I PR 130/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński. Sędziowie: J. Tyszka (sprawozdawca), T. Kasiński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ludwika N. przeciwko Spółdzielni Pracy Przemysłu Chemicznego "P." w W. o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia i uchwały Rady, nawiązanie stosunku pracy i odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 20 grudnia 1971 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia w przedmiocie wykluczenia powoda ze Spółdzielni, o nawiązanie stosunku pracy i odszkodowanie oraz sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód, będąc członkiem pozwanej Spółdzielni, został z niej wykluczony uchwałą Rady z dnia 10.III.1971 r., utrzymaną następnie w mocy uchwałą Walnego Zgromadzenia z dnia 3.V.1971 r., które nie uwzględniło odwołania powoda.Powód, uważając wykluczenie go ze Spółdzielni za nieuzasadnione, domagał się uchylenia powyższej uchwały Walnego Zgromadzenia, zobowiązania pozwanej do nawiązania z nim stosunku pracy na stanowisku zajmowanym przed dniem 14.VIII.1970 r., tj. na stanowisku prezesa zarządu Spółdzielni oraz zasądzenia od pozwanej 19.730 zł tytułem odszkodowania za pozostawanie bez pracy.Ponadto powód żądał uchylenia uchwały Rady pozwanej Spółdzielni z dnia 14.VIII.1970 r. w przedmiocie odwołania go ze stanowiska prezesa zarządu pozwanej.Sąd Wojewódzki, zgodnie z obroną pozwanej Spółdzielni, powództwo oddalił, przy czym oparł się na następujących ustaleniach:Powód był zatrudniony w pozwanej Spółdzielni od dnia 24.IV.1964 r. do dnia 10.III.1971 r., przy czym w okresie od 10.IV.1967 r. pełnił funkcję prezesa zarządu Spółdzielni. Z dniem 14.VIII.1970 r. powód został odwołany przez Radę Spółdzielni na polecenie Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Pracy. Przyczyną odwołania, w świetle pisma wymienionego Związku z dnia 1.VII.1970 r., był wybitnie lekceważący stosunek powoda do poleceń tej jednostki. Następnie uchwałą Rady pozwanej Spółdzielni z dnia 10.III.1971 r. powód został wykluczony ze Spółdzielni. Podstawą wykluczenia był zarzut, iż w okresie pełnienia funkcji prezesa zarządu powód zorganizował produkcję kleju "M." bez atestu, bez zatwierdzonej ceny i należytej technologii, przez co naraził Spółdzielnię na straty, oraz że wykazał nieumiejętność współżycia z kolektywem, odnosząc się w sposób obraźliwy do członków zarządu, i naraził na szwank autorytet i dobre imię Spółdzielni.Od uchwały tej powód odwołał się do Walnego Zgromadzenia, które uchwałą z dnia 3.V.1971 r. nie uwzględniło jego odwołania.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wykluczenie powoda ze Spółdzielni było uzasadnione, gdyż dopuścił się on szeregu uchybień, które usprawiedliwiają taką sankcję.Mianowicie powód na początku 1970 r. uruchomił w Spółdzielni produkcję kleju pod nazwą "M.". Do podjęcia tej produkcji należało uzyskać atest kontrolny, zatwierdzenie ceny przez Komisję Cen oraz ustalić technologię produkcji kleju. Powód, podejmując decyzję o uruchomieniu produkcji, był obowiązany dopełnić tych formalności, lecz tego nie uczynił.Klej produkowany przez Spółdzielnię był nieodpowiedniej jakości, w związku z czym wielu nabywców zgłaszało reklamacje i odmawiało zapłaty. Ponadto wielu odbiorców kleju skierowało sprawy do Komisji Arbitrażowej, które pozwana Spółdzielnia przegrała, co naraziło ją na straty w wysokości 354.634 zł.Sąd Wojewódzki ustalił następnie, że w wyniku lustracji Spółdzielni, przeprowadzonej w roku 1969 przez WZSP, wydano szereg poleceń polustracyjnych, które nie zostały przez zarząd Spółdzielni wykonane. W związku z tym WZSP pismem z dnia 28.X.1969 r. polecił udzielić powodowi, jako prezesowi zarządu, nagany na piśmie z ostrzeżeniem za nieprzestrzeganie przepisów CZSP oraz niedopełnienie nadzoru nad terminowym rozliczeniem inwestycji w W.Mimo monitów WZSP zalecenia polustracyjne nie zostały przez zarząd pozwanej wykonane, w związku z czym WZSP pismem z dnia 19.V.1970 r. wstrzymał pozwanej podział czystej nadwyżki bilansowej za rok 1969. Pismem zaś z dnia 1.VII.1970 r. WZSP polecił Radzie pozwanej Spółdzielni odwołać powoda ze stanowiska prezesa zarządu za wybitnie lekceważący stosunek do jego poleceń.Poza tym Narodowy Bank Polski, na skutek przekroczenia przez pozwaną limitów przeznaczonych na inwestycje w W., polecił potrącić z czystej nadwyżki bilansowej za rok 1969 kwotę 256.000 zł, jako bezprawnie wydatkowaną.Według dalszych ustaleń Sądu Wojewódzkiego stosunki między powodem a niektórymi członkami zarządu pozwanej układały się źle. Powód po odwołaniu go ze stanowiska przewodniczącego zarządu zaczął krytykować styl pracy członków zarządu w sposób uwłaczający ich godności i podważający ich autorytet w Spółdzielni.Powód dopuścił się zatem uchybień, które naraziły pozwaną na poważne straty, a dopuszczając się przekroczenia limitów finansowych na inwestycje, pozbawił członków Spółdzielni kwoty 256.000 zł (potrąconej przez Bank z nadwyżki bilansowej), przeznaczonej do podziału między nich.Uporczywe niewykonywanie zaleceń polustracyjnych WZSP świadczy - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - o lekceważeniu przez powoda jego obowiązków i braku odpowiedzialności w okresie pełnienia funkcji prezesa zarządu.Zgodnie z art. 51 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach członek zarządu winny czynu lub zaniedbania, przez które Spółdzielnia poniosła szkodę, odpowiada za nią osobiście. Prezes zarządu nie może zasłaniać się błędami w organizacji pracy w agendach Spółdzielni, gdyż właśnie na nim spoczywa przede wszystkim obowiązek prawidłowego zorganizowania pracy. Powód zatem ponosi - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - pełną odpowiedzialność za uruchomienie produkcji kleju bez uzyskania atestu i ustalania ceny, za przekroczenie limitów finansowych na inwestycje oraz za brak terminowego rozliczenia inwestycji.Powód, niezależnie od funkcji prezesa zarządu, pełnił również funkcję kierownika ogólnego Spółdzielni, co mu zapewniało bieżący wpływ na działalność pozwanej Spółdzielni.Postawiony powodowi zarzut nieumiejętności współżycia z kolektywem członkowskim również znalazł potwierdzenie w załączonych do akt pismach powoda, jako też w zeznaniach świadków. Powód kierował do zarządu Spółdzielni pisma, w których podważał przydatność zawodową członków zarządu i wyrażał się o nich w sposób obraźliwy, podrywając tym samym ich autorytet.Opierając się na powyższych ustaleniach, Sąd Wojewódzki powództwo oddalił.Powód w rewizji od tego wyroku domaga się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania bądź zmiany wyroku i uwzględnienia powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że zachodziły uzasadnione podstawy do wykluczenia powoda ze Spółdzielni z przyczyn wymienionych w zaskarżonym wyroku, budzi w okolicznościach sprawy zastrzeżenia i słusznie zostało w rewizji zakwestionowane.Zasadny jest w szczególności zarzut rewizji, że Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co należało podnieść także z urzędu (art. 381 § 1 k.p.c.), a przy tym przypisał powodowi również takie uchybienia, które nie stanowiły w ogóle podstawy wykluczenia go ze Spółdzielni uchwałą Rady z dnia 10.III.1971 r.W związku z tym należy zauważyć, że zgodnie z ustalonym już orzecznictwem, przy ocenie zasadności wykluczenia członka ze spółdzielni sąd bada i ocenia tylko te uchybienia członka wykluczonego, które zostały przyjęte za podstawę wykluczenia go w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym. Inne zaś (dalsze) ewentualne uchybienia członka, nie objęte uchwałą organu, który wykluczył go ze spółdzielni, mogą być wprawdzie - w miarę potrzeby - wzięte pod uwagę przez sąd w ramach całokształtu okoliczności sprawy (np. dla charakterystyki członka), jednakże nie mogą stanowić samodzielnej podstawy wykluczenia.W razie gdy - jak w danym wypadku - członek został wykluczony ze spółdzielni zgodnie z jej statutem przez radę, a walne zgromadzenie, jako organ odwoławczy, utrzymało wykluczenie w mocy, wówczas ramy podstaw wykluczenia, poza które sąd nie może wyjść - zakreśla treść uchwały rady spółdzielni.Należy także zauważyć, że przy ustalaniu, jakie uchybienia członka stanowiły podstawę wykluczenia go ze spółdzielni w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym, decydująca jest treść uchwały wykluczającej, a nie treść pisma zarządu spółdzielni, którym członek został powiadomiony o wykluczeniu.Wbrew temu Sąd Wojewódzki ustalił - zapewne opierając się na piśmie zarządu pozwanej z dnia 11.III.1971 r. - że podstawą wykluczenia powoda przez Radę było m.in. jego "obraźliwe odnoszenie się do członków zarządu oraz narażenie na szwank autorytetu i dobrego imienia Spółdzielni", jakkolwiek z treści uchwały Rady, zamieszczonej w protokole jej posiedzenia z dnia 10.III.1971 r., nie wynika, aby organ ten przyjął powyższe uchybienie powoda za podstawę wykluczenia go, chyba że istnieje inna, odrębna, sporządzona poza protokołem uchwała Rady z tejże daty w przedmiocie wykluczenia powoda ze Spółdzielni, co wymagałoby jednak wyjaśnienia.Również z treści protokołu oraz uchwały Walnego Zgromadzenia członków Spółdzielni z dnia 3.V.1971 r. nie wynika, aby powód został wykluczony za wymienione wyżej uchybienia.Jeżeli chodzi o pozostałe uchybienia zarzucane powodowi, o których mowa w zaskarżonym wyroku, przyjęte za postawę wykluczenia go ze spółdzielni, a zwłaszcza jeśli chodzi o zarzut narażenia pozwanej na znaczne straty wskutek dopuszczenia do różnych nieprawidłowości przy produkcji kleju "M.", to zarzuty te można "sprowadzić do wspólnego mianownika" jako działanie na szkodę Spółdzielni.Jednakże aby działanie takie mogło stanowić podstawę wykluczenia członka ze spółdzielni, musi być działaniem umyślnym (§ 23 ust. 1 lit. d statutu).Sąd Wojewódzki nie ustalił, aby powód działał umyślnie na szkodę pozwanej Spółdzielni, ani też nie zajął się bliżej kwestią jego winy. Z treści bowiem uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd Wojewódzki rozważył obronę powoda przed wykluczeniem go ze Spółdzielni zawartą w jego pismach procesowych złożonych do akt sprawy, w których wyjaśnia on obszernie przyczyny strat powstałych przy produkcji kleju oraz zwalcza inne stawiane mu zarzuty.Przy ocenie ewentualnej winy powoda może okazać się pomocny materiał zebrany w postępowaniu karnym, jakie toczy się przeciwko niemu.Sąd Wojewódzki zatem, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, rozważy potrzebę zapoznania się z tym materiałem.Słuszny jest także zarzut rewizji naruszenia art. 51 ustawy o spółdzielniach i ich związkach przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu.Wymieniony przepis może stanowić podstawę materialno-prawną roszczeń odszkodowawczych spółdzielni przeciwko członkowi zarządu, z którego winy powstała szkoda.Pozwana Spółdzielnia nie dochodzi jednak żadnych roszczeń od powoda. Przeciwnie, powód dochodzi od pozwanej roszczeń wymienionych w pozwie, które mogą się okazać zasadne, jeżeli nie zostanie wykazane, że działał on umyślnie na szkodę Spółdzielni.W tych warunkach zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia, o nawiązanie stosunku pracy i odszkodowanie nie mógł się ostać i podlega uchyleniu.Zasadnie natomiast Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o uchylenie uchwały Rady pozwanej Spółdzielni z dnia 14.VIII.1970 r. w przedmiocie odwołania powoda ze stanowiska prezesa zarządu, chociaż rozstrzygnięcia tego nie uzasadnił.Wybór członków zarządu przez radę spółdzielni opiera się na zaufaniu. Toteż każdy członek zarządu, nie wyłączając jego prezesa, może być w każdym czasie odwołany przez radę, jako organ, który go powołał (art. 45 § 3 ustawy o spółdzielniach i § 47 statutu). Uchwała rady w tym przedmiocie nie podlega z powyższych przyczyn kontroli sądowej i dlatego nie może być przez sąd uchylona.W tym zakresie zatem rewizja, która jest zwrócona przeciwko całemu wyrokowi, podlegała oddaleniu.Z przytoczonych względów i na mocy art. 387 i 388 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.