II URN 217/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek. Sędziowie SN: J. Myślicki (sprawozdawca), A. Grymaszewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Stanisława S. przeciwko Ministerstwu Spraw Wewnętrznych w W. o rentę inwalidzką milicyjną w związku ze szczególnymi warunkami służby na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 21 grudnia 1984 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania w innym składzie.Uzasadnienie faktyczneWobec odmowy zaliczenia do jednej z grup inwalidów w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wnioskodawca Stanisław S., ur. 8 kwietnia 1926 r., posiadający stwierdzone uprawnienia do milicyjnej renty inwalidzkiej według III grupy w związku ze służbą w MO, oraz do emerytury milicyjnej - odwołał się do Sądu. Podał, że wszystkie podstawowe schorzenia zostały stwierdzone w 1969 r., w momencie orzeczenia III grupy inwalidów w związku ze służbą, w tym również obustronne osłabienie słuchu. Powołał się na art. 37 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy MO oraz ich rodzin.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 21 grudnia 1984 r. zmienił zaskarżoną decyzję (z dnia 22 sierpnia 1984 r.) i przyznał wnioskodawcy od dnia 11 maja 1984 r. prawo do renty inwalidzkiej według III grupy inwalidów w związku ze szczególnymi warunkami służby w MO.Opierając się na opinii biegłych Sąd ustalił, że stopień obustronnego przytępienia słuchu odpowiada kryteriom inwalidztwa III grupy określonym w art. 17 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy, a ponieważ wnioskodawca przez 8 lat pełnił służbę "w słuchawkach usznych", Komisja Lekarska MSW zaś już 18 lipca 1969 r. stwierdziła przytępienie słuchu, uznając jego związek z pracą, przeto Sąd przyjął, że wnioskodawca jest inwalidą w związku ze szczególnymi warunkami służby w MO.W rewizji nadzwyczajnej od tego wyroku (wniesionej 20 listopada 1985 r.) Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych zarzucając rażące naruszenie prawa, a zwłaszcza art. 16 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy MO oraz ich rodzin, a także naruszenie interesu PRL, wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania wnioskodawcy od decyzji MSW z dnia 22 sierpnia 1984 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy MO oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 46, poz. 210) renciście, którego inwalidztwo powstało wskutek wypadku pozostającego w związku ze służbą w MO lub choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami tej służby, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze w myśl przepisów obowiązujących od dnia 1 stycznia 1973 r., uprawnionemu do emerytury wypłaca się w zależności od jego wyboru: 1) rentę inwalidzką powiększoną o połowę emerytury albo 2) emeryturę powiększoną o połowę renty inwalidzkiej.Cytowany przepis zawiera trzy podstawowe przesłanki warunkujące przewidziane nim uprawnienia. Może je nabyć osoba posiadająca: stwierdzone prawo do milicyjnej emerytury, do milicyjnej renty inwalidzkiej, jeżeli inwalidztwo powstało - jak tego dochodzi wnioskodawca w niniejszej sprawie - z powodu choroby pozostającej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby, a ponadto - prawo do renty inwalidzkiej z tego tytułu powinno otwierać możliwość uzyskania prawa do świadczeń odszkodowawczych w myśl przepisów obowiązującej od dnia 1 stycznia 1973 r. ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą w MO (Dz. U. Nr 53, poz. 345).Zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 2 tej ostatniej ustawy odszkodowanie (przewidziane w ustawie) przysługuje z tytułu chorób powstałych w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby, jeżeli funkcjonariusz doznał uszczerbku na zdrowiu (lub zmarł wskutek tej choroby) po dniu wejścia w życie ustawy.Jak wynika z akt, wnioskodawca zwolniony został ze służby w dniu 30 września 1969 r. Poprzedzające tę okoliczność orzeczenie nr 201/69 Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej przy Zarządzie Zdrowia MSW na miasto W. i województwo W. z dnia 18 sierpnia 1969 r. stwierdzało obok szeregu innych schorzeń także "przytępienie słuchu ucha lewego i osłabienie prawego pochodzenia odbiorczego". Schorzenie to uznane zostało za pozostające w związku ze służbą, ponieważ służba ze słuchawkami na uszach mogła przyczynić się do upośledzenia słuchu.W orzeczeniu tejże Komisji z dnia 11 maja 1984 r. stwierdzono: 1) przewlekłą chorobę wieńcową z przebytym zawałem serca w styczniu 1984 r. i miokardiopatią w okresie wydolności krążenia, 2) nerwicę neurasteniczną, 3) znacznego stopnia zmiany zwyrodnieniowe w lewym stawie biodrowym upośledzające wyraźnie sprawność kończyny, 4) chorobę wrzodową dwunastnicy, 5) obustronne osłabienie słuchu. Komisja zaliczyła wnioskodawcę do II grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, do III grupy inwalidów w związku ze służbą w MO i nie zaliczyła do żadnej grupy inwalidów w związku ze szczególnymi warunkami służby. W uzasadnieniu zaś opinii podała, że obustronne osłabienie słuchu nie stanowi ograniczenia do pracy i "rozpatrywane zgodnie z art. 37 ustawy emerytalnej" nie stanowi inwalidztwa.Wnioskodawca nie został uznany za inwalidę z tytułu choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby. Nie był więc z tego powodu rencistą i już ta okoliczność przesądzała, że w postępowaniu przed organem rentowym nie było podstaw do łącznego pobierania świadczeń na warunkach określonych w art. 37 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r.Opierając się na opinii biegłego laryngologa Sąd przyjął, że wnioskodawca jest inwalidą III grupy w związku ze służbą w MO z powodu obustronnego przytępienia słuchu, nie wskazując bliżej podstawy prawnej zezwalającej na zajęcie takiego stanowiska. Według § 2 zarządzenia nr 43 Ministra Spraw Wewnętrznych z 25 kwietnia 1973 r. w sprawie wykazów chorób pozostających w związku ze służbą w MO, z tytułu których przysługują odszkodowania i renty (Dz. Urz. MSW Nr 4-A, poz. 14), schorzeniami uzasadniającymi odszkodowania określone w ustawie z dnia 16 grudnia 1972 r. są choroby określone w załączniku nr 1 do zarządzenia. Pod pozycją 9 tego załącznika figuruje "zawodowe uszkodzenie narządu słuchu", przy czym jako czynnik szkodliwy wywołujący tę chorobę wskazano "pracę narażającą na działanie hałasu o dużej intensywności".Trafnie rewizja nadzwyczajna podniosła, że sąd nie tylko rozważył ww. normatywnej strony zagadnienia, lecz także oparł się na zbyt ogólnikowej opinii biegłego laryngologa, wydanej tylko po badaniach przedmiotowych. Tymczasem w aktach rentowych znajduje się wynik badania audiometrycznego i akumetrycznego z dnia 10 maja 1984 r., którego ocena zawarta w piśmie MSW z dnia 24 maja 1985 r. (a.r.) nie wskazuje na możliwość zaliczenia wnioskodawcy do jednej z grup inwalidów z powodu zawodowego uszkodzenia narządu słuchu, w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r.Prawo do łącznego pobierania emerytury i renty inwalidzkiej na warunkach przewidzianych w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy MO oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 46, poz. 210) może być stwierdzone tylko w przypadku, gdy inwalidztwo wywołane chorobą pozostającą w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby w MO powstało nie później niż w czasie określonym w art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy, a ponadto - gdy osoba zainteresowana doznała uszczerbku na zdrowiu (spowodowanego tą chorobą) po dniu 1 stycznia 1973 r. (art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą w MO - Dz. U. Nr 53, poz. 345).Przyjmując III grupę inwalidów "w związku ze szczególnymi warunkami służby" Sąd nie zajął się również wyjaśnieniem daty powstania ewentualnego inwalidztwa, ani też - czy z tytułu stwierdzonej przez biegłego choroby przysługują wnioskodawcy świadczenia odszkodowawcze określone ustawą z dnia 16 grudnia 1972 r.W ten sposób Sąd nie tylko w rażący sposób naruszył powołane przepisy, lecz także poprzez podwyższenie świadczeń bez należytego rozważenia sytuacji faktycznej i prawnej naruszył interes PRL, co uzasadniało rozpoznanie rewizji nadzwyczajnej pomimo wniesienia jej z uchybieniem terminu zakreślonego art. 421 § 2 k.p.c.Wbrew jednak wnioskowi rewizji nadzwyczajnej zaskarżony wyrok należało uchylić i przekazać sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania celem przeprowadzenia w sposób właściwy i wyczerpujący postępowania wyjaśniającego w kierunku wynikającym z powyższych wywodów.W tej sytuacji Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 422 § 2 k.p.c., art. 388 § 1 w zw. z art. 423 § 1 k.p.c.).