III ARN 7/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Gola. Sędziowie SN: T. Bukowski, J. Ignatowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej E. Oborskiego po rozpoznaniu sprawy ze skargi Heleny D. na decyzję Wojewody Gdańskiego z dnia 14 maja 1981 r. w przedmiocie odmowy sprzedaży lokalu w budynku wielomieszkaniowym na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnej - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańskuzaskarżony wyrok uchylił i skargę Heleny D. oddalił.Uzasadnienie faktyczneHelena D. zgłosiła wniosek o sprzedanie jej zajmowanego lokalu w budynku wielomieszkaniowym położonym przy ul. (...) w G. We wniosku tym nadmieniła, że jest repatriantką i pozostawiła za granicą mienie, za które uzyskała częściową rekompensatę w postaci działki budowlanej, ale z powodu braku środków nie była w stanie jej zagospodarować. Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 17.III.1981 r. odmówił sprzedaży tego lokalu, powołując się na art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 14 maja 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 i z 1972 r. Nr 27, poz. 193). W sprawie bowiem zostało ustalone, że aktem notarialnym z dnia 20 lipca 1971 r. Helena D. wraz z mężem nabyła użytkowanie wieczyste działki budowlanej o powierzchni 342 m2, położonej w G. przy ul. (...).Wojewoda G. decyzją z dnia 14.V.1981 r. utrzymał w mocy wymienioną decyzję Prezydenta Miasta G. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że w myśl art. 14 ust. 3 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach osoba fizyczna może nabyć od Państwa tylko jedną nieruchomość, bez względu na to, czy nabywa ją za gotówkę, czy też za zaliczeniem na poczet ceny lub opłat za użytkowanie wieczyste wartości minia pozostawionego za granicą. Skoro zostało ustalone, że wnioskodawczyni posiada już działkę nabytą od Państwa w użytkowanie wieczyste, to decyzja odmawiająca sprzedaży jej lokalu w budynku wielomieszkaniowym jest prawidłowa.Wyrokiem z dnia 28.X.1981 r. Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku stwierdził nieważność obu decyzji. W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że organy administracji państwowej, mimo przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, mylnie ustaliły, że wnioskodawczyni posiada w użytkowaniu wieczystym działkę budowlaną. Prawo to zostało przez nią zbyte w 1973 r. za zgodą właściwego organu administracyjnego. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organy administracji państwowej właściwie nie ustosunkowały się do żądania skarżącej zbycia jej zajmowanego lokalu mieszkalnego za gotówkę. Zaskarżone zatem decyzje zostały - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - wydane z rażącym naruszeniem prawa.Wymieniony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną wniesioną w dniu 28 kwietnia 1982 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (tekst jedn. Dz. U. 1969, Nr 22, poz.159 z późn. zm.) osoba fizyczna może nabyć od Państwa na podstawie przepisów tej ustawy tylko jeden dom jednorodzinny (lokal w małym domu mieszkalnym) lub uzyskać teren pod budowę jednego takiego domu (lokalu w małym domu mieszkalnym). W myśl zaś art. 15 ust. 1 in fine tejże ustawy uregulowanie to ma odpowiednie zastosowanie do lokali sprzedawanych przez Państwo w domach wielomieszkaniowych. Z przepisów tych wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że obywatel może nabyć od Państwa tylko jeden obiekt przeznaczony na cele mieszkalne, przy czym ustawa traktuje z tego punktu widzenia w sposób jednakowy zarówno obiekt już gotowy do zamieszkania (dom jednorodzinny, odrębna własność lokalu, zarówno w małym domu mieszkalnym, jak i w domu wielomieszkaniowym), jak i taki, który będzie spełniał tę funkcję po dokonaniu odpowiednich nakładów przez nabywcę, a więc plac pod budowę domu mieszkalnego. Jest to zasada sama przez się zrozumiała i w pełni odpowiadająca poczuciu sprawiedliwości. Skoro bowiem Państwo zbywa osobom fizycznym na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. obiekty na cele mieszkalne na bardzo dogodnych warunkach, różniących się krańcowo na korzyść nabywców od warunków, jakie się kształtują w wolnym obrocie, oraz skoro podaż takich obiektów jest niewątpliwie znacznie mniejsza aniżeli popyt, to byłoby sprzeczne z podstawowymi wymaganiami sprawiedliwości takie uregulowanie, które pozwalałoby jednemu, bardziej zapobiegliwemu obywatelowi na kolejne nabycie kilku obiektów mieszkalnych, podczas gdy inni oczekiwaliby bez efektu na taką możliwość.Odmawiając Helenie D. sprzedaży mieszkania w domu wielomieszkaniowym organy administracyjne obydwu instancji brały pod uwagę opisane założenia. Jak to wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku założeń tych nie kwestionował także Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten uznał jednak, że w okolicznościach sprawy niniejszej opisane ograniczenie nie może mieć zastosowania z dwu powodów. Po pierwsze dlatego, że Helena D. nie była już w chwili starania się o nabycie od Państwa własności lokalu w posiadaniu nabytego uprzednio wraz z mężem użytkowania wieczystego, gdyż zbyła je w 1973 r. Po drugie z tej przyczyny, że pierwszy z wymienionych obiektów nabyła w zamian za zaliczoną na jej korzyść równowartość mienia pozostawionego za granicą, a obecnie godzi się nabyć na własność mieszkanie za gotówkę.Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że obydwie te przesłanki, mające uzasadniać odstępstwo od zasady, że obywatel może nabyć od Państwa w trybie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. tylko jeden obiekt mieszkalny, nie znajdują oparcia w jej przepisach. Tak więc gdy chodzi o pierwszą przesłankę, to Naczelny Sąd Administracyjny nie wziął pod uwagę, że przepis art. 14 ust. 3 tej ustawy nie uzależnia zakazu nabycia drugiego obiektu mieszkalnego od faktu posiadania w chwili starań o jego nabycie obiektu poprzednio od Państwa nabytego, a przywiązuje znaczenie tylko do samego nabycia. Oznacza to, że dalszy los obiektu już od Państwa nabytego nie ma w świetle tego przepisu znaczenia, a więc że zakaz nabywania dalszych obiektów mieszkalnych od Państwa obowiązuje także wtedy, gdy nabywca obiektu pierwszego już się go wyzbył. Jak to trafnie podkreślono w rewizji nadzwyczajnej nie jest to uregulowanie przypadkowe. Przeciwnie, jest ono także wyrazem sprawiedliwości społecznej. W razie bowiem przyjęcia odmiennej zasady osoby nabywające obiekty mieszkalne od Państwa mogłyby uprawiać proceder swoistego handlu domami (działkami) lub lokalami mieszkalnymi, co mogłoby prowadzić do uzyskiwania nieuzasadnionych zysków i byłoby jawnie sprzeczne z podstawowymi założeniami omawianych przepisów, których celem jest uzyskiwanie przez obywateli własnych mieszkań, a nie dodatkowych dochodów.Jeżeli chodzi o drugą przesłankę, na której oparł się Naczelny Sąd Administracyjny, to trafnie w rewizji nadzwyczajnej stwierdzono, że powołane wyżej przepisy art. 14 ust. 3 i art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. nie przywiązują żadnego znaczenia do sposobu zapłaty za nabyty od Państwa obiekt mieszkalny. Lege non distinquente jest przeto z omawianego punktu widzenia obojętne, czy nabywca takiego obiektu uiszcza z tytułu nabycia przewidzianą w odpowiednich przepisach opłatę, czy też zalicza mu się, jako cenę kupna, równowartość pozostawionego za granicą mienia.W związku z wysuniętymi na rozprawie w Sądzie Najwyższym przez pełnomocnika i zarazem córkę Helenę D. twierdzeniami, że matka jej jest skrzywdzona, gdyż kupno w 1971 r. terenu pod budowę było nieudane, w związku z czym cena uzyskana ze zbycia tego terenu była niewielka, a więc że zasady współżycia społecznego nakazują zapewnienie jej możliwości kupna drugiego obiektu mieszkalnego w postaci mieszkania, należy zauważyć, że twierdzenia te nie uzasadniają odstąpienia od obowiązującego unormowania, gdy się zważy, że powódka mieszkanie to zajmuje (na podstawie stosunku najmu) i w świetle obowiązujących przepisów o najmie lokali mieszkalnych nie może być tego mieszkania pozbawiona. Ma więc zapewnione dalsze spokojne korzystanie z lokalu mieszkalnego.Z powyższych względów, skoro argumenty, które doprowadziły Naczelny Sąd Administracyjny do zakwestionowania zaskarżonej przez Helenę D. decyzji administracyjnej, okazały się nieuzasadnione, należało zaskarżony wyrok uchylić i skargę oddalić.