II PR 558/63

SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa H.M. przeciwko Metalowo Drzewnym Zakładom Przemysłu Terenowego w Radomiu o odszkodowanie na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach, Ośrodek Zamiejscowy z siedzibą w Radomiu, z dnia 20 maja 1963 r., uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej tytułem utraconego zarobku ponad 22.646,40 zł i rentę bieżącą od 28 maja 1963 r. ponad 1.147 zł oraz tytułem zadośćuczynienia ponad 32.000 zł i sprawę w tym zakresie przekazał wymienionemu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, w pozostałej zaś części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Radomiu z dnia 16 grudnia 1961 r. w sprawie IV Kp 719/61 skazani zostali: dyrektor pozwanych Zakładów - J.B., zastępca dyrektora - A.Ch. i kierownik zakładu nr 11 pozwanych Zakładów - H.Sz. - wszyscy z art. 286 § 1 k.k. za to, że w okresie od stycznia 1960 do czerwca 1961 r. wbrew przepisom o bezpieczeństwie i higienie pracy dopuścili do używania przez podległych im robotników pistoletów natryskowych podczas malowania detali metalowych minią ołowianą w pomieszczeniach nie zaopatrzonych w specjalne urządzenia zabezpieczające pracowników przed wdychaniem zanieczyszczonego powietrza, co spowodowało przewlekłe zatrucie ołowiem H.M., M.F., J.P., A.L, W.K. i S.P.Z żądanych przez powoda roszczeń odszkodowawczych Sąd Wojewódzki uwzględnił i zasądził na jego rzecz od pozwanych zakładów 28.308 zł tytułem wyrównania strat zarobkowych w czasie od 20 maja 1961 r. do 20 maja 1963 r., rentę wyrównawczą po 1.433 zł miesięcznie poczynając od 20 maja 1963 r. oraz 50.000 zł zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną, umorzył postępowanie w części dotyczącej żądania kwoty 2.270 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił.Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sąd Wojewódzki uznał, że Zakłady ponoszą na podstawie art. 24 dekretu z 25.VI.1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin odpowiedzialność za skutki zatrucia jakiemu ulegli poszczególni pracownicy, nie znalazł przy tym podstaw do przypisania powodowi przyczynienia się w jakimkolwiek stopniu do powstania szkody skoro pracodawca - gdyby nawet był wydany zakaz używania aparatów natryskowych przy malowaniu minią - nie egzekwował tego zakazu, o czym świadczy okoliczność, że niedozwolone metody pracy były tam stosowane nawet już po stwierdzonych wypadkach zatrucia powodów.W zakresie skutków, jakich doznał powód w następstwie zatrucia związkami ołowiu, Sąd Wojewódzki ustalił, co następuje:W maju 1961 r. dr K.J., lekarz i kierownik Obwodowej Poradni Higieny Pracy w Radomiu, w związku ze zgłoszeniem rejonowego lekarza dr M. o rozpoznaniu choroby ołowicy u powoda H.M., skierował powoda wraz z innymi pracownikami pozwanych Zakładów, u których rozpoznał cechy ołowicy do Kliniki Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi. W Klinice tej powód, u którego stwierdzono objawy ciężkiej ołowicy, przebywał do 1 lipca 1961 r. i gdy go wypisywano analizy wykazywały niewielką poprawę w zakresie zmian we krwi, poza tym utrzymywały się dolegliwości i objawy zwłaszcza neurologiczne.Jak wynika z opinii biegłych lekarzy Z.B. i M.C. z Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, powód uległ najcięższemu przypadkowi zatrucia związkami ołowiu spośród pracowników pozwanych Zakładów i ponieważ szansę wyleczenia powoda są bardzo nikłe, praktycznie jest on całkowicie niezdolny do pracy zarówno w zawodzie malarza, jak i elektryka.Jak zaś stwierdzili biegli lekarze psychiatrzy dr. J.B. i B.B. powód na skutek ołowicy doznał zaburzeń psychicznych pod postacią zespołu pseudonerwicowego na podłożu ciężkiego zatrucia ołowiem w postaci encyfalopatii ołowiczej, objawiających się wzmożoną drażliwością, wybuchowością i bólami głowy oraz niepokojem ruchowym i wzmożonym napędzie do ruchów. Zdaniem tych biegłych nasilenie cierpień u powoda występuje w stopniu miernym, ale cierpienia te są długotrwałe i przykre dla chorego o obrazie typowym dla zmian mózgowo-ołowicznych.W okresie pobierania zasiłków chorobowych i dalej trwającej niezdolności do pracy szkoda materialna powoda wyniosła 28.308 zł, którą Sąd Wojewódzki zasądził, jak również zasądził - wobec całkowitej niezdolności powoda do jakiejkolwiek pracy i przy uwzględnieniu renty inwalidzkiej pobieranej w wysokości 1.006 zł miesięcznie jako inwalida II grupy - rentę wyrównawczą po 1.433 zł, poczynając od 20 maja 1963 r. Doznane zaś dolegliwości w wyniku zatrucia związkami ołowiu oraz nieodwracalności zmian chorobowych uzasadniają zdaniem Sądu Wojewódzkiego przyznanie powodowi kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia.W rewizji opartej na zarzutach sprzecznego z materiałem dowodowym ustalenia, że całkowitą odpowiedzialność ponosi wyłącznie strona pozwana, i że powód jest całkowicie niezdolny do pracy, jak i naruszenia art. 165 § 1 k.z. pozwane Zakłady wniosły o zmianę wyroku i oddalenie powództwa, bądź uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut sprzecznego z materiałem dowodowym ustalenia, że strona pozwana jest wyłącznie odpowiedzialna za skutki zatrucia się pracowników związkami ołowiu, jest częściowo nie do odparcia. Wprawdzie ustalenia skazującego wyroku przesądzają o zawinionym naruszeniu przez osoby należące do kierownictwa pozwanych Zakładów przepisów w zakresie bezpieczeństwa pracy, a tym samym o odpowiedzialności tychże Zakładów na podstawie art. 24 dekretu z dnia 25.VI.1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin za szkody stąd wynikłe, okoliczność ta nie stoi jednak na przeszkodzie dowodzeniu przez zobowiązanego, że do powstania szkody przyczynił się również sam poszkodowany.Sąd Wojewódzki nie podzielając stanowiska Zakładów słusznie zwrócił uwagę na niedopełnienie obowiązków w zakresie bhp przez zakład pracy przez sam fakt wydania zakazów stosowania pewnych metod pracy jako niebezpiecznych, jeśli nie towarzyszyło im dopilnowanie w następnym okresie, czy zakazy są przez pracowników respektowane, niemniej rozumowanie to nie dawało jeszcze podstaw do uznania wyłącznej odpowiedzialności zakładu pracy, skoro pomijało oczywistą i wynikającą również z przepisów bhp zasadę, iż pracownik jest także obowiązany przestrzegać wymienionych przepisów, wydanych w jego interesie i dla jego dobra. Lekceważenie przez samego pracownika przepisów z dziedziny bhp, mimo oczywistego zawinienia zakładu pracy, nie może pozostać bez wpływu na określenie wysokości odszkodowania, jeśli to lekceważenie pozostaje w związku przyczynowym ze szkodą.Powód był malarzem i - jak należy przypuszczać - winien był zdawać sobie sprawę z niebezpieczeństwa, jakie pociąga za sobą miniowanie pistoletami natryskowymi w zamkniętym pomieszczeniu, tym bardziej, że brygada malarzy miała być o niebezpieczeństwie stosowanych metod pracy uprzedzona przez inspektora bhp K., który miał wydać stosowne zakazy, do których jednak pracownicy, się nie zastosowali. Według twierdzeń strony pozwanej motywem, który decydował o nierespektowaniu zarządzeń przez pracowników, była chęć osiągania wyższych zarobków.Okoliczności powyższe zdają się wskazywać, w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, szczególnie w zakresie daty wydania zarządzeń przez inspektora K., jak i dyrekcji gdyż data: listopad 1961 r. wydaje się omyłkowa skoro już w maju 1961 r. pracownicy zostali skierowani do Kliniki Chorób Zawodowych w Łodzi), na częściowe przyczynienie się powoda do powstania szkody, co powodowałoby konieczność zastosowania przepisu art. 158 § 2 k.z. Mając jednak na uwadze stopień zawinienia pozwanych Zakładów, które wykazały zdecydowanie lekceważący stosunek do sprawy bezpieczeństwa pracy, potwierdzony wynikami postępowania karnego w stosunku do osób wchodzących w skład kierownictwa Zakładów, przyjęcie przez Sąd merytoryczny przyczynienia się przez powoda do powstania szkody nie może uzasadniać wyższego obniżenia odszkodowania niż w 1/5 części (art. 158 § 2 k.z.).Ustalenie zawarte w wyroku co do całkowitej utraty przez powoda zdolności do pracy - wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącego - nie może być uznane za wadliwe, skoro znajduje oparcie w opiniach biegłych, których zasadności strona pozwana niczym nie podważyła.Gdy idzie o zarzut naruszenia art. 165 § 1 k.z., to jest on częściowo uzasadniony. Wprawdzie zadośćuczynienie ma być adekwatne do przebytych cierpień fizycznych oraz doznanej krzywdy moralnej, a następstwa w tym zakresie dla powoda były wyjątkowo dotkliwe, niemniej postulat umiarkowania przysądzonych z art. 165 § 1 k.z. sum pieniężnych uzasadnia przyjęcie kwoty 40.000 zł za odpowiednie zadośćuczynienie przedstawiające odczuwalną dla poszkodowanego wartość ekonomiczną.Wyliczenie strat w zarobkach, jak i wysokości renty wyrównawczej w świetle danych przytoczonych w wyroku, a w rewizji nie kwestionowanych, nie budzi zastrzeżeń.W tych warunkach zaistniały podstawy do utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo do wysokości 4/5 przy dokonanej zmianie przez określenie należnego powodowi zadośćuczynienia (gdyby nie ewentualne przyczynienie się) na 40.000 zł (art. 383 i 386 k.p.c.).Wyrok w dalszej zasądzającej części, jak i orzekającej o kosztach procesu z przyczyn wskazanych, podlega uchyleniu, a sprawa w tym zakresie przekazaniu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).