III CO 22/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: W. Bryl, K. Lipiński {sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Euzebiusza J. i Tadeusza J. przy uczestnictwie Łucji W., Haliny F., Jana J. i Czesławy J. o zniesienie współwłasności i dział spadku, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"1) Czy od wniosku o zniesienie współwłasności powstałej po ustaniu wspólności ustawowej, od wniosku o zniesienie współwłasności i od wniosku o dział spadku pobiera się wpis obniżony w myśl art. 63 ust. 2 zdanie drugie, art. 70 zdanie drugie i art. 81 ust. 2 przep. o koszt. sąd. w spr. cyw. w wypadku, gdy postępowanie zostało wszczęte na wniosek części uczestników i w toku postępowania wszyscy uczestnicy zgodnie wskazali sposób podziału lub zgodnie wnosili o sprzedaż podlegającego podziałowi mienia z licytacji?2) Czy od wniosku o zniesienie współwłasności, powstałej między małżonkami w czasie trwania małżeństwa w wypadku, gdy małżeństwo rozwiązane zostało przed wejściem w życie kodeksu rodzinnego, pobiera się wpis określony w art. 63 ust. 2 przep. o koszt. sąd., czy też według art. 70 tych przepisów?3) Czy w wypadku, gdy jednym postępowaniem objęte jest zniesienie współwłasności i dział spadku po jednym ze współwłaścicieli, należy pobierać obok wpisu od wniosku o zniesienie współwłasności również wpis od wniosku o dział spadku?"udzielił następującej odpowiedzi:1)Obniżony wpis, o którym mowa w art. 63 ust. 2 (1/10 wpisu), art. 70 (1/5 wpisu) i art. 81 ust. 2 p. o k.s. (1/10 wpisu), pobiera się tylko wtedy, gdy zgodne wskazanie sposobu podziału rzeczy lub zgodne żądanie sprzedaży rzeczy z licytacji zostało zgłoszone przez wszystkich współwłaścicieli lub wszystkich spadkobierców już we wniosku o wszczęcie postępowania.2)Przepis art. 63 ust. 2 p. o k.s. dotyczy tylko zniesienia współwłasności powstałej wskutek wspólności ustawowej, przewidzianej w kodeksie rodzinnym; od wniosku o zniesienie współwłasności powstałej wskutek ustania małżeństwa przed wejściem w życie kodeksu rodzinnego pobiera się wpis przewidziany w art. 70 p. o k.s.3)Gdy wniosek obejmuje żądanie zniesienia współwłasności i żądanie działu spadku, od każdego z tych żądań pobiera się odrębny wpis.Uzasadnienie faktyczneI.Odpowiedź na pierwsze pytanie wynika wprost z nie budzącego wątpliwości tekstu wchodzących w rachubę przepisów. W art. 63 ust. 2 p. o k.s. mowa jest o wniosku zawierającym "zgodne wskazanie sposobu podziału (...)". Art. 70 p. o k.s. obniża wpis w wypadku, gdy "wniosek zgłoszony przez wszystkich współwłaścicieli zawiera zgodne wskazanie sposobu podziału (...)".Według art. 81 ust. 2 p. o k.s. obniżony do 1/10 wpis pobiera się w wypadku, gdy "wniosek, zgłoszony przez wszystkich spadkobierców, zawiera zgodne wskazanie sposobu podziału (...)".Gdy postępowanie zostaje wszczęte na wniosek tylko części uczestników, a w toku postępowania dochodzi do zgodnego ustalenia przez wszystkich uczestników sposobu zniesienia współwłasności lub działu spadku, możliwe jest zawarcie ugody i umorzenie postępowania bez wydania przez sąd orzeczenia o zniesienie współwłasności lub o dziale spadku. W takim wypadku wnioskodawcy, którzy uiścili pełny wpis, mogą żądać zwrotu połowy wpisu na podstawie art. 34 p. o k.s.II.Art. 63 ust. 2 p. o k.s. dotyczy wniosków o zniesienie współwłasności, "powstałej po ustaniu wspólności ustawowej". W ustawie wydanej 30 grudnia 1950 r., a więc pod rządem kodeksu rodzinnego z 1950 r., słowa "wspólność ustawowa" mogą oczywiście oznaczać tylko tę wspólność ustawową, która obowiązywała w dniu 30 grudnia 1950 r., a więc wspólność ustawową przewidzianą w kodeksie rodzinnym. Z mocy art. XVIII przep. wpr. kodeks rodzinny przepis art. 63 ust. 2 p. o k.s. będzie miał zastosowanie również do wypadków, gdy chodzi o majątek dorobkowy istniejący w chwili wejścia w życie kodeksu rodzinnego, pod warunkiem jednak, że ustanie wspólności ustawowej nastąpiło już po wejściu w życie kodeksu rodzinnego (por. uchwałę Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1955 r. I CO 25/55 - OSN IV/1955, poz. 67). Jeżeli natomiast małżeństwo ustało przed wejściem w życie kodeksu rodzinnego, to wspólność ustawowa przewidziana w tym kodeksie powstać nie mogła i dlatego nie może być w takim wypadku mowy o "zniesieniu współwłasności powstałej po ustaniu wspólności ustawowej" i o zastosowaniu szczególnego przepisu art. 63 ust. 2 p. o k.s.III.Wpis pobiera się m. in. od pozwu i od wniosku w postępowaniu niespornym (art. 40 i 59 p. o k.s.). Gdy w jednym piśmie zgłoszono żądanie zniesienia współwłasności i żądanie działu spadku, pismo zawiera dwa wnioski rozpoczynające dwa odrębne postępowania (z których każde mogłoby się toczyć osobno). Każdy z tych wniosków podlega opłacie według przepisu regulującego wpis od wniosku we właściwym postępowaniu (art. 63 ust. 2 lub art. 70 p. o k.s. oraz art. 81 ust. 1 pkt 2 p. o k.s.). Oczywiście podstawą wymiaru wpisu od zniesienia współwłasności będzie wartość przedmiotu działu, a podstawą obliczenia wpisu od działu spadku - niższa wartość spadku (stanowiąca w rozważanym wypadku tylko część przedmiotu współwłasności pomiędzy pozostałym przy życiu małżonkiem a spadkobiercami zmarłego małżonka).Analogicznie przedstawia się np. kwestia wpisu wtedy, gdy w jednym piśmie zgłoszono żądanie stwierdzenia praw do kilku spadków. Nie ulega wątpliwości, że pobiera się wówczas wpis do każdego wniosku o stwierdzenie praw do spadku osobno, choć zostały one zgłoszone w jednym piśmie.Zasada, że w razie zgłoszenia w jednym piśmie jednocześnie kilku wniosków, podlegających opłacie wpisu, wpis uiszcza się od każdego wniosku, wynika też z treści art. 30 p. o k.s., ustanawiającego minimalną wysokość wpisu lub sumy "wszystkich wpisów stosunkowych" od wniosków zgłoszonych w jednym piśmie.Gdyby ustawodawca chciał wyjątkowo dla sytuacji, kiedy jeden ze współwłaścicieli rzeczy zmarł i kiedy wobec tego w tym samym postępowaniu żąda się jednocześnie zniesienia współwłasności i działu spadku po zmarłym współwłaścicielu, ograniczyć wymiar wpisu przez pobranie go tylko od zniesienia współwłasności - to musiałby dać temu wyraz w szczególnym przepisie. Skoro takiego przepisu nie ma, nie jest możliwe rozstrzygnięcie inne niż wyrażone w sentencji uchwały.