III ARN 14/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz. Sędziowie SN: T. Bukowski, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, T. Koza, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Jana T. na decyzję ostateczną Wojewody Słupskiego z dnia 6.III.1984 r. utrzymującą w mocy decyzję naczelnika gminy K. z dnia 27.I.1984 r. w przedmiocie ustalenia kandydata na nabywcę państwowej nieruchomości rolnej na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu Ośrodkowi Zamiejscowemu w Gdańsku do rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneAnna F. była właścicielką gospodarstwa rolnego. Decyzją z dnia 10.X.1974 r. wydaną pod rządem ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) Państwo przejęło na własność wspomniane gospodarstwo wraz z zabudowaniami, przy czym przydzielono Annie F. do użytkowania zabudowania oraz działkę gruntu o obszarze 0,5 ha.W dniu 8.VII.1983 r. Anna F. złożyła oświadczenie skierowane do naczelnika gminy tej treści, że jako "posiadająca w dożywocie budynku gospodarcze i mieszkalny oraz ziemię 0,5 ha zrzekła się tego pod warunkiem, że budynki i ziemię kupi Jan T.".Działkę o obszarze 0,24 ha z budynkami dotychczas użytkowanymi przez Annę F. oraz działkę gruntu o obszarze 0,5 ha naczelnik gminy objął wykazem nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży.Decyzją z dnia 27.I.1984 r. naczelnik gminy ustalił, że Konstanty R. jest kandydatem na nabywcę wymienionych nieruchomości i odmówił ustalenia Jana T. na tego kandydata, a wymienioną decyzję wojewoda utrzymał w mocy w dniu 6.III.1984 r.Jan T. wniósł skargę na decyzję wojewody.Stosownie do wywodów Naczelnego Sądu Administracyjnego oświadczenie Anny F. z dnia 8.VII.1983 r. zawiera zrzeczenie się przez nią ograniczonego prawa rzeczowego pod warunkiem, że nabywcą nieruchomości będzie Jan T. Oświadczenie to, żeby wywarło skutek, musiało być jednak bezwarunkowe. Ponadto wspomniany warunek, jako zawieszający, czyni w sprawie oświadczenie nieważnym. Nie nastąpiło więc wygaśnięcie użytkowania, a nieruchomości nim obciążone nie mogły być objęte wykazem nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży. Dlatego zarówno decyzja naczelnika gminy ustalająca, że Konstanty R. jest kandydatem na nabywcę tych nieruchomości, jak i utrzymująca ją w mocy decyzja wojewody są nieważne, zostały bowiem wydane z rażącym naruszeniem prawa.W konsekwencji wyrokiem z dnia 25.IV.1984 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził nieważność obu wymienionych decyzji.W dniu 31.VII.1984 r. Prokurator Generalny PRL wniósł od powołanego wyroku rewizję nadzwyczajną. Domaga się w niej jego uchylenia i przekazania sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ani ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71), ani wydane na jej podstawie zarządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 18 września 1982 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M.P. Nr 23, poz. 205) nie zawierają przepisu, który by stanowił, że wykazem nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży nie może być objęta nieruchomość obciążona użytkowaniem przez osobę fizyczną (art. 252 i nast. k.c.) czy służebnością osobistą (art. 296 i nast. k.c.).Nabycie od Państwa takiej nieruchomości obciążonej zależy od woli kandydata na nabywcę. W szczególności jeżeli kandydat na nabywcę wie, że użytkowanie nieruchomości przez osobę fizyczną nie jest wykonywane, a liczy, że nie będzie ono wykonywane i wygaśnie wskutek niewykonywania (art. 255 k.c.), albo wie, że użytkowanie jest wykonywane, ale przy uwzględnieniu podeszłego wieku użytkownika przypuszcza, że wygaśnie ono wkrótce z jego śmiercią (art. 268 k.c.), to stosownie do oceny opartej na tych pobudkach zawiera umowę nabycia własności nieruchomości w formie aktu notarialnego, natomiast w razie odmiennej oceny nie przystępuje do zawarcia tej umowy.Gdy zachodzi spór co do obciążenia użytkowaniem przez osobę fizyczną czy służebnością osobistą państwowej nieruchomości przeznaczonej do sprzedaży lub już nabytej przez kandydata, wówczas do rozpoznania tej sprawy wynikłej ze stosunku cywilnoprawnego ani nie należącej do właściwości sądu szczególnego, ani nie przekazanej do właściwości innego organu, jest powołany sąd powszechny (art. 2 § 1 i § 3 k.p.c.), przy czym jej rozpoznanie nie może nastąpić bez udziału z jednej strony użytkownika czy osoby uprawnionej z tytułu służebności osobistej, a z drugiej - właściciela nieruchomości, tj. Skarbu Państwa lub jej nabywcy.Na tle tego, co przedstawiono, okoliczność, że nieruchomości objęte wykazem nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży są obciążone użytkowaniem przez osobę fizyczną czy służebnością osobistą, nie stoi na przeszkodzie wydaniu decyzji przez organ administracji państwowej w przedmiocie ustalenia kandydata na nabywcę tych nieruchomości. Co więcej - w sprawie ze skargi na wymienioną decyzję organu administracji Naczelny Sąd Administracyjny nie jest powołany do rozstrzygnięcia, czy państwowe nieruchomości przeznaczone do sprzedaży są obciążone użytkowaniem przez osobę fizyczną lub służebnością osobistą. Również Sąd Najwyższy orzekający w sprawie na skutek wniesienia rewizji nadzwyczajnej od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest powołany do rozpoznania tego zagadnienia. Dlatego nie ma możliwości ustosunkowania się ani do wywodów zaskarżonego wyroku, że użytkowanie nie wygasło, ani do odmiennego stanowiska prezentowanego w rewizji nadzwyczajnej.W sytuacji gdy Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do zastosowania z przyjętej przezeń przyczyny art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i stwierdzenia nieważności decyzji naczelnika gminy oraz wojewody, zaskarżony wyrok jako rażąco naruszający prawo (art. 210 k.p.a.) ulega uchyleniu, sprawa zaś zostaje przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do rozpoznania, tzn. już do ustosunkowania się do zarzutów skargi.Orzeczono więc jak w sentencji.