II CZ 103/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński (sprawozdawca). Sędziowie: S. Białek, Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Katarzyny B. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Rady Narodowej w P. - Wydział Finansowy) o ustalenie, na skutek zażalenia powódki na zawarte w postanowieniu Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia l7 maja 1962 r. orzeczenie o kosztach procesu,zmienił zaskarżone orzeczenie o kosztach procesu w ten sposób, że koszty te ulegają wzajemnemu zniesieniu.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała ustalenia wysokości jej zadłużenia wobec pozwanego Skarbu Państwa z tytułu nakładów poniemieckich na nieruchomości powódki. Żądała też wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki zapisanej na nieruchomości z tytułu tych nakładów za równoczesną zapłatą ustalonej przez sąd kwoty.W toku procesu część nieruchomości, na której poczyniono nakłady, została wywłaszczona. Wówczas powódka cofnęła żądanie ustalenia, a podtrzymywała jedynie żądanie wykreślenia hipoteki i domagała się zasądzenia kosztów procesu. Ponieważ strona pozwana dobrowolnie spowodowała wykreślenie hipoteki, ostatecznie obie strony wniosły o umorzenie postępowania, lecz obie zgłosiły też żądanie zasądzenia kosztów na swoją rzecz.Sąd Wojewódzki, umarzając postępowanie, zasądził koszty procesu od powódki na rzecz pozwanego.Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie powódki, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Co do żądania ustalenia zadłużenia z tytułu nakładów, to stało się ono w toku procesu bezprzedmiotowe wskutek zmiany stanu faktycznego (nastąpiło wywłaszczenie). Wydanie orzeczenia o wywłaszczeniu nie może być uznane za czynność Skarbu Państwa jako strony niniejszego procesu. Cofnięcie pozwu wskutek zmiany stanu faktycznego w toku procesu (nie wywołanego przez strony), który doprowadził do bezprzedmiotowości żądania, stanowi w rozumieniu przepisów o kosztach sądowych "przegranie" sprawy.Co do żądania wyrażenia przez pozwanego zgody na wykreślenie hipoteki, to żądanie to zostało przez pozwanego w toku procesu zaspokojone. Zaspokojenie żądania w toku procesu jest z punktu widzenia art. 100 k.p.c. równoznaczne z przegraniem sprawy przez pozwanego. Mimo to pozwany mógłby żądać zwrotu kosztów, gdyby nie dał powodu do wytoczenia sprawy i gdyby uznał przy pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu (art. 102 k.p.c.). Taki stan rzeczy jednak nie zachodzi. Pozwany nawet wówczas, gdy orzeczono już o wywłaszczeniu, nie uznał powództwa w omawianej części (na rozprawie w dniu 12.X.1961 r.), a o wykreślenie hipoteki wystąpił dopiero 12 kwietnia 1962 r. Nie ma więc podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c.Skoro powódka przegrała sprawę co do ustalenia, a pozwany co do żądania wykreślenia hipoteki, należało na podstawie art. 101 k.p.c. znieść wzajemnie koszty procesu (art. 386 i 394 § 3 k.p.c.).