II PR 109/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, A. Krzętowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Rejonowego Przedsiębiorstwa Młynów Gospodarczych w W. przeciwko Tadeuszowi D. o 246.288,69 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 10 października 1962 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej oraz orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpatrzenia Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu.Uzasadnienie faktycznePowodowe Przedsiębiorstwo żądało zasądzenia od pozwanego jako kierownika młyna 246.288,69 zł tytułem odszkodowania za stwierdzone braki towarowe i kasowe w młynie w czasie od 1 stycznia 1956 r. do 31 stycznia 1957 r. Według twierdzeń strony powodowej niedobór ten powstał w następstwie popełnionych przez pozwanego nadużyć, dowodem czego była tocząca się sprawa karna, w której pozwanemu zarzucono fałszowanie kwitów dostaw oraz przywłaszczanie gotówki i zboża.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zakwestionował prawidłowość wyliczenia szkody oraz powołał się na prekluzję z art. 473 k.z., gdyż poza sfałszowaniem dwóch kwitów w celu ukrycia już istniejącego manka w zbożu nie popełnił czynów niedozwolonych w rozumieniu art. 134 k.z., przy czym przestał pracować u powoda 31.I.1957 r., pozew zaś wpłynął 17.IV.1961 r.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego 148.436,34 zł, oddalając powództwo w pozostałej części. Sąd na podstawie opinii biegłego z zakresu księgowości ustalił, że w czasie pracy pozwanego w młynie powstał niedobór wartości 148.436,34 zł, i uznał, że szkoda ta jest wynikiem przywłaszczenia, w związku z czym zarzuty prekluzji z art. 473 k.z. i przedawnienia z art. 283 k.z. są chybione. Ocenę taką uzasadnia - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - wyrok skazujący pozwanego za to, że w czerwcu 1956 r. podrobił dwa kwity na rzekomą dostawę 7.460 kg pszenicy i 6.417 kg żyta do Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w D., jak również wskutek wykazywania przez pozwanego wpłat gotówkowych, które w rzeczywistości nie miały miejsca.Pozwany w rewizji wniósł o zmianę wyroku i oddalenie powództwa bądź o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zarzucając sprzeczność ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym wskutek nieuwzględnienia faktu uniewinnienia pozwanego od zarzutu przywłaszczenia zboża i gotówki oraz pominięcia w swych rozważaniach faktu, że żadna szkoda przez sfałszowanie dwóch kwitów dostaw nie powstała i że niedobór jest wynikiem złych warunków magazynowych i przeciążenia pracą, a ponadto zarzucając uchybienie procesowe polegające na oparciu się na błędnej opinii biegłego lub nie wyjaśniającej szeregu istotnych okoliczności oraz polegające na bezpodstawnej odmowie powołania innego biegłego. Konsekwencją tych uchybień jest, zdaniem skarżącego, naruszenie przez Sąd Wojewódzki przepisów art. 473 i 283 § 1 k.z.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nieuwzględnienie przez Sąd Wojewódzki prekluzji z art. 473 k.z. byłoby uzasadnione, gdyby szkoda w całości powstała wskutek popełnienia przez pozwanego czynów niedozwolonych w rozumieniu art. 134 k.z. zgodnie z wykładnią zawartą w uchwale Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 26.X.1956 r. w sprawie 1 CO 31/56 (OSN zesz. I z 1958 r., poz. 1). Sąd Wojewódzki wprawdzie dochodzi do takiego wniosku, lecz bez podania przesłanek usprawiedliwiających ten wniosek i bez przytoczenia ich uzasadnienia. Wyrok zatem uchybia przepisowi art. 336 § 2 k.p.c., nie daje bowiem możności sprawdzenia, czy ocena Sądu Wojewódzkiego w tym przedmiocie jest prawidłowa. Fakt, że pozwany został skazany z art. 287 k.k. w związku z art. 191 k.k. za podrobienie dwóch kwitów dostaw, nie dowodzi sam przez się, że w wyniku tego przestępstwa powstała szkoda, jeżeli popełnienie tego czynu miało na celu jedynie zatuszowanie już istniejącej szkody powstałej w innych okolicznościach i jeżeli dostawy w rzeczywistości nie miały miejsca, a żądanie przez stronę powodową od Gminnej Spółdzielni w D. zapłaty za rzekomo dostarczone zboże zostało w postępowaniu arbitrażowym oddalone; to oddalenie naraziło powoda tylko na poniesienie kosztów, które stanowią - jak się wydaje - jedyną szkodę z tego czynu wyrządzoną. Gdyby tak było istotnie, czego jednak Sąd Wojewódzki nie rozważał, to obciążenie pozwanego odpowiedzialnością za równowartość zboża, ujętego w podrobionych kwitach w wysokości 33.121,10 zł, nie byłoby uzasadnione.Z pozostałych zarzutów przywłaszczenia zboża i gotówki pozwany w postępowaniu karnym został uniewinniony.Fakt, że pracownik został uniewinniony w postępowaniu karnym, nie stoi na przeszkodzie poczynieniu przez sąd w postępowaniu cywilnym własnych ustaleń, odmiennych od tych, jakie zostały dokonane w wyroku karnym. Nierozprawienie się jednak przez sąd cywilny z odmienną oceną ustaleń zawartą w wyroku uniewinniającymi i uznanie, że pracownik dopuścił się czynów, które zostały mu zarzucone w akcie oskarżenia, bez uwzględnienia materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym, na podstawie którego sąd karny od tych zarzutów go uniewinnił - uchybia przepisom art. 242, 236 i 326, a także art. 336 § 2 k.p.c.Według twierdzeń strony powodowej szkoda powstała w następstwie czynów niedozwolonych pozwanego polegających - poza podrobieniem dwóch kwitów dostaw, o czym była już mowa - na tym, że pozwany fałszował kwity nadania pieniędzy na pocztę, czerpiąc z tego korzyść i współdziałając w tym celu z pracownikiem urzędu pocztowego, która to sprawa wobec śmierci pracownika pocztowego nie została w postępowaniu karnym wyjaśniona, jak i na tym, że pozwany nie rozliczył się z mąki i zboża, które zbywał na własny rachunek. Rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie wyjaśnić tę sprawę, gdyż nie jest wykluczone, że dalsze postępowanie dowodowe ujawni materiał, który będzie usprawiedliwiał przypisanie pozwanemu wyrządzenia szkody w następstwie czynów niedozwolonych.Gdyby Sąd Wojewódzki doszedł - po uzupełnieniu postępowania dowodowego - do wniosku, że pewna część szkody powstała z czynów niedozwolonych, to roszczenie o pokrycie pozostałej szkody, jako wywodzącej się z niedopełnienia przez pozwanego obowiązków umownych, nie mogłoby być uwzględnione, jako sprekludowane, skoro powództwo wytoczone zostało po upływie roku od daty ustania stosunku pracy między stronami.Nie przerwało biegu terminu z art. 473 k.z. istniejące w aktach sprawy karnej zabezpieczenie prokuratorskie z następujących przyczyn.Prokurator Powiatowy w Świdnicy postanowieniem. z dnia 21.VI.1959 r., na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 21.I.1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa, zabezpieczył z urzędu m.in. roszczenie o naprawienie szkody w wysokości 49.927,47 zł, przysługujące powodowemu Przedsiębiorstwu, przez zajęcie ruchomości pozwanego. Wspomniane zabezpieczenie, jako stanowiące czynność przedsięwziętą w celu dochodzenia roszczenia majątkowego przed sądem w rozumieniu art. 111 pkt 2 przepisów ogólnych prawa cywilnego, przerywa bieg terminów prekluzji, jak również terminów przedawnienia, jednakże pod warunkiem, że zostało ono dokonane przed upływem tych terminów. Jeżeli zabezpieczenie wydane w postępowaniu karnym z urzędu nastąpiło po upływie tych terminów, nie mogło ono wywrzeć wpływu na bieg terminów prekluzji czy przedawnienia, gdyż upływ tych terminów wywołał już skutki, z których ustawa wiąże prekluzję bądź przedawnienie.Ponieważ pozwany w postępowaniu cywilnym broni się zarzutami prekluzji i przedawnienia z art. 283 § 1 k.z., a zabezpieczenie w postępowaniu karnym nastąpiło przed upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do odszkodowania - należy stwierdzić, że zabezpieczenie prokuratorskie przerwało bieg terminów przedawnienia. Wprawdzie zabezpieczenie traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku uniewinniającego, jak również upada wtedy, gdy powództwo o naprawienie szkody nie będzie wytoczone przed upływem trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku skazującego, jednakże stan taki w sprawie nie zachodzi, skoro pozwany został za dwa zarzucane mu czyny skazany, a powództwo zostało wytoczone jeszcze przed uprawomocnieniem się wyroku skazującego. Nie zachodzi więc potrzeba rozważenia, czy zabezpieczenie sądowe bądź prokuratorskie wydane z urzędu w postępowaniu karnym, bez względu na jego przyszłe losy, wywołuje samo przez się skutki prawne przewidziane w art. 111 pkt 2 przepisów ogólnych prawa cywilnego.Należy w końcu zwrócić uwagę na potrzebę - w razie uznania, że prekluzja nie zachodzi - prawidłowego ustalenia wysokości szkody w związku z zarzutami skarżącego podniesionymi w rewizji.Wobec niewyjaśnienia przez Sąd Wojewódzki sprawy do stanowczego rozstrzygnięcia, zaskarżony wyrok w części zasądzającej oraz orzekającej o kosztach procesu podlega uchyleniu, sprawa zaś przekazaniu do ponownego rozpoznania w świetle wskazań wyżej przytoczonych (art. 384 k.p.c.).