II CZ 25/91

Skład orzekającyPrzewodniczący Sędzia SN: J. Suchecki (sprawozdawca).Sędziowie SN: J. Majewska, A. Nalewajko.SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 1991 r. na rozprawie sprawy z wniosku Burmistrza Miasta (...) o dokonanie czynności notarialnych na skutek zażalenia Burmistrza Miasta (...) od odmowy sporządzenia aktu notarialnego umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego przez notariusza w (...) z dnia 31 stycznia 1991 r., sygn. akt L. dz. 13/91 i L. dz. 12/91 postanawia uchylić decyzje notariusza - Państwowego Biura Notarialnego w (...) Oddział w (...) z dnia 31 stycznia 1991 r. L. dz. I 12/91 i L. dz. I. 13/91 odmawiające dokonania czynności notarialnych w przedmiocie przeniesienia własności lokalu mieszkalnego nr (...) w budynku w (...) przy ul. (...) nr (...) na rzecz małżonków A. i U. R. i lokalu mieszkalnego nr (...) w budynku w (...) przy ul. (...) nr (...) na rzecz małżonków B. i S.R.Uzasadnienie faktyczneA. i U. małżeństwo R. w listopadzie 1989 r. a S. i B. małżeństwo R. w lutym 1990 r. wystąpili o sprzedanie im zajmowanych lokali mieszkalnych, z zaliczeniem na poczet ceny i opłat za użytkowanie terenów wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą. Burmistrz miasta (...) decyzjami z dnia 9 października 1990 r. i z dnia 7 września 1990 r. postanowił zbyć małżeństwu A. U. R. lokal nr (...) przy ul. (...), a małżeństwu St. i B. R. lokal nr (...) przy ul. (...) w (...) z oddaniem ułamkowych części gruntów w użytkowanie wieczyste i z równoczesnym zaliczeniem określonych w decyzjach kwot na poczet cen i opłat za użytkowanie, jak równowartości mienia nabywców pozostawionego za granicą. Notariusz Państwowego Biura Notarialnego w (...)- Oddziału w (...) decyzjami z dnia 31 stycznia 1991 r. L. dz. 12/91 i 13/91 odmówił dokonania czynności w przedmiocie przeniesienia własności wymienionych lokali, co uzasadnił sprzecznością z prawem zaliczenia nabywcom wartości mienia w trybie art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Tekst jednolity: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127). Powyższe decyzje Notariusza zaskarżył zażaleniami Burmistrz miasta (...), z treści których wynika wniosek o ich uchylenie. Zażalenia uzasadnił w szczególności tym, że odnośne postępowania administracyjne wszczęte zostały przed dniem 27 maja 1990 r., i należało je zakończyć stosownie do przepisów obowiązujących przed tą datą. Sąd Wojewódzki połączył obie sprawy i przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, budzące poważne wątpliwości, celem rozstrzygnięcia, czy po 27 maja 1990 r. organ samorządowy może skutecznie decydować, o uprawnieniach z art. 81 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. w stosunku do mienia, stanowiącego w chwili decyzji własność komunalną. Uzasadniając przedstawienie Sąd Wojewódzki między innymi stwierdził, że przedmiotowe lokale przed dniem 27 maja 1990 r. wchodziły w skład nieruchomości państwowych, które z mocy art. 44 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. z 1990 r. Nr 16, poz. 95) i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym (Dz. U. z 1990 r. Nr 32, poz. 191) z datą powyższą stały się mieniem komunalnym Gminy Miejskiej w (...). Zgodnie z art. 5 pkt 21 ppkt I lit. o ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 34, poz. 198) kompetencje do zaliczenia mienia pozostawionego za granicą w trybie cytowanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. przeszły do właściwości rejonowych organów administracji rządowej. Wymienione więc wyżej decyzje Burmistrza z dnia 9 października i z dnia 7 września 1990 r. zapadły - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - z obrazą przepisów art. 81 pkt 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości i art. 5 pkt 21 ppkt I lit. o wspomnianej ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji.Sąd ten jednak uważa za wątpliwe, czy w okolicznościach konkretnej sprawy decyzje Burmistrza mogą być uznane za sprzeczne z prawem i bezwzględnie nieważne tak by uzasadniało to odmowę dokonania przedmiotowych w sprawie czynności notarialnych. Sąd Wojewódzki zwraca tu uwagę na wszczęcie postępowania administracyjnego przed 27 maja 1990 r. oraz na ogólne uprawnienia organów samorządowych dotyczące dyspozycji mieniem komunalnym, w tym także w zakresie sprzedaży budynków i lokali, łącznie z ustaleniem jej ceny i warunków. Wskazuje też na uprawnienia burmistrzów i wójtów w sprawach decyzji indywidualnych w zakresie administracji publicznej (art. 39 ust. 1 cyt. ustawy o samorządzie terytorialnym), powszechność sprzedaży mienia już komunalnego z zaliczeniem wartości mienia pozostawionego za granicą, oraz na względy słuszności, gdyż wykładnia omawianych przepisów prawa, uznająca decyzje wójtów lub burmistrzów także, jak w sprawie niniejszej, za sprzeczne z prawem i bezwzględnie nieważne byłaby formalistyczna, praktycznie pozbawiająca repatriantów rekompensaty, wbrew zobowiązaniom Państwa, wynikającym z umów międzynarodowych i najpewniej niezgodna z wolą ustawodawcy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przedstawione przez Sąd Wojewódzki wątpliwości są poważne, lecz ich rozstrzygnięcie nie jest dla potrzeb niniejszej sprawy konieczne, stąd z mocy art. 391 § 1 in fine k.p.c. Sąd Najwyższy przyjął ją do rozpoznania, uznając zażalenie za uzasadnione z następujących względów: Stosownie do art. 81 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 1991 r. Nr 22, poz. 91), jak również art. 50 prawa o notariacie obowiązującego w dacie wydania zaskarżonych decyzji - notariusz obowiązany jest odmówić dokonania czynności notarialnej sprzecznej z prawem. Odmowy, o które chodzi w sprawie niniejszej dotyczą czynności, stanowiących przedmiot wyżej wspomnianych decyzji administracyjnych Burmistrza miasta (...), a Notariusz kwestionował tylko uprawnienie Burmistrza do orzekania w zakresie stosowania art. 81 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. (w aktualnej numeracji tego przepisu). W doktrynie i orzecznictwie powszechnie przyjmuje się zasadę związania sądów w postępowaniu cywilnym decyzją administracyjną. Związanie to dotyczy także notariuszy, przy czym przyjmuje się, że również w zakresie dokonanej przez nich oceny zgodności z prawem czynności notarialnych. Oznacza to, iż notariusze nie są upoważnieni do kwestionowania zgodności z prawem i zasadności ostatecznych decyzji administracyjnych, chyba że chodzi o akt lub decyzję wydaną przez władzę całkowicie nie powołaną do wydawania aktów lub orzeczeń danego rodzaju, lub gdy wydana ona została z pominięciem jakiejkolwiek procedury. Chodzi tu o niewłaściwość oczywistą, nie wymagającą rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjnych w zakresie obowiązującego prawa administracyjnego tj. o sytuacje, gdy niewątpliwie można przyjąć, że są to z pozoru tylko akty (decyzje) administracyjne. W kwestii tej szczególnie istotna jest wykładnia prawa zawarta w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1980 r. III CZP 43/80 OSNCP 1981/8 poz. 142, którą Sąd Najwyższy w składzie obecnym w pełni podziela. Stosując tę wykładnię do oceny związania Notariusza decyzjami Burmistrza w przedmiocie zaliczenia na poczet ceny sprzedaży wartości mienia pozostawionego za granicą należy stwierdzić istnienie takiego związania. Jak szczegółowo przedstawił Sąd Wojewódzki, kwestia uprawnień Burmistrza do decydowania w omawianym zakresie nie jest oczywista i jednoznaczna, wymaga wnikliwej analizy oraz wykładni wiążących się z nią aktów prawnych, a wątpliwości w konkretnej sytuacji są o tyle poważniejsze, że chodzi tu o kontynuację postępowania administracyjnego prawidłowo wszczętego przed 27 maja 1990 r. i nie zakończonego przed tą datą z przyczyn niezależnych od uczestników postępowania. Dodać też można, że kwestionowana przez Notariusza sprzeczność z prawem dotyczy okoliczności dla istoty żądanej czynności notarialnej ubocznej. Chodzi tu bowiem tylko o sposób zapłaty ustalonej w decyzji Burmistrza ceny kupna tj. poprzez zaliczenie na jej poczet określonych należności.Jeżeli więc decyzja Burmistrza w kwestionowanym zakresie nie może być uznana za oczywiście nieistniejącą w świetle wykładni przytoczonej wyżej - Notariusz nie miał podstawy z art. 50 (obecnie 81) prawa o notariacie by odmówić zgodnej z tą decyzją czynności notarialnej, tym bardziej, że chodziło o okoliczność dla jej istoty drugorzędną. Wobec naruszenia powyższej normy prawnej i z mocy art. 83 § 1 prawa o notariacie oraz art. 397 § 2 i - odpowiednio - art. 390 § 1 k.p.c. orzeczono, jak w sentencji.