I PR 5/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Zaziemski. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Barbary C. przeciwko Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Morskiego "Łosoś" w U. o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia i przywrócenie do pracy na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Słupsku z dnia 23 października 1981 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneJest niesporne, że powódka była członkiem i zarazem pracownikiem pozwanej Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Morskiego "Łosoś" w U., m.in. wnioskodawczyni zbierała pieniądze na obiady pracownicze. W czasie lustracji Spółdzielni, przeprowadzonej w okresie od dnia 18.II.1981 r. do dnia 19.III.1981 r. lustrator Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy stwierdził m.in., co następuje: "Skontrolowano miesięczne wykazy sprzedawanych bonów dla pracowników i ich rodzin za 1980 r. i stwierdzono, że w październiku 1980 r. łącznie sprzedano 1027 obiadów na kwotę zł 16.191-, natomiast do kasy Spółdzielni wpłacono w dniu 13.II.1980 r. kwotę 12.467 zł, różnica wynosi zł 3.724. Osobą odpowiedzialną za prawidłowość rozliczeń w tym okresie była Ob. Barbara C.".W związku z tym stwierdzeniem Zarząd Spółdzielni w dniu 9.IV.1981 r. wystąpił do Rady Spółdzielni z wnioskiem o wykluczenie powódki "za zagarnięcie mienia", uzasadniając ten wniosek w sposób następujący: "W toku lustracji przeprowadzonej w Spółdzielni od dnia 18.II. do dnia 19.III.1981 r. przez Okręgowy Oddział Lustracji w G. ujawniono zagarnięcie przez Ob. Barbarę C. kwoty 3.724 zł. Lustracja stwierdziła, że w/w sprzedała w październiku 1980 r. 1027 obiadów na kwotę 16.191 zł, natomiast do kasy Spółdzielni wpłaciła w dniu 13.XI.1980 r. kwotę 12.467 zł. Powyższe stanowi ciężkie naruszenie przez w/w pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych".Rada Spółdzielni w dniu 16.IV.1981 r. powzięła następującą uchwałę: "Rada Spółdzielni zapoznała się z wnioskiem Zarządu Spółdzielni z dnia 9.IV.1981 r. o wykluczenie Ob. Barbary C. spośród członków Spółdzielni za przywłaszczenie kwoty 3.724 zł. W wyniku dyskusji oraz przeprowadzonej z Ob. C. rozmowy postanowiła jednogłośnie wykluczyć Ob. Barbarę C. spośród członków Spółdzielni z dniem 16.IV.1981 r.".Powódka odwołała się od uchwały Rady Spółdzielni do Walnego Zgromadzenia. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Przedstawicieli Spółdzielni uchwałą z dnia 19.IV.1981 r. "utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę Rady i oddaliło odwołanie skarżącej".Uchwałę Walnego Zgromadzenia wnioskodawczyni zaskarżyła do Sądu Wojewódzkiego w Słupsku.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 23.X.1981 r. uchylił powyższą uchwałę Walnego Zgromadzenia i przywrócił powódkę do pracy w pozwanej Spółdzielni na dotychczasowych warunkach zatrudnienia na podstawie następujących ustaleń i wniosków: decyzja Rady i Walnego Zgromadzenia została oparta wyłącznie na założeniu, że Barbara C. przywłaszczyła kwotę 3.724 zł pochodzącą z wpłat obiadowych w październiku 1980 r. Zarzut ten jest bardzo poważny, gdyż znamionuje czyn przestępczy z art. 200 k.k. i jako taki może stanowić podstawę wykluczenia ze spółdzielni (art. 1331 § 1 pkt 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach w związku z art. 52 § 1 pkt 2 k.p.).Nie ma jednak wystarczających dowodów na to, że powódka dopuściła się przestępstwa, które powinno być oczywiste lub stwierdzone prawomocnym wyrokiem. Postępowanie karne w ogóle nie było prowadzone, a oczywistość przywłaszczenia jest bardzo wątpliwa i kwestionowana przez wiele osób - nie tylko przez komisję zakładową NSZZ "Solidarność". Końcowa decyzja organów Spółdzielni zakłada wręcz, że każde nierozliczenie się z mienia powierzonego stanowi zagarnięcie tego mienia, z czym nie sposób się zgodzić, a przy tym obowiązująca jest zasada domniemania niewinności osoby podejrzanej.Wydaje się, iż członkowie organów Spółdzielni byli zasugerowani tym, że przywłaszczenie gotówki ujawniła lustracja. W rzeczywistości protokół lustracyjny nie zawiera takich sugestii, tylko ujawnia brak kwoty 3.724 zł bez analizy przyczyn takiego stanu rzeczy.Wyważone jest stanowisko komisji zakładowej z dnia 13.IV.1981 r., gdyż zwraca uwagę na potrzebę rozliczenia się powódki z powierzonego odcinka pracy, a jednocześnie sprzeciwia się sugestiom o popełnieniu przez nią przywłaszczenia, akceptując brak warunków do właściwego zabezpieczenia gotówki oraz niedoskonałość wstępnej kontroli finansowej, która nie ujawniła omyłki przy podliczeniu wpłat. Należy przy tym dodać, iż Barbara C. prowadziła sprzedaż bonów zastępczo, poza zwykłymi czynnościami pracowniczymi, a miesiąc październik był początkowym okresem zastępstwa.Należy w konsekwencji - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - uznać, że zarzut przywłaszczenia nie został powódce dowiedziony, a zatem została ona wykluczona ze spółdzielni w sposób bezzasadny. Stawiając zarzut zagarnięcia mienia, zarząd w pismach z dnia 9.IV.1981 r. akcentował, że Barbara C. dopuściła się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Przestępstwo w sferze stosunku pracy jest niewątpliwie także czynem z art. 52 § 1 pkt 1 k.p., jednakże czyn taki nie został powódce dowiedziony. Innych natomiast zarzutów powódce nie stawiano i nie doszło do wykluczenia z innych przyczyn niż przywłaszczenie kwoty 3.724 złotych.W rewizji pozwana Spółdzielnia domaga się zmiany wyroku Sądu Wojewódzkiego i oddalenia roszczeń powódki. Uzasadnienie rewizji w całości ma treść następującą: "Uchwałą Rady Spółdzielni nr 8 z dnia 16.IV.1981 r. powódka została wykluczona ze Spółdzielni. Przed powzięciem w/w uchwały Rada Spółdzielni proponowała powódce przejście do innej pracy, z administracji do produkcji. Wobec zdecydowanej odmowy powódki Rada podjęła uchwałę jak wyżej. Uchwała Rady utrzymana została uchwałą Walnego Zgromadzenia w dniu 19.IV.1981 r. w wyniku tajnego głosowania, Sąd Wojewódzki w toku postępowania nie dopatrzył się naruszenia przepisów regulujących postępowanie wewnątrzspółdzielcze. W tym stanie rzeczy, w myśl stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w wyroku z dnia 9.IV.1976 r. I PR 17/76 (OSNCP z 1977 r. z. 2, poz. 23) Sąd nie był władny uznać zaskarżonej uchwały za naruszającą przepisy prawa. Niesporne w toku postępowania było, to że Rada Spółdzielni proponowała powódce zastosowanie łagodniejszej sankcji za stwierdzone naruszenie obowiązków pracowniczych. Argumenty powyższe nie zostały uwzględnione przez Sąd, wobec czego rewizja Spółdzielni znajduje uzasadnienie".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W powołanym w rewizji wyroku z dnia 9.IV.1976 r. sygn. akt I PR 17/76 (OSPiKA 1977, z. 2, poz. 23) Sąd Najwyższy wyjaśnił m.in., że "Jeżeli w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym organy spółdzielni pracy, uprawnione do podejmowania decyzji w przedmiocie wykluczenia członka, zgodnie z prawem stwierdziły, że członek dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, sąd nie jest władny uznać zaskarżonej przez członka uchwały walnego zgromadzenia za naruszającą przepisy prawa tylko z tej przyczyny, że zdaniem sądu w danym wypadku powinna być zastosowana łagodniejsza sankcja".Wyjaśnienie to dotyczy sytuacji, gdy w konkretnym stanie faktycznym istnieją podstawy do stwierdzenia, że członek spółdzielni dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych usprawiedliwiającego - stosownie do przepisów ustawy o spółdzielniach i ich związkach - bądź wykluczenie takiego członka ze spółdzielni, bądź zastosowanie innych sankcji dyscyplinarnych. W granicach takich możliwości organów spółdzielni pracy sąd rzeczywiście nie jest władny ograniczyć wyboru mieszczącego się w ramach samorządnego działania spółdzielni. Rzecz jednak w tym, że według nie zakwestionowanych w tym zakresie przez rewizję ustaleń faktycznych Sądu Wojewódzkiego stan faktyczny występujący w niniejszej sprawie nie daje podstaw do przypisania powódce takich działań, które w rozumieniu ustawy o spółdzielniach i ich związkach usprawiedliwiałyby wykluczenie jej ze Spółdzielni. Zebrany w sprawie materiał dowodowy daje jedynie podstawę do stwierdzenia, że w powierzonym powódce mieniu powstał niedobór 3.724 zł. Zgodzić się zaś należy z Sądem Wojewódzkim co do tego, że ujawnienie niedoboru w powierzonym pracownikowi - członkowi spółdzielni pracy mieniu nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że pracownik dokonał zaboru brakującego mienia lub w inny przestępny sposób mienie to usunął, a także nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że dalsze pozostawanie takiego członka w spółdzielni nie da się pogodzić z postanowieniami statutu spółdzielni lub z zasadami współżycia społecznego.Przepis art. 122 k.p. wyraźnie odróżnia odpowiedzialność pracownika za mienie zagarnięte od odpowiedzialności za "zwykły" niedobór, o jakiej mowa w art. 124 k.p. Odpowiedzialność pracownika za niedobór opiera się, z reguły na winie nieumyślnej i nie zawsze zbiega się z popełnieniem przez pracownika przestępstwa, a także nie zawsze zbiega się z ciężkim naruszeniem przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych w rozumieniu przepisu art. 52 § 1 pkt 1 k.p.Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sporny niedobór wiąże się z omyłką przy podsumowaniu zestawienia wpłat za pracownicze bony obiadowe i nie wykazuje znamion umyślnego działania powódki. Niedobór ten został - po jego ujawnieniu - wyrównany przez powódkę. Na stronie pozwanej ciążył ciężar udowodnienia, że niedobór był wynikiem przestępstwa lub innego rodzaju niedozwolonych działań powódki, dyskwalifikujących ją jako pracownika i członka spółdzielni pracy - skoro strona pozwana wyprowadza niekorzystne dla powódki skutki prawne z takich jej działań. Jednakże dowodu takiego pozwana Spółdzielnia nie przeprowadziła w toku postępowania w niniejszej sprawie. Okazuje się w konsekwencji, że nie było materialnoprawnych podstaw do wykluczenia powódki ze Spółdzielni. W tym zaś zakresie - wbrew zarzutom rewizji - Sąd Wojewódzki był uprawniony do skontrolowania prawidłowości zaskarżonej przez powódkę uchwały Walnego Zgromadzenia. Ponieważ zaś kontrola ta - zgodnie z wnioskami Sądu Wojewódzkiego - dostarczyła podstaw do uznania rozważanej uchwały za uchybiającą wymogom prawa i do jej uchylenia, rewizja nie mogła odnieść skutku i podlegała oddaleniu z mocy art. 387 k.p.c.