II PR 151/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: M. Wilewski, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mariana S. przeciwko Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w M. o zapłatę i ustalenie, na skutek rewizji pozwanej Wytwórni od wyroku Sądu Powiatowego w M. z dnia 5 sierpnia 1966 r. oraz przedstawionego w trybie art. 391 k.p.c. przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 9.I.1967 r. zagadnienia prawnego,przejął sprawę do rozpoznania;uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Mielcu.Uzasadnienie faktycznePowód jest zatrudniony w pozwanej Wytwórni w charakterze mechanika lotniczego i otrzymuje wynagrodzenie przywiązane do tego stanowiska pracy. Ponadto zakład pracy zleca powodowi, mającemu również kwalifikacje mechanika pokładowego, branie udziału w oblotach samolotów.Powód, po ostatecznym sprecyzowaniu żądań, domaga się zasądzenia od pozwanej Wytwórni 49.830 zł z tytułu otrzymywanego przez pilotów dodatku wyżywieniowego za każdy dzień kalendarzowy pracy za okres od 1.VII.1962 r. do 30.VII.1966 r. oraz 1.680 zł tytułem ekwiwalentu za 14-dniowe urlopy kondycyjne za ostatnie trzy lata twierdząc, że jako mechanik pokładowy jest członkiem personelu latającego w rozumieniu rozp. Ministra Komunikacji z 7.IX.1961 r. i powinien otrzymywać świadczenia takie same, jakie pobierają piloci (regulamin dodatkowych wypłat z 1957 r.). Regulamin natomiast, na podstawie którego strona pozwana odmawia żądanych świadczeń powodowi, przestał obowiązywać od chwili wejścia w życie cytowanego rozp. Ministra Komunikacji, gdyż pozostaje on w sprzeczności z postanowieniami tegoż rozporządzenia.Pozwana Wytwórnia wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając brak podstaw do wypłaty kwot dochodzonych przez powoda, gdyż przepisy prawa lotniczego i rozporządzeń wykonawczych nie normują zagadnień płacowych, obowiązujący zaś regulamin przewiduje dla mechaników pokładowych dodatek wyżywieniowy jedynie za dni lotu, który powodowi wypłacono; ponadto pozwana podniosła, że powód nie należy do grona osób uprawnionych do urlopu kondycyjnego, ponieważ jego głównym zajęciem jest praca naziemna w charakterze mechanika, odbywane zaś przez niego loty nie są systematyczne.Sąd Powiatowy ustalił, że powód należy do personelu latającego i że w związku z tym przysługuje mu dodatek wyżywieniowy za każdy dzień oraz urlop kondycyjny w wymiarze 14 dni rocznie, i w rezultacie zasądził od pozwanej Wytwórni 51.510 zł. Sąd Powiatowy ustalając, że powód należy do personelu latającego i że przysługują mu uprawnienia takie same jak pilotom, powołał się na rozp. Ministra Komunikacji z 7.IX.1961 r. o personelu lotniczym (Dz. U. Nr 45, poz. 236), na zarządzenie Ministra Komunikacji z 31.XII.1962 r. w sprawie warunków niezbędnych do zapewnienia bezpieczeństwa lotów przy wykonywaniu przez członków personelu lotniczego uprawnień wynikających z licencji (Mon. Pol. z 1963 r. Nr 4, poz. 20) oraz na uchwały Prezydium Rządu nr 359/55 z 9.VII.1955 r. i nr 480/52 z 4.VI.1952 r.Na skutek rewizji strony pozwanej, opartej na zarzucie błędnej wykładni postanowień regulaminu wypłaty dodatkowych wynagrodzeń dla pilotów oraz na niewyjaśnieniu istotnych dla rozstrzygnięcia sporu okoliczności, Sąd Wojewódzki, odroczywszy rozpoznanie sprawy, przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości:"Czy regulamin wypłaty dodatkowych wynagrodzeń dla pilotów zatrudnionych w zakładach podległych Ministrowi Przemysłu Ciężkiego, obowiązujący od dnia 1 grudnia 1957 r., normujący wypłaty dodatkowych wynagrodzeń dla pilotów, ma również zastosowanie do mechaników pokładowych zatrudnionych w pozwanej Wytwórni w zakresie stałego dodatku wyżywieniowego i lotniczego urlopu kondycyjnego?"Sąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, uchylił wyrok Sądu Powiatowego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, kierując się następującymi przesłankami:Tekst wzmiankowanego regulaminu, znajdujący się w aktach sprawy, nie budzi wątpliwości co do tego, że dotyczy on dodatkowych wynagrodzeń dla pilotów zatrudnionych w zakładach podległych Ministrowi Przemysłu Ciężkiego. Wynika to zarówno z samej nazwy regulaminu ("dla pilotów"), jak i z jego § 1, według którego regulaminem tym objęci są pracownicy posiadający uprawnienia dokonywania lotów i zatrudniani przez zakład pracy na stanowisku pilota. Wprawdzie wbrew nazwie i zastrzeżeniu zawartemu w § 1 regulamin ten w § 5 normuje zagadnienie dodatkowego wynagrodzenia, jakie przysługuje mechanikom i kontrolerom biorącym udział w oblotach, a w § 10 - wynagrodzenie instruktorów spadochronowych, jednakże okoliczność ta nie upoważnia do wykładni pozostałych paragrafów regulaminu w tym sensie, że ich adresatami obok pilotów są również mechanicy. Jeśli idzie o świadczenia, których dochodzi powód, a mianowicie o tzw. dodatek wyżywieniowy za każdy dzień kalendarzowy pracy zawodowej oraz w czasie świąt, urlopu i choroby, a także o tzw. urlop kondycyjny w rozmiarze 14 dni, to z mocy § 8 i 5 tego regulaminu uprawnionymi do tego są wyłącznie piloci.Do powyższego stwierdzenia mogłaby się w zasadzie ograniczyć odpowiedź na postawione pytanie. Powód jednak, a za nim także Sąd Powiatowy upatrują podstawę dochodzonych roszczeń w innych jeszcze aktach prawnych, w związku z czym Sąd Najwyższy zważył nadto, co następuje.Powód niezależnie od czynności mechanika lotniczego (naziemnego) bierze co pewien czas udział w oblotach samolotów w charakterze mechanika pokładowego, uzyskał on bowiem odpowiednie uprawnienia wynikające z tzw. licencji. Z tego tytułu uważa on siebie za mechanika pokładowego, a w konsekwencji za członka personelu latającego w rozumieniu rozp. Min. Komunikacji z 7.IX.1951 r. o personelu lotniczym. Skoro zaś wspomniane rozporządzenie traktuje równorzędnie tak pilotów, jak i mechaników pokładowych, zaliczając ich do personelu latającego, to brak jest, zdaniem powoda, podstaw do odmiennego traktowania mechaników, którzy powinni korzystać z tych wszystkich uprawnień, jakie przysługują pilotom.W kwestii tej należy nasamprzód stwierdzić, że w sprawie nie jest wcale oczywiste, czy powoda można uznać za mechanika pokładowego, zatrudnionego zawodowo w takim charakterze w pozwanej Wytwórni. Jest to okoliczność faktyczna, która wymaga wyjaśnienia w związku z odmiennymi twierdzeniami stron w tym względzie.Gdyby jednak założyć, że powód jest istotnie zatrudniony w charakterze mechanika pokładowego, gdyż odpowiada wymaganym kryteriom formalnym, to regulamin z 28.XI.1957 r. nie dawałby mu w żadnym razie uprawnień do stałego dodatku wyżywieniowego, jak i do urlopu kondycyjnego, które to uprawnienia z mocy § 8 i 9 regulaminu zastrzeżone są wyłącznie dla pilotów zatrudnionych w zakładach podległych Ministrowi Przemysłu Ciężkiego.Podstawy do takich uprawnień dla mechaników pokładowych nie stwarzają również przepisy prawa lotniczego z 31.V.1962 r., jako też przepisy wspomnianego już rozporządzenia Ministra Komunikacji z 7.XI.1961 r. o personelu lotniczym, gdyż oba te akty prawne nie normują zagadnień płacowych. Okoliczność, że z mocy § 2 pkt 2 wymienionego ostatnio rozp. Ministra Komunikacji mechanik należy do personelu latającego, nie powoduje automatycznego zrównania mechaników z pilotami w zakresie podstawowego wynagrodzenia za pracę, jak i dodatkowych świadczeń. Okoliczność ta również nie powoduje utraty mocy obowiązującej regulaminu wypłaty dodatkowych wynagrodzeń z 28.XI.1957 r. Wreszcie, jeśli chodzi o dodatek wyżywieniowy, nie można się dopatrzyć podstawy prawnej w powołanym przez powoda zarządzeniu Ministra Komunikacji z 31.XII.1962 r. (M.P. z 1963 r. Nr 4, poz. 20), o którym będzie jeszcze mowa w związku z rozważaniami na temat tzw. urlopu kondycyjnego. Należy mieć na uwadze, że w zakresie zagadnień płacowych decydują ściśle określone akty normatywne. Sięganie w drodze analogii do aktów, które bezpośrednio nie dotyczą konkretnego problemu płacowego, nie jest dopuszczalne. Dlatego powoda nie może dotyczyć uchwała nr 480/52 Prezydium Rządu z 4.VI.1952 r., którą objęci są wyłącznie członkowie personelu latającego Polskich Linii Lotniczych "Lot". Dlatego - zgodnie z tym, co wyżej stwierdzono - przysługują w zakresie płacowym jedynie takie uprawnienia, jakie wynikają z aktów prawnych bezpośrednio go obejmujących, a wydanych bądź przez jego zakład pracy, bądź też przez jednostkę nadrzędną nad zakładem pracy lub resortowe ministerstwo, bądź wreszcie przez inne naczelne organy władzy lub organy administracji państwowej. Reasumując, należy stwierdzić, że podstawy prawne, na które powód i Sąd Powiatowy się powołują, nie uzasadniają przyznania powodowi uprawnień do stałego dodatku wyżywieniowego za każdy dzień kalendarzowy pracy zawodowej oraz w czasie świąt, urlopu i choroby. W tych okolicznościach jedyną podstawą jest tzw. regulamin wewnętrzny, obowiązujący od dnia 1.VII.1961 r. i zatwierdzony przez dyrekcję przedsiębiorstwa, przyznający personelowi latającemu nieetatowemu (mechanikom obsł.) dodatek żywnościowy za każdy dzień lotu. O tym, że ani regulamin wypłaty dodatkowych wynagrodzeń z 1957 r., ani regulamin wewnętrzny z 1961 r., czy wreszcie rozporządzenie Ministra Komunikacji z 7.IX.1961 r. o personelu lotniczym nie uprawniają mechaników lotniczych do pobierania dodatku żywnościowego za każdy dzień pracy, chociażby nie był to dzień oblotu - dowodzi przygotowany przez pozwaną Wytwórnię w roku 1963 projekt dodatkowego protokołu do Układu Zbiorowego Pracy i projekt regulaminu dodatkowego wynagrodzenia członków personelu latającego, które jednak nie znalazły zatwierdzenia, a tym samym nie weszły w życie. Co się tyczy żądania ekwiwalentu z tytułu niewykorzystanych co roku tzw. urlopów kondycyjnych, to należy zauważyć, że ani regulamin z 28.XI.1957 r., ani tzw. regulamin wewnętrzny nie przewidują w tym zakresie uprawnień dla mechaników pokładowych. Jednakże z chwilą wejścia w życie zarządzenia Ministra Komunikacji z 31.XII.1962 r. w sprawie warunków niezbędnych do zapewnienia bezpieczeństwa lotów przy wykonywaniu przez członków personelu lotniczego uprawnień wynikających z licencji podstawę prawną może stanowić § 4 tego zarządzenia, gdyż obejmuje ono również personel latający poza lotnictwem komunikacyjnym. Stosownie do tego zarządzenia członek personelu latającego, zatrudniony zawodowo w tym charakterze, obowiązany jest odbyć raz na 12 miesięcy, w ustalonym przez pracodawcę okresie, dwutygodniowe ćwiczenia mające na celu zachowanie jego sprawności fizycznej i psychicznej, przy czym na zlecenie komisji lotniczo-lekarskiej ćwiczenia mogą być zastąpione pobytem w sanatorium lub odbyciem kuracji specjalistycznej. Jeżeli powód jest członkiem personelu latającego zatrudnionym zawodowo w tym charakterze (okoliczność ta nie jest między stronami niesporna, wymaga więc wyjaśnienia), to obowiązany jest odbyć dwutygodniowe ćwiczenia. Nie jest to zatem urlop w ścisłym rozumieniu tego słowa. Powód jednak może mieć interes prawny w ustaleniu, że należy do kręgu osób objętych tym obowiązkiem z § 4 wspomnianego zarządzenia, gdyż jako członek personelu latającego - w razie wykazania tej przesłanki - jest zainteresowany w odbyciu takich ćwiczeń przez wzgląd na własne bezpieczeństwo w czasie lotów. Powodowi może też przysługiwać roszczenie o wykonanie ewentualnie przysługującego mu prawa do odbycia ćwiczeń. W związku z twierdzeniami powoda będzie także rzeczą Sądu Powiatowego sprawdzenie, czy pozwany zakład pracy traktuje owe ćwiczenia jak urlop i czy nawet wypłaca ekwiwalent za taki niewykorzystany "urlop". Wobec trwania stosunku pracy między stronami niedopuszczalna byłaby wypłata ekwiwalentu pieniężnego za nie odbyte ćwiczenia, które w drodze faktycznego układu stosunków pozwane Przedsiębiorstwo traktowało - co wymaga sprawdzenia - jako urlop (§ 2 rozp. Rady Ministrów z 2.VII.1959 r. w sprawie wykonania ustawy o urlopach z 16.V.1922 r.). Z tych przyczyn, wobec braku koniecznych ustaleń, zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Uchyleniem objęty został wyrok w części uwzględniającej zarówno powództwo o wypłatę ekwiwalentu za niewykorzystane tzw. urlopy kondycyjne, jak i w części uwzględniającej powództwo o tzw. dodatek wyżywieniowy, a to w celu umożliwienia Sądowi merytorycznemu sprawdzenia twierdzeń powoda, że niektórym mechanikom (i na jakiej podstawie prawnej) wypłaca się dodatek wyżywieniowy za każdy dzień kalendarzowy pracy i że wypłaca się również ekwiwalenty za nie wykorzystane tzw. urlopy kondycyjne.