II PR 377/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: W. Glabisz (sprawozdawca), Z. Kapitaniak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana D. przeciwko Zakładom Górniczym "L" w W., Kopalni (...) "D" w D. i Zakładom Przemysłowym R-1 w K. o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda i pozwanych Zakładów Górniczych "L" w W. od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 30 kwietnia 1969 r.,1) zaskarżony wyrok zmienił w ten sposób, że:a) powództwo o rentę uzupełniającą oddalił orazb) odstąpił od obciążenia powoda opłatą sądową;2) poza tym obie rewizje oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 5 maja 1967 r. powód domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanych Zakładów Górniczych "L" kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz renty uzupełniającej po 1.000 zł miesięcznie od dnia 12.IV.1958 r. do dnia 17.VII.1966 r. i po 1.056 zł miesięcznie od dnia 18.VII.1966 r.; ponadto żądał ustalenia, że pozwane Zakłady odpowiadają za dalsze szkody, jakich powód może doznać w związku z zachorowaniem w pozwanych Zakładach na pylicę płuc.Uzasadniając swe żądania, powód podał, że pracował w pozwanych Zakładach "L" w charakterze rębacza przodowego od 4.VIII.1948 r. do 1.IX.1950 r. i od 16.V.1955 r. do 8.IX.1960 r. i że przed przystąpieniem do pracy badanie lekarskie wykazało bardzo dobry jego stan zdrowia. W okresie pracy nabawił się choroby pylicy płuc wskutek nadmiernego zanieczyszczenia powietrza pyłem, gdyż pozwane Zakłady nic nie robiły w celu zlikwidowania tego rodzaju niebezpiecznych warunków pracy.Pozwane Zakłady "L" wniosły o oddalenie powództwa.Wezwane do udziału w sprawie po stronie pozwanej Kopalnia (...) "D" w D. i Zakłady Przemysłowe R-1 w K. również wniosły o oddalenie powództwa i zarzuciły brak związku przyczynowego między chorobą powoda a pracą u nich oraz przedawnienie roszczeń w stosunku do nich.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda od pozwanych Zakładów Górniczych "L" kwotę 40.000 zł oraz rentę uzupełniającą w kwocie po 526 zł miesięcznie od dnia 5.V.1962 r. do 5.VIII.1963 r. z odsetkami, a poza tym powództwo oddalił.Sąd ustalił na podstawie zeznań powoda Jana D., że w czasie od 1927 r. do kwietnia 1940 r. oraz od lipca 1945 r. do lutego 1947 r. pracował on w Kopalni (...) "K", następnie od 13.IX.1950 r. do 30.IV.1952 r. w Zakładach Przemysłowych R-1 w K. w charakterze górnika strzałowego, a od 4.VIII.1948 r. do 1.IX.1950 r. i od 16.V.1955 r. do 8.IX.1960 r. pracował w pozwanych Zakładach Górniczych "L" jako górnik strzałowy. Warunki pracy w tych ostatnich Zakładach były bardzo ciężkie i bardzo złe, dokonywano wierceń i odstrzałów na sucho, bez przepłuczki wodnej i w normalnych godzinach pracy, urobku nie zgaszono wodą, urządzenia wentylacyjne były bardzo słabe, zapylenie było tak duże, że na odległość 2-4 m nie było widać człowieka. Powodowi nie przydzielono maski przeciwpyłowej. Pracował on przeciętnie 9 godzin na dobę oraz w niedzielę i święta. Po raz pierwszy stwierdzono u powoda chorobę krzemicy płuc w 1957 r.; wówczas orzeczeniem KIZ z dnia 8.XI.1957 r. zaliczono go z powodu choroby zawodowej do trzeciej grupy inwalidzkiej z rentą miesięczną w wysokości 924 zł. Powód do listopada 1957 r. pracował na dole jako rębacz strzałowy, później był już zatrudniony na powierzchni do czasu zwolnienia go z pracy na polecenie lekarza, tj. do 8.IX.1960 r., i od tego czasu do chwili obecnej nigdzie nie pracuje. Następnym orzeczeniem KIZ z dnia 14.X.1966 r. powód został zaliczony z powodu krzemicy płuc II stopnia do drugiej grupy inwalidów, przy czym przyznano mu rentę w kwocie 2.039 zł miesięcznie, a od 1.I.1968 r. 2.243 zł, od 1.I.1969 r. 2.447 zł i od 1.I.1970 r. 2.651 zł miesięcznie. Powód przed przystąpieniem do pracy w pozwanych Zakładach Górniczych "L" przeszedł dokładne badania lekarskie, które wykazały dobry stan jego zdrowia i zupełną zdolność do pracy.Zeznania powoda co do warunków jego pracy poparte zostały zeznaniami świadków.Odpowiedzialność pozwanych Zakładów Górniczych "L" za skutki trwałego rozstroju zdrowia powoda kształtuje się w ramach art. 24 dekretu z dnia 25.VI.1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97). Dlatego też na podstawie art. 165 k.z. Sąd przyznał powodowi od pozwanych Zakładów Górniczych "L" kwotę 40.000 zł tytułem zadośćuczynienia przy uwzględnieniu długotrwałości choroby powoda i jej trwałych następstw.Powód został zwolniony z pracy przed osiągnięciem wieku 60 lat, należy zaś przyjąć, że powszechnie górnicy pracują do tego wieku, wobec czego powód pracowałby do 5 sierpnia 1963 r. Z tego względu należy mu się renta uzupełniająca za czas nieprzedawniony w myśl art. 161 § 2 k.z. od 5 maja 1962 r. do 5 sierpnia 1963 r. W tym czasie był on rencistą trzeciej grupy i pobierał 1.306 zł (bez dodatku dla nie pracujących w wysokości 320 zł) miesięcznie z tytułu renty inwalidzkiej.Przed zachorowaniem na krzemicę powód zarabiał - jak to wynika z zaświadczenia pracodawcy z dnia 8.IV.1969 r. - przeciętnie 2.732 zł netto miesięcznie. Różnica w porównaniu z rentą inwalidzką (1.306 zł) wynosi 1.426 zł. Ponieważ powód zachował jeszcze w tym okresie, jako inwalida trzeciej grupy, możność zarobku co najmniej w kwocie 1.000 zł miesięcznie, przeto po jej potrąceniu pozostaje kwota 426 zł, którą powód powinien otrzymać z tytułu renty za czas od 5.V.1962 r. do 5.VIII.1963 r. i która została mu zasądzona.Natomiast dalej idące powództwo ulega oddaleniu, jako nieuzasadnione.Żądanie w stosunku do pozwanych Kopalń (...) "D" i Zakładów Przemysłowych R-1 ulega w całości oddaleniu z powodu przedawnienia z art. 283 § 4 k.z.Zarzutu pozwanych Zakładów Górniczych "L" co do przedawnienia nie uwzględniono, gdyż okoliczności, w jakich doszło do zachorowania powoda, oraz ciężar gatunkowy uchybień, jakich się dopuściły pozwane Zakłady w zakresie ciążących na nich obowiązków co do zapewnienia pracownikowi bezpiecznych warunków pracy, dają Sądowi dostateczną podstawę do zakwalifikowania naruszenia przez Zakłady "L" przepisów dotyczących bezpieczeństwa pracy jako występku co najmniej z art. 286 § 3 k.k.Od tego wyroku powód i pozwane Zakłady Górnicze "L" wnieśli rewizję.Powód domaga się zmiany wyroku i zasądzenia od pozwanych Zakładów Górniczych "L" wyższej renty uzupełniającej od dnia 5.V.1962 r. do dnia 5.VIII.1963 r., jak również zmiany orzeczenia o opłatach sądowych.Pozwane Zakłady Górnicze "L." domagają się zmiany wyroku w części zasądzającej rentę uzupełniającą oraz zadośćuczynienie w kwocie ponad 8.000 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Zarzut pozwanych Zakładów "L", że Sąd Wojewódzki, zasądzając od nich zadośćuczynienie w kwocie 40.000 zł, naruszył przepisy prawa materialnego, jest nie usprawiedliwiony. Zakłady "L" przyczyniły się bowiem - czego nie negują - do zachorowania powoda na krzemicę, a więc do powstania szkody. Wobec zaś nieudowodnienia, która z Kopalń w jakim stopniu przyczyniła się do powstania szkody, Zakłady "L" odpowiadają zgodnie z art. 137 k.z. za całą szkodę. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 k.p.c. w tej części rewizję pozwanych Zakładów "L" oddalił.Natomiast skarżące Zakłady słusznie zarzucają, że Sąd Wojewódzki nie miał uzasadnionych podstaw do zasądzenia na rzecz powoda renty uzupełniającej za okres od 5.V.1962 r. do 5.VIII.1963 r. Nie można bowiem generalnie uznawać, że każdy górnik, który zachorował na krzemicę i który nabył już z chwilą osiągnięcia 55 lat życia prawo do renty starczej (emerytury), pracowałby, gdyby na krzemicę nie zachorował, aż do ukończenia 60 lat życia. Należy bowiem w takich wypadkach rozważyć, czy - niezależnie od krzemicy - stan zdrowia górnika był o tyle zadowalający, że bez naruszenia przepisów bhp mógłby on jeszcze aż do osiągnięcia 60 lat pracować pod ziemią. W spornym okresie, tj. od 1962 r. do 1963 r., powód liczył już 59 lat życia, a jak to wyraźnie wynika z jego karty chorobowej i z dokumentów lekarskich znajdujących się w aktach rentowych (art. 385 § 3 k.p.c.), niezależnie od krzemicy chorował on także w latach 1958/59 na inne schorzenia, a w szczególności na gościec stawowy, dość znacznie zaawansowany i zmniejszający ruchomość stawów, na rozległe żylaki oraz na dolegliwości serca (zaświadczenie i opinia w aktach rentowych). Nie jest zatem prawdopodobne, żeby pobierający rentę starczą powód, przy takim jak wyżej stanie zdrowia i mając już 59 lat życia, pracował - gdyby nawet na krzemicę nie zachorował - jeszcze w latach 1961-1963 pod ziemią, gdyż byłoby to sprzeczne z przepisami i wymaganiami bhp.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. zmienił w tej części zaskarżony wyrok i oddalił na podstawie art. 387 k.p.c. rewizję powoda w części domagającej się podwyższenia renty uzupełniającej za okres od 5.V.1962 r. do 5.VIII.1963 r.Natomiast uwzględniając częściowo wniosek rewizyjny powoda i biorąc pod uwagę daleko zaawansowaną krzemicę (II grupa inwalidzka) oraz sytuację życiową powoda, Sąd Najwyższy odstąpił od obciążenia go opłatą sądową (w kwocie 7.748 zł) zgodnie z art. 11 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.