II PR 430/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: W. Formański, K. Piasecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza P. i 44 innych przeciwko Rejonowi Przemysłu Leśnego - Przedsiębiorstwu Państwowemu w R. o należność z tytułu premii, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Powiatowego w Radomiu z dnia 7 listopada 1963 r.,rewizję powodów oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowie we wniosku skierowanym do Zakładowej Komisji Rozjemczej domagali się zasądzenia od swego pracodawcy, Rejonu Przemysłu Leśnego w R., premii regulaminowej za okres od 1 października 1960 r. do 31 grudnia 1961 r. w łącznej kwocie 138.300 zł.Dla uzasadnienia swych żądań powodowie podali, że dochodzona premia, obliczona każdorazowo w zależności od wyników pracy zespołu, stanowi stały składnik wynagrodzenia pracowników umysłowych Rejonu Przemysłu Leśnego w R. Niewykonanie planu produkcji w asortymentach i wartości w powyższym okresie nastąpiło z powodu niedostarczenia Zakładom Drzewnym w R. planowanej ilości surowca egzotycznego, mającego wysoką wartość. Aczkolwiek przekroczenie funduszu płac i niewykonanie planu asortymentów w Zakładach Drzewnych w R. zostało usprawiedliwione Zakłady te miały przyznaną premię produkcyjną za lata 1959-1961, pracownikom umysłowym Rejonu Przemysłu Leśnego odmówiono wypłacenia premii za wspomniany okres, mimo że usprawiedliwienie niedociągnięć produkcyjnych pozwanych Zakładów Drzewnych, jako nie zawinionych, powinno automatycznie usprawiedliwiać Rejon Przemysłu Leśnego, który każdorazowo wykonywał wszystkie wskaźniki techniczno-ekonomiczne, a przyczyną niewypłacenia premii było jedynie niewykonanie planu produkcji przez Zakłady Drzewne w R.Komisja Rozjemcza uwzględniła roszczenie powodów na tej podstawie, że Rejon Przemysłu Leśnego nie ponosi winy za przekroczenie osobowego funduszu płac za lata 1960 i 1961, że zatem pracownicy umysłowi Rejonu zostali niesłusznie pozbawieni dochodzonej premii.Powyższe orzeczenie Komisji Rozjemczej zostało uchylone decyzją Zarządu Głównego Związku Zawodowego Pracowników Leśnych i Przemysłu Drzewnego ze względów formalnych.Na żądanie pracowników Rejonu Przemysłu Leśnego sprawa została skierowana do Sądu Powiatowego, który wyrokiem z dnia 7 listopada 1963 r. powództwo oddalił, ponieważ zasadnicze warunki, od których uzależnione było uruchomienie i wypłata premii, nie zostały w rzeczywistości przez Rejon Przemysłu Leśnego wykonane, a fakt, że poszczególni pracownicy nie zawinili tej kwestii, nie uzasadnia przyznania im premii, skoro zakład jako całość, nie wykonując poszczególnych elementów planu, nie wygospodarował środków, które zgodnie z regulaminem uzasadniałyby przekazanie części funduszów do podziału w formie premii.Powodowie w rewizji od tego wyroku domagają się jego zmiany i uwzględnienia roszczeń powodów.Sąd Wojewódzki odroczył rozprawę i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy sąd w sporze pracowników przedsiębiorstwa państwowego o przyznanie premii regulaminowej z funduszu premiowego, tworzonego w ramach planowanego osobowego funduszu płac, badając, czy odmowa dyrektora centralnego zarządu uruchomienia funduszu premiowego nie narusza postanowień regulaminu o zasadach premiowania - jest uprawniony do samodzielnej oceny przyczyn niewykonania planu produkcji towarowej i planu kosztów produkcji, warunkujących uruchomienie funduszu premiowego, gdy pracownicy twierdzą, że niewykonanie tych planów jest następstwem okoliczności obiektywnych, niezależnych od staranności i wysiłków przedsiębiorstwa wykonującego każdorazowo wszystkie wskaźniki techniczno-ekonomiczne?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Sformułowane przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne nie obejmuje w zasadzie przesłanek prawnych, od których rozstrzygnięcia zależy wynik niniejszego procesu. Wyraża się to w tym, że Sąd Wojewódzki powołuje się na uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 6 czerwca 1960 r. 1 CO 11/60 (OSN 1961, III/63), która dotyczy odmiennego zagadnienia niż to, które występuje w sprawie niniejszej. We wspomnianej uchwale chodzi o zagadnienie, czy sąd jest uprawniony do badania, czy odmowa przyznania pracownikowi nagrody (premii) z funduszu zakładowego nie narusza postanowień regulaminu przewidującego sposób przyznania nagród (premii) z tego funduszu. Założeniem więc zagadnienia rozstrzygniętego w tej uchwale było spełnienie się już podstawowej przesłanki warunkującej powstanie roszczenia określonego pracownika o przyznanie premii z funduszu zakładowego. Natomiast w sprawie niniejszej chodzi o problem skutków niespełnienia się podstawowej przesłanki warunkującej w ogóle uruchomienie funduszu premiowego, którego reżym prawny jest unormowany w sposób specyficzny w postanowieniach układu zbiorowego, oraz o zagadnienie wpływu na uruchomienie tego funduszu faktu braku winy pracowników w powstaniu sytuacji wyłączającej uruchomienie tego funduszu, którego uruchomienie dopiero czyni aktualnym kwestię zasad podziału tego funduszu.Tę podstawową przesłankę, warunkującą w ogóle uruchomienie funduszu premiowego, o który chodzi w sprawie niniejszej, określa załącznik nr 8 do układu zbiorowego pracy dla przemysłu drzewnego, dotyczący premiowania pracowników umysłowych w ramach planowanego osobowego funduszu płac pracowników umysłowych. Fundusz ten tworzy się w wysokości 10% zasadniczych płac tych pracowników (§ 1). Jest on uruchamiany raz na kwartał decyzją dyrektora centralnego zarządu (§ 2). W razie niewykonania przez przedsiębiorstwo planu w zakresie produkcji i kosztów fundusz premiowy nie może być uruchomiony. Z tych postanowień wynika, że kwestia uruchomienia czy nieuruchomienia funduszu premiowego uwarunkowana jest powstaniem zespołu określonych przesłanek o charakterze ekonomicznym. Te właśnie przesłanki mają znaczenie decydujące dla powstania prawa podmiotowego zainteresowanych pracowników, sama zaś decyzja dyrektora centralnego zarządu ma jedynie charakter stwierdzający spełnienie lub niespełnienie przesłanek warunkujących, z którymi postanowienia załącznika do układu zbiorowego pracy wiążą skutki prawne w postaci powstania lub niepowstania praw podmiotowych całego zespołu określonych pracowników.W związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia, że decyzja dyrektora centralnego zarządu ma charakter administracyjnoprawny. Charakteru takiego nie nadaje jej fakt, że chodzi o organ nadrzędny nad przedsiębiorstwem. W takim zakresie, w jakim decyzja dyrektora centralnego zarządu dotyczy stwierdzenia spełnienia się czy niespełnienia wspomnianych przesłanek ekonomicznych uruchomienia funduszu, mogłaby ona podlegać kontroli sądu w sporze o wypłacenie poszczególnym pracownikom należnej im premii z funduszu premiowego.W sprawie niniejszej jest faktem niespornym między stronami, że warunki uruchomienia funduszu premiowego w postaci wykonania przez przedsiębiorstwo planu produkcji towarowej (§ 3 ust. 1 lit. a) cytowanego załącznika) oraz planu kosztów produkcji (§ 3 ust. 1 lit. b) tego załącznika) nie zostały spełnione. W tym stanie rzeczy roszczenia powodów o wypłacenie premii w ogóle nie powstały. Wyłącza to tym samym możliwość skutecznego powoływania się na okoliczność, że niewykonanie planu produkcji towarowej i planu kosztów produkcji nastąpiło bez winy pracowników pozwanego Przedsiębiorstwa. Z faktem, z jakich przyczyn nastąpiło niewykonanie tych planów, postanowienia cytowanego załącznika nie wiążą żadnych skutków prawnych w sferze warunkującej powstanie roszczenia powodów o premie. Już więc z tego względu wyłączona jest możliwość badania ze strony sądu, jakie okoliczności były źródłem niewykonania planu produkcji towarowej i planu kosztów produkcji. Reprezentowanie odmiennego stanowiska musiałoby w konsekwencji prowadzić do oceny zasadności roszczeń powodów na innych zasadach niż te, które są przewidziane w cytowanym załączniku do układu zbiorowego pracy.W świetle tych wywodów odmienne stanowisko reprezentowane w rewizji powodów należy uznać za nieuzasadnione i rewizję powodów od zaskarżonego wyroku Sądu Powiatowego oddalić.