w P.. W 1993 r. zakład ten został przekształcony w spółkę akcyjną E. SA w P., od 17 grudnia 2002 r. funkcjonującą pod nazwą E. SA w P., a od 23 września 2004 r. – E. SA w P. Spółka ta aktem notarialnym z dnia 30 czerwca 2007 r. zbyła na rzecz pozwanej E. Sp. z o.o. w P. przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 k.c., w tym m.in. linie kablowe i napowietrzne, sieci dystrybucyjne, zespoły elektroenergetyczne, stacje i rozdzielnie energetyczne oraz transformatory. Do wybudowania i eksploatacji urządzeń przez poprzedników uczestnika doszło w warunkach uzasadniających ich przeświadczenie, że uprawniają ich do tego obowiązujące wówczas przepisy, w czym utwierdzał ich brak sprzeciwu ówczesnych właścicieli. Urządzenia były eksploatowane w sposób niezakłócony przez następne kilkadziesiąt lat. Sąd ocenił, że termin niezbędny do zasiedzenia służebności gruntowej, nawet ten mający 3 zastosowanie w wypadku posiadania w złej wierze, upłynął jeszcze przed zmianą ustroju społeczno- politycznego, tj. przed 1989 r. Sąd Rejonowy przytoczył orzeczenia, kształtujące wykładnię, zgodnie z którą przedsiębiorstwo przesyłowe może powoływać się na zasiedzenie na rzecz podmiotu nieuczestniczącego w postępowaniu i nie musi legitymować się przez decyzjami administracyjnymi dotyczącymi personalnie wnioskodawców lub ich poprzedników prawnych i konkretnej nieruchomości będącej przedmiotem postępowania. Sąd odwoławczy, do którego apelację skierowali wnioskodawcy, przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, podzielił także wnioski prawne tego Sądu. W skardze kasacyjnej wnioskodawcy zarzucili naruszenie prawa materialnego - art. 172 § 2 k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c., w zw. z art. 3054 k.c. i w zw. z art. 21 ust. 1 Konstytucji RP; art. 172 § 2 k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c. w zw. z art. 3054 k.c. w zw. z art. 2 Konstytucji RP. We wnioskach domagali się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem Najwyższym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawców uczestnik postępowania wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od wnioskodawców na jego rzecz. kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron. Realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowionego w art. 3989 k.p.c., w ramach którego Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie 4 występują przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania. Skarżący uzasadnili wniosek o rozpatrzenie ich skargi przesłankami z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. to znaczy ujawnieniem się w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzeby wykładni budzących wątpliwości przepisów. Wskazali na potrzebę „rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy zagadnienia dopuszczalności uwzględniania przez sądy powszechne zarzutu zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu lub służebności przesyłu w sytuacji gdy de facto nie upłynął wymagany przepisami prawa okres do stwierdzenia zasiedzenia tego prawa, a jedynie doszło do doliczenia czasu posiadania służebności gruntowej o treści służebności przesyłu przez poprzednika prawnego do czasu posiadania służebności gruntowej o treści służebności przesyłu lub służebności przesyłu przez uczestnika postępowania”. Podnieśli też konieczność wyjaśnienia zgodności wykładni dopuszczającej uwzględnienie zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu w związku z art. 21 Konstytucji RP. Istotne zagadnienie prawne to doniosły problem prawny, nowy lub już wcześniej występujący, lecz nadal niedostatecznie rozważony i wyjaśniony, mający znaczenie nie tylko jako wątpliwość występująca w danej sprawie i rzutująca na jej rozstrzygnięcia, ale powtarzający się w przestrzeni prawnej i mający ważkie znaczenie także w innych sprawach. Problem taki powinien być ujęty w powiązaniu z przepisami prawnymi, na których tle powstał i sprecyzowany w wywodzie prawnym wskazującym na źródła i przedmiot niejasności i na możliwe rozwiązania interpretacyjne. Musi też rzeczywiście występować w sprawie jako problem, którego rozwiązanie jest konieczne do wydania w niej orzeczenia w postępowaniu kasacyjnym. Wskazane przez skarżącego zagadnienie prawne nie spełnia tych wymagań. Poza tym, że kwestia dopuszczalności podniesienia zarzutu zasiedzenia służebności została już wielokrotnie i wielopłaszczyznowo omówiona w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego, w tym w postanowieniach z dnia 13 stycznia 2016 r., V CSK 224/15, niepubl., postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2012 r., V CSK 181/11, niepubl., czy też w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2015 r., V CSK 26/14, niepubl. (część z nich powołał także Sąd 5 pierwszej instancji), w których wskazano, iż niewątpliwie, istnieje możliwość doliczenia do terminu zasiedzenia posiadanie poprzednika jeżeli wnioskodawca i poprzednik władali cudzą nieruchomością (w tym wypadku osoby trzeciej), w granicach służebności i przenosili na siebie posiadanie. Przede wszystkim jednak problem taki nie występuje w niniejszej sprawie, ponieważ Sądy obydwu instancji stwierdziły, że do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu doszło najpóźniej w 1985 r., a więc uczestnik nie doliczał cudzego posiadania do własnego, lecz uzyskał linie przesyłowe, z których korzysta realizując służebność już wcześniej nabytą w drodze zasiedzenia przez jego poprzedników prawnych i przejętą wraz z liniami przesyłowymi. Z kolei skuteczne powołanie się przez skarżącego na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni. Konieczne jest wyjaśnienie, na czym polegają dostrzeżone wątpliwości i wykazanie, że wątpliwości te są rzeczywiste i poważne, a jeżeli stosowanie tych przepisów spowodowało już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2018 r., I CSK 19/18, LEX nr 2507107). Skarżący nie wskazali jednak nawet, o wykładnię których przepisów prawa wnoszą ani nie wyjaśnili dlaczego powołanie się na istnienie prawa rzeczowego (służebności gruntowej) nabytego w drodze uregulowanej prawnie miałoby prowadzić do niekonstytucyjnego naruszenia prawa własności i to w związku z wejściem w życie przepisów regulujących służebność przesyłu. Według ustaleń poczynionych w rozpoznawanej sprawie - służebność na podstawie której linia energetyczna przebiega przez nieruchomość wnioskodawców istnieje od 1985 r. i ma charakter służebności gruntowej. Skoro powołane przez skarżącego podstawy przyjęcia jego skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zachodzą, a okoliczności sprawy nie wskazują, aby wystąpiły inne przesłanki przedsądu, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia tej skargi do rozpatrzenia. 6 O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3 w zw. z art. 98 § 3 oraz art. 99 w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c. Wysokość zasadzonych kosztów wynika z treści § 5 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2018 r., poz. 265). jw