II UR 3/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Kasiński. Sędziowie SN: A. Filcek, W. Dębicka (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Zb. Paczyńskiego, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Kajetana W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w L. o podstawę wymiaru renty, na skutek odwołania Oddziału ZUS w L. od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w Lublinie z dnia 27 lipca 1978 r. oraz przedstawienia przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie zagadnienia prawnego postanowieniem z dnia 31 października 1978 r.przejął sprawę do rozpoznania,zmienił zaskarżone orzeczenie Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 27.VII.1978 r. izatwierdził decyzję tego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10.VII.1978 r.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie decyzją z dnia 8.III.1978 r. przyznał wnioskodawcy rentę inwalidzką III grupy przy uwzględnieniu w podstawie jej wymiaru zarobków osiąganych w okresie od 1.I.1973 r. do 31.XII.1973 r.Kolejną natomiast decyzją z dnia 10.VII.1978 r. oddalił roszczenie wnioskodawcy domagającego się obliczenia podstawy wymiaru renty inwalidzkiej przy uwzględnieniu zarobków osiąganych na terenie Czechosłowacji w okresie od 1.VI.1975 r. do 31.V.1977 r., gdzie oddelegowany był do pracy na stanowisko kierownika Zakładów Petrochemicznych. Zarobki uzyskiwane z tytułu zatrudnienia za granicą - twierdził wnioskodawca - ustalone były według przeciętnych zarobków pracowników zatrudnionych w kraju w tym samym lub podobnym charakterze.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS orzeczeniem z dnia 27.VII.1978 r. zmieniła decyzję organu rentowego zaskarżoną przez wnioskodawcę i przyjęła za podstawę wymiaru renty inwalidzkiej zarobki osiągnięte przez niego na obszarze CSRS w okresie od 1.VI.1975 r. do 31.V.1977 r., wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia § 5 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 10 września 1975 r. w sprawie podstawy wymiaru emerytury lub renty dla osób, które były zatrudnione za granicą (Dz. U. Nr 32, poz. 177).W odwołaniu wniesionym od tego orzeczenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych twierdził, że zaskarżone orzeczenie oparte zostało na błędnej podstawie prawnej, gdyż § 5 powołanego rozporządzenia nie dotyczy osób oddelegowanych do pracy za granicę, lecz osób zamieszkałych na terenie państwa polskiego w strefie przygranicznej, a zatrudnionych na terenie Czechosłowacji.Postanowieniem z dnia 31.X.1978 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne następującej treści:"Czy okres zatrudnienia i wynagrodzenia za pracę pracownika oddelegowanego przez L. Przedsiębiorstwo Instalacji Sanitarnych do pracy w Czechosłowacji na stanowisko kierownika budowy Zakładów Petrochemicznych należy przyjąć do podstawy wymiaru świadczeń rentowych?"Uzasadnienie prawnePrzejąwszy sprawę do rozpoznania, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasady ustalania podstawy wymiaru emerytury lub renty osób, które były zatrudnione za granicą, normuje wydane na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 3, poz. 6, z późn. zm.) rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 10 września 1975 r. w sprawie podstawy wymiaru emerytury lub renty dla osób, które były zatrudnione za granicą (Dz. U. Nr 32, poz. 177).Według treści § 1 ust. 2 cyt. wyżej rozporządzenia - "do obliczenia podstawy wymiaru stosuje się odpowiednio przepisy rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 35, poz. 246 i z 1972 r. Nr 27, poz. 196; zm.: Dz. U. z 1976 r. Nr 40, poz. 239) z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozporządzenia".Według treści § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia z dnia 10 września 1975 r. - "za każdy z miesięcy zatrudnienia za granicą w okresie, o którym mowa w § 1 ust. 1, do obliczenia podstawy wymiaru przyjmuje się, z wyjątkiem wypadków określonych w § 4 i 5, przeciętny zarobek osiągany z tytułu zatrudnienia w kraju w okresie: ostatnich 6 miesięcy zatrudnienia przed wyjazdem za granicę lub - na wniosek zainteresowanego - pierwszych 6 miesięcy zatrudnienia po powrocie z zagranicy.Trafnie zarzuca skarżący Oddział ZUS, że § 5 cyt. rozporządzenia nie dotyczy osób skierowanych do pracy za granicę w polskich przedsiębiorstwach, lecz osób zamieszkałych na terenie PRL, w szczególności w strefie przygranicznej, zatrudnionych na terenie Czechosłowacji w czeskich lub słowackich zakładach pracy. Brak jest także podstaw w rozważonym stanie faktycznym do obliczenia podstawy wymiaru zgodnie z żądaniem wnioskodawcy w myśl § 3 ust. 2 wymienionego rozporządzenia.Przyjęcie bowiem za podstawę wymiaru emerytury lub renty kwot odpowiadających wysokości przeciętnych miesięcznych zarobków osiągniętych w kraju przez pracowników o podobnych kwalifikacjach, zatrudnionych w tym samym lub podobnym charakterze, zgodnie z treścią § 3 ust. 2 możliwe jest wtedy, gdy pracownik przed wyjazdem za granicę nie był zatrudniony w kraju, a po powrocie z zagranicy nie może podjąć zatrudnienia ze względu na zły stan zdrowia lub osiągnięcie wieku emerytalnego.Sytuacja taka w rozpatrywanej sprawie nie zaistniała, ponieważ wnioskodawca przed wyjazdem do pracy w Czechosłowacji i po powrocie był zatrudniony w kraju.Odmiennego poglądu nie można również wyprowadzić z treści § 3 ust. 3 powołanego wyżej rozporządzenia, który stanowi, że "przepis ust. 2 stosuje się na wniosek pracownika w wypadku, gdy był on zatrudniony w kraju przed wyjazdem za granicę, jeżeli byłoby to dla niego korzystniejsze".Z powyższego sformułowania wyprowadzić zatem należało pogląd, że obliczenie podstawy wymiaru w sposób określony w § 3 ust. 2 tego rozporządzenia dopuszczalne jest również wtedy, gdy pracownik był zatrudniony w kraju przed wyjazdem i byłoby to dla niego korzystniejsze, pod warunkiem jednakże spełnienia przez niego dalszej przesłanki zawartej w § 3 ust. 2, a mianowicie niemożności podjęcia zatrudnienia po powrocie do kraju ze względu na zły stan zdrowia lub osiągnięcie wieku emerytalnego.Od spełnienia wymogu ostatnio wymienionego, tj. niemożności podjęcia zatrudnienia w kraju ze względu na zły stan zdrowia lub osiągnięcie wieku emerytalnego, wbrew poglądowi wnioskodawcy nie zwalnia treść § 3 ust. 3, który nie może być traktowany w oderwaniu od treści ust. 2 skoro powołuje się na zawarte w nim unormowanie dotyczące omawianej kwestii.Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca po powrocie do kraju z zagranicy był zatrudniony nadal do dnia 28.XII.1977 r. Najwcześniejszym dowodem w przedmiocie oceny stanu jego zdrowia i zdolności do zatrudnienia jest orzeczenie Obwodowej KIZ z dnia 29.XI.1977 r., która zaliczyła wnioskodawcę do III grupy inwalidów.Okoliczności te nie mają jednak znaczenia dla oceny uprawnień dochodzonych wnioskiem, ponieważ wnioskodawca po powrocie do kraju przez okres prawie 6 miesięcy pozostawał nadal w zatrudnieniu.Z powyższego wynika, że roszczenie wnioskodawcy nie może być uwzględnione przy zastosowaniu do obliczenia podstawy wymiaru renty inwalidzkiej postanowień zawartych w treści § 3 ust. 2 i 3 cyt. rozporządzenia, gdyż nie zostały spełnione warunki zawarte w treści tych przepisów omówionych wyżej.Z tych względów i na podstawie art. 61 oraz 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.