II CZ 17/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Dmowski. Sędziowie: J. Krajewski (sprawozdawca), T. Gągoł.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Zbigniewa J. przeciwko Skarbowi Państwa (Sąd Wojewódzki w Łodzi) o 60.000 zł na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 12 grudnia 1973 r.,oddalił zażalenie.Uzasadnienie faktycznePowód, odbywający karę pozbawienia wolności, domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa (Sąd Wojewódzki w Łodzi) kwoty 60.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w związku z utratą zdrowia, jakiej - według twierdzeń pozwu - doznał w czasie pobytu w zakładzie karnym.Jednocześnie powód złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych, uzasadniając swoje żądanie tym, że nie ma żadnego majątku, a ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie podjąć pracy oferowanej mu przez zakład karny.Sąd Wojewódzki oddalił wniosek wobec ustalenia, że powód nie uzyskuje zarobków w zakładzie karnym ze względu na swoje niezdyscyplinowanie i odmowę podjęcia zaofiarowanej mu pracy.Ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd Wojewódzki odrzucił, reprezentując pogląd, że wobec uprzedniego rozstrzygnięcia żądania i wobec niestwierdzenia zmian okoliczności uzasadniających to żądanie ponowny wniosek nie jest dopuszczalny.Zażalenie powoda na powyższe postanowienie nie jest uzasadnione, mimo wadliwości treści rozstrzygnięcia. Sąd Wojewódzki mianowicie odrzucił wniosek zamiast go oddalić, ale uchybienie to w okolicznościach sprawy nie pociąga za sobą wadliwości natury merytorycznej.Wbrew odmiennemu stanowisku Sądu Wojewódzkiego, postanowienia sądu rozstrzygające kwestie procesowe nie korzystają z powagi rzeczy osądzonej. W myśl art. 366 k.p.c., skutek taki mają tylko orzeczenia co do istoty sporu. Jeżeli więc po zapadnięciu postanowienia rozstrzygającego negatywnie pewną kwestię proceduralną zgłoszono wniosek dotyczący tej samej kwestii, wniosek taki podlega rozpoznaniu i w razie niestwierdzenia zmiany okoliczności, które leżały u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia, powinien być oddalony; brak natomiast podstaw do odrzucenia wniosku ze względu na powagę rzeczy osądzonej (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.).Ze względu jednak na charakter postępowania zażaleniowego, które zezwala na merytoryczne rozstrzygnięcie żądania, Sąd Najwyższy ustosunkował się do zasadności samego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.W myśl art. 113 § 1 k.p.c., zwolnienia od kosztów sądowych domagać się może osoba, która wykaże, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.Jak wynika z materiału sprawy, powód nie posiada wprawdzie majątku, ale jest człowiekiem samotnym, młodym i zdolnym do pracy, na skutek zaś krnąbrności i niezdyscyplinowania odmawia podjęcia proponowanej mu przez zakład karny pracy, która odpowiada jego kwalifikacjom, zdolnościom i możliwościom. Sam jednak fakt nieposiadania majątku i pozostawania bez pracy nie uzasadnia takiego wniosku.Osoba odbywająca karę pozbawienia wolności, która bez usprawiedliwionych przyczyn odmawia podjęcia zaofiarowanej przez zakład karny pracy, odpowiadającej jej kwalifikacjom i możliwościom, i która nie ma obowiązku łożenia na utrzymanie rodziny, nie może korzystać ze zwolnienia od kosztów sądowych (art. 113 § 1 k.p.c.), jeżeli zarobki uzyskiwane z tego źródła wystarczyłyby na pokrycie tych kosztów.Z tych względów na podstawie art. 390 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.