II PR 178/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: M. Piekarski, W. Formański (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Michała S. przeciwko Spółdzielni Pracy Inżynieryjno-Budowlanej w B. o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia i zapłatę, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 5 kwietnia 1962 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach.Uzasadnienie faktycznePowód, zatrudniony w pozwanej Spółdzielni na stanowisku głównego księgowego i będący jej członkiem, został z niej wykluczony uchwałą walnego zgromadzenia z dnia 27.VII.1959 r., unieważnioną w uwzględnieniu jego powództwa wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 20.XI.1959 r. w sprawie II C 2269/59.Następnie na wniosek zarządu Spółdzielni rada nadzorcza wykluczyła powoda ze Spółdzielni uchwałą z dnia 19.X.1959 r., zatwierdzoną uchwałą walnego zgromadzenia z dnia 11.XII.1959 r.W dniu 19.I.1960 r. powód wytoczył powództwo o ustalenie, że jest nadal członkiem Spółdzielni, o przywrócenie go na poprzednio zajmowane stanowisko i o zasądzenie odszkodowania w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę oraz ekwiwalentu za nie wykorzystaną część urlopu w roku 1959 i za urlop w roku 1960; ponadto powód żądał przyznania mu udziału w czystej nadwyżce Spółdzielni za lata 1959 i 1960, powołując się na unieważnienie uchwały o wykluczeniu wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w sprawie II C 2269/59.Spółdzielnia wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że powód został wykluczony - zgodnie z przepisami ustawy o spółdzielniach i przepisami statutu - uchwałą rady nadzorczej, zatwierdzoną przez walne zgromadzenie w dniu 11.XII.1959 r., żądanie zaś zapłaty jest nieuzasadnione, gdyż powód wkrótce po zwolnieniu podjął pracę w innej spółdzielni.Sąd Wojewódzki zasądził tylko 2.294,48 zł i oddalił powództwo w pozostałej części. Zasądzona kwota obejmuje ekwiwalent za nie wykorzystaną część urlopu w roku 1959 oraz udział powoda w czystej nadwyżce dochodów za tenże rok do października włącznie, jak również zwrot jego udziału członkowskiego po potrąceniu zadłużenia na jego koncie osobistym. Sąd oddalił w pozostałej części powództwo, gdyż uznał za nieuzasadnione żądanie unieważnienia uchwały walnego zgromadzenia z dnia 11.XII.1959 r. Sąd dopatrzył się tego żądania w zgłoszonym przez powoda wniosku o ustalenie, że powód jest nadal członkiem Spółdzielni. Sąd na podstawie protokołu posiedzenia rady nadzorczej i protokołu dwóch wspomnianych wyżej walnych zgromadzeń oraz na podstawie zeznań świadków: Czesławy T., Ignacego S., Władysława B., Małgorzaty T. i Stanisława W. ustalił, że wykluczenie powoda ze Spółdzielni było zgodne z postanowieniami § 19 statutu, ponieważ powód "przy pełnieniu obowiązków głównego księgowego dopuścił się czynów przestępczych (art. 290 k.k. i art. 46 m.k.k.) przez to, że gestem ręki żądał korzyści od Ignacego S., który zgłaszał się u niego po należność za usługi przewozowe świadczone na rzecz pozwanej Spółdzielni, jak również żądał powód korzyści od Stanisława W., który miał otrzymać wynagrodzenie za prace zlecone".W rewizji powód, zaskarżając wyrok w części oddalającej powództwo, zarzucił błędność ustaleń co do istnienia podstaw uzasadniających wykluczenie go ze Spółdzielni w wyniku pominięcia szeregu istotnych dowodów i oparcia się wyłącznie na zeznaniach świadków S. i W., którzy w aktach sprawy karnej z oskarżenia Władysława B. przeciwko powodowi (II Kp 1325/59) odmiennie przedstawili zdarzenia mające usprawiedliwić wykluczenie powoda.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W aktach sprawy nie ma ani uchwały walnego zgromadzenia z dnia 11.XII.1959 r., ani pisma zawiadamiającego powoda o wykluczeniu go z przytoczeniem przyczyn. Z tego względu Sąd Najwyższy nie może sprawdzić, czy uzasadniona jest ocena Sądu Wojewódzkiego, że powoda wykluczono ze Spółdzielni za żądanie korzyści od Stanisława W., w związku z urzędowaniem, chociaż zarzut ten Spółdzielnia wysunęła dopiero w toku procesu.Zarzut ten jest o tyle istotny, że - zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego - fakty, które nie dotyczyły przedmiotu obrad walnego zgromadzenia w zakresie wykluczenia, nie mogą stanowić samodzielnej podstawy utrzymania uchwał o wykluczenie w mocy, choćby według oceny Sądu usprawiedliwiały wykluczenie ze spółdzielni. W takim bowiem wypadku wykluczenia dokonałby sąd, a nie walne zgromadzenie, co byłoby sprzeczne z przepisami prawa.Znajdujący się w aktach protokół z walnego zgromadzenia z dnia 11.XII.1959 r. zawiera wypowiedzi członków dotyczące wielu faktów oświetlających atmosferę pracy w Spółdzielni i innych nie związanych z osobą powoda zagadnień. Z protokołu tego nie wynika jednakże, jakie fakty walne zgromadzenie uznało za uzasadniające wykluczenie powoda.Sąd Wojewódzki uznał, że wykluczenie było zgodne z § 19 statutu, gdyż powód dwukrotnie dopuścił się przestępstwa sprzedajności (art. 290 k.k.).Zaskarżony wyrok nie może się jednakże ostać ze względu na zarzut wadliwości tego ustalenia. Zarzutu tego w świetle zebranego materiału nie można odeprzeć.Zgodnie z postanowieniami statutu popełnienie ciężkiego przestępstwa, które nie zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem, uważa się za ważną przyczynę wykluczenia członka ze spółdzielni, jeżeli jest ono oczywiste. Oczywistość popełnienia przestępstwa zachodzi wtedy, gdy bez potrzeby wnikliwych dociekań zdarzenie (czyn lub zaniechanie) mieści w sobie dla każdego widoczne znamiona przestępstwa. Takich znamion nie zawiera lakonicznie przytoczony w zaskarżonym wyroku stan faktyczny, zwłaszcza że Sąd Wojewódzki nie ustalił dokładnie okoliczności, w jakich powód miał żądać nieprawnych korzyści gestem ręki, czemu powód przeczył. Jest więc oczywiste, że nie zachodzi wymagana statutem oczywistość popełnienia zbrodni z art. 290 § 2 k.k., przypisywanej powodowi. Organa Spółdzielni nie były przeświadczone o tym, że powód dopuścił się ciężkiego przestępstwa, gdyż powołały się na tę rzekomą podstawę wykluczenia powoda dopiero po upływie półtora roku.Spółdzielnia, wykluczając członka z powodu oczywistości popełnienia przez niego przestępstwa, obowiązana jest zgodnie z art. 7 § 1 k.p.k. zawiadomić o przestępstwie władze powołane do ścigania przestępstw. Jeżeli tego Spółdzielnia nie zrobiła, a sąd cywilny - w procesie o unieważnienie wykluczenia ze Spółdzielni na takiej podstawie - przekonał się, że postępowanie w trybie karnym dotychczas się nie toczyło, obowiązany jest - jeśli uznaje uchwałę Spółdzielni za uzasadnioną - zawiadomić o popełnieniu przestępstwa władze powołane do ścigania przestępstw.W niniejszej sprawie ani pozwana Spółdzielnia, ani Sąd Wojewódzki wymienionego wyżej zawiadomienia nie dokonały, co również nasuwa wątpliwości, czy kwestionowana przez skarżącego kwalifikacja jego postępowania była należycie rozważona.Wreszcie uznać należy za uzasadniany zarzut uchybienia procesowego, jakiego Sąd dopuścił się, nie uwzględniając wniosku o przesłuchanie powoda w charakterze strony (art. 218 § 1 i 242 § 1 k.p.c.). Sytuacja powoda wskutek nieprzesłuchania go staje się trudniejsza niż wówczas, gdyby stawał pod zarzutem popełnienia przestępstwa w postępowaniu karnym, gdzie miałby zagwarantowane prawo do obrony.Należy przeto stwierdzić, że sąd cywilny nie może odmówić żądaniu powoda przesłuchania go w charakterze strony w sprawie z powództwa o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni, mocą której powód został wykluczony ze Spółdzielni z powodu oczywistości popełnienia przestępstwa, które do chwili rozstrzygnięcia sprawy nie zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym.Z powyższych przyczyn wyrok w części zaskarżonej podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania stosownie do przytoczonych wyżej wskazań (art. 384 k.p.c.).