II CZ 105/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krajewski. Sędziowie: J. Ignatowicz, Z. Trybulski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Rafała P. z udziałem Elfrydy P. o zezwolenie na wyjazd za granicę i złożenie alimentów do depozytu na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Powiatowego w Gliwicach z dnia 29 października 1971 r.,oddalił zażalenie.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Gliwicach z dnia 6.IX.1966 r. orzeczono rozwód małżeństwa Rafała P. i Elfrydy P., przy czym wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem stron Bernardem Robertem P. powierzono matce, od ojca zaś zasądzono na rzecz tego dziecka alimenty po 400 zł miesięcznie. W związku z zamiarem wyjazdu na stałe do NRD Rafał P. wnosił o wyrażenie zgody na złożenie do depozytu sądowego sumy alimentów dla dziecka za okres jednego roku i na wyjazd wnioskodawcy do NRD. Twierdził przy tym, że wskutek trudności czynionych przez matkę dziecka władze administracyjne odmawiają mu zezwolenia na wyjazd.Elfryda P. oświadczyła, że wyrazi zgodę na wyjazd wnioskodawcy, jeśli ten wpłaci sumę alimentów za okres do dnia pełnoletności dziecka.Sąd Powiatowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 29.X.1971 r. odrzucił wniosek uznawszy, że droga sądowa jest niedopuszczalna (art. 199 § 1 k.p.c.). Rozpoznając zażalenie wnioskodawcy na to postanowienie, Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 29.II.1972 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienia prawne:"1) Czy dopuszczalna jest droga sądowa do rozpoznania wniosku o zezwolenie na wyjazd stały za granicę, w sytuacji gdy wnioskodawca:a) jest ojcem małoletniego dziecka, które pozostaje w kraju z matką, przy czym wykonywanie władzy rodzicielskiej przysługuje matce, która sprzeciwia się wyjazdowi ojca,b) nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej,c) ma obowiązek płacić na dziecko alimenty?2) Czy taki wyjazd ojca można potraktować jako istotną sprawę dziecka w rozumieniu art. 97 § 2 k.r.o.?3) Czy dopuszczalne jest złożenie przez dłużnika określonej kwoty na pokrycie alimentów należnych w przyszłości?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania (art. 391 § 1 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.) i zważył, co następuje:W czasie trwania małżeństwa rodziców dziecka o wszelkich istotnych sprawach rodziny i dziecka małżonkowie (rodzice) rozstrzygają wspólnie i dopiero w braku ich porozumienia rozstrzyga sąd (art. 24 k.r.o.) lub sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 k.r.o.). Za istotną sprawę rodziny należałoby uznać zamiar zmiany miejsca wspólnego zamieszkania przez jednego z małżonków, gdyż decyzja taka sięga głęboko w sferę życia rodziny i może bądź to uniemożliwić, bądź też w istotny sposób utrudnić realizację obowiązków, jakie na małżonków nakłada przepis art. 23 k.r.o. W takim więc wypadku znalazłby zastosowanie przepis art. 24 k.r.o., a nie przepis art. 97 § 2 k.r.o., który odnosi się do decyzji podejmowanych przez rodziców w zakresie wykonywania przez nich władzy rodzicielskiej nad dzieckiem.Z chwilą ustania małżeństwa rodziców na skutek orzeczenia rozwodu przepis art. 24 k.r.o., odnoszący się jedynie do małżonków, nie może być stosowany, brak więc podstaw do interwencji sądu co do podejmowanych przez każdego z byłych małżonków samodzielnie decyzji w kwestii ich miejsca zamieszkania. Wzgląd na pośredni interes dziecka rozwiedzionych rodziców nie może - na podstawie przepisu art. 97 § 2 k.r.o. - uprawniać sądu opiekuńczego do podejmowania decyzji w tym przedmiocie, gdyż dotyczyłaby ona osoby rodzica, a nie dziecka; wzgląd ten najwyżej może uzasadnić rozważenie potrzeby wydania zarządzeń lub orzeczeń przewidzianych w art. 109-111 k.r.o. Nie inaczej przedstawia się sprawa w wypadku, gdy jeden z byłych małżonków zamierza dokonać zmiany miejsca swego zamieszkania przez osiedlenie się na stałe za granicą. W tym ostatnim wypadku ocena, czy wzgląd na osobę pozostającą pod opieką obywatela ubiegającego się o paszport przemawia przeciwko wydaniu paszportu, należy do właściwych organów Milicji Obywatelskiej z mocy art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 oraz ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o paszportach (Dz. U. z 1967 r. Nr 17, poz. 81 ze zm.) i sąd opiekuńczy nie jest uprawniony do wyrażenia zgody na wyjazd takiej osoby za granicę.Jeżeli chodzi o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego alimentów dla dziecka za przyszły okres jednoroczny, to wprawdzie zgodnie z art. 692 k.p.c. droga sądowa w sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego jest dopuszczalna, jednakże zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 1965 r. o zasadach i trybie postępowania w sprawach o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego (Dz. U. Nr 42, poz. 261) przedmiotem złożenia do depozytu mogą być jedynie świadczenia wymagalne w chwili ich składania do tegoż depozytu. Sąd więc nie może udzielić zezwolenia na złożenie do depozytu powtarzających się świadczeń pieniężnych za okres jednego roku z góry przed datą ich wymagalności.Z tych względów należało zażalenie oddalić (art. 397 k.p.c.).