II PR 362/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński. Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska, T. Szymanek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wacława M. przeciwko Hucie w S. o wynagrodzenie za projekt wynalazczy na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 31 sierpnia 1973 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o zasądzenie od pozwanej Huty kwoty 83.296 zł tytułem wynagrodzenia za piąty rok korzystania z jego pracowniczego wynalazku pn. "zmiana technologii walcowania na gorąco rur austenitycznych", tj. za okres od 1.IX.1968 r. do 30.VIII.1969 r.Pozwana Huta przyznała fakt stosowania wynalazku powoda, lecz powództwa nie uznała, bo dochodzone przez powoda roszczenie uległo - jego zdaniem - 3-letniemu przedawnieniu przewidzianemu w art. 118 k.c.Zgłoszony przez pozwaną Hutę zarzut przedawnienia roszczeń Sąd Wojewódzki uznał za uzasadniony i wyrokiem z dnia 31.VIII.1973 r. powództwo oddalił.Sąd ten - w uzasadnieniu wyroku - wypowiedział pogląd, że roszczenie powoda o wynagrodzenie za korzystanie przez pozwaną Hutę z jego pracowniczego wynalazku jest roszczeniem okresowym i z mocy art. 118 k.c. w związku z art. 111 ustawy z dnia 31 maja 1962 r. o prawie wynalazczym (Dz. U. Nr 33, poz. 156) przedawnia się z upływem lat trzech.Powód wystąpił z pozwem na drogę sądową w dniu 8.VI.1973 r., a zatem już po upływie lat trzech od daty wymagalności długu.W procesie tym pozwana Huta powoływała się na przepisy ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272), Sąd Wojewódzki zaś zastosował przepisy ustawy o prawie wynalazczym, obowiązujące w chwili wymagalności dochodzonego pozwem wynagrodzenia.Powód zaskarżył ten wyrok rewizją, zarzucając naruszenie art. 118 k.c. oraz art. 104 i 105 ustawy o wynalazczości (obecnie obowiązującej) w związku z art. 120 § 1 k.c., i na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie wyłania się wiele zagadnień prawnych, wśród nich kwestie intertemporalne, a w szczególności czy do rozstrzyganego przez Sąd stosunku spornego mają zastosowanie przepisy obowiązujące w chwili powstania zobowiązania (prawo wynalazcze - ustawa z dnia 31 maja 1962 r.), czy też ustawa o wynalazczości z dnia 19 października 1972 r. Sąd Wojewódzki przyjął, że do oceny roszczeń powoda mają zastosowanie przepisy ówcześnie obowiązującego prawa wynalazczego. Pogląd ten jednak pozostaje w sprzeczności z treścią art. 124 ust. 6 ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 r., który powiada, że postępowanie w sprawach o wynagrodzenie za pracownicze projekty wynalazcze określone w art. 105 toczy się od dnia wejścia w życie ustawy według jej przepisów, z wyjątkiem wszczętego już postępowania w tych sprawach przed Komisją Rozjemczą (chodzi mianowicie o Komisję Rozjemczą powołaną rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 marca 1963 r. - Dz. U. Nr 26, poz. 85).Pogląd ten jest również sprzeczny z § 80 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351), według którego do wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze, nie wypłaconych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia.Z tych względów nie da się utrzymać pogląd Sądu Wojewódzkiego, wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że do oceny roszczeń powoda mają zastosowanie przepisy ówcześnie obowiązującego prawa wynalazczego.Ustawa o prawie wynalazczym z 1962 r., jak również obecnie obowiązująca ustawa o wynalazczości nie zawierają przepisu dotyczącego przedawnienia roszczeń o wynagrodzenie za pracowniczy wynalazek. Z tych przyczyn, z mocy art. 103 ustawy o wynalazczości, do wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze w sprawach nie uregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy prawa cywilnego. W zakresie oceny, czy wynagrodzenie za pracowniczy wynalazek uległo przedawnieniu, mają zastosowanie przepisy tytułu VI kodeksu cywilnego (art. 117-125).Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku wyraził pogląd, że dochodzone pozwem roszczenie jest świadczeniem okresowym i stosownie do art. 118 k.c. przedawnia się z upływem lat trzech, nie wskazał jednak w uzasadnieniu wyroku, od jakiej daty należy liczyć bieg powyższego terminu i kiedy ten termin upłynął.Roszczenie o wynagrodzenie za pracowniczy wynalazek, przewidziane w art. 93 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272) i wypłacane na zasadach określonych w art. 94 tej ustawy, nie jest świadczeniem okresowym, o którym mowa w art. 118 k.c., i ulega przedawnieniu 10-letniemu.Wynagrodzenie to wypłaca się corocznie za okres faktycznego stosowania wynalazku w gospodarce uspołecznionej, jednakże nie dłużej niż za okres pierwszych pięciu lat jego stosowania, a w uzasadnionych wypadkach (odpowiednio zmniejszone) za okres nie przekraczający dalszych pięciu lat (art. 94 ustawy o wynalazczości). Charakteryzuje się ono tym, że uspołeczniony zakład pracy stosujący wynalazek ma wykonać w czasie oznaczonym w ustawie określone świadczenie w postaci wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy, którego wysokość jest ustalona w ustawie o wynalazczości i w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych. Poszczególne składniki tego wynagrodzenia należy uznać za części całości powyższego świadczenia. Innymi słowy, wynagrodzenie za pracowniczy wynalazek ma charakter jednorazowy, jedynie ustawa ustaliła jego wypłacanie częściami.Różni się ono od roszczenia okresowego (renty, odsetek, czynszu itp.) tym, że poszczególne składniki tego wynagrodzenia zalicza się na poczet jednego świadczenia. Do określenia świadczenia jako okresowego nie wystarcza kryterium czasu, w ciągu którego świadczenie ma być spełnione. Konieczne jest stwierdzenie, że w ramach tego samego stosunku zobowiązaniowego dłużnik ma spełnić szereg świadczeń jednorazowych, które mogą nie składać się na całość z góry określoną. Każde ze świadczeń okresowych jest traktowane z reguły jako świadczenie samodzielne. Bez względu jednak na wyrażony wyżej pogląd, roszczenie powoda o wynagrodzenie za pracowniczy wynalazek nie uległo przedawnieniu.W świetle art. 104 i 105 ustawy o wynalazczości dochodzenie wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy musi być poprzedzone postępowaniem administracyjnym. Wynagrodzenie to wypłaca jednostka gospodarki uspołecznionej, w której projekt przyjęto do stosowania. Jeżeli twórca pracowniczego projektu wynalazczego nie zgadza się z decyzją jednostki gospodarki uspołecznionej w sprawie wynagrodzenia za jego projekt, może się odwołać do jednostki nadrzędnej. Twórca niezadowolony z decyzji jednostki nadrzędnej ma prawo dochodzić tego wynagrodzenia przed sądem.Powód - zgodnie z art. 104 i 105 ustawy o wynalazczości - wyczerpał drogę administracyjną dopiero w marcu 1973 r. (decyzja Zjednoczenia Hutnictwa Żelaza i Stali w K. znak TO/OK/175/73).W świetle zaś art. 123 § 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność podjętą nie tylko przed sądem i państwową komisją arbitrażową, ale także przed innym organem powołanym do rozpoznawania spraw.Pozwana Huta, tudzież jej jednostka nadrzędna były właśnie tymi organami uprawnionymi do rozpoznania sprawy o wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy (art. 104 i 105 ust. 1 ustawy o wynalazczości).Chybiony jest całkowicie zarzut pozwanej Huty, dotyczący niedopuszczalności drogi sądowej w niniejszej sprawie. Sąd Wojewódzki bowiem niewadliwie ustalił, że orzeczenie Komisji Rozjemczej przy Urzędzie Patentowym PRL, wydane w trybie art. 120 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 31 maja 1962 r. o prawie wynalazczym, dotyczy ustalenia, że powodowi przysługiwało wynagrodzenie za stosowanie przez Hutę jego wynalazku pracowniczego w okresie od 1964 r. do 1967 r., roszczenie zaś objęte niniejszym pozwem dotyczy okresu od dnia 1.IX.1968 r. do dnia 30.VIII.1969 r., nie objętego orzeczeniem Komisji Rozjemczej.Z tych przyczyn i na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.