III CO 4/83

Skład orzekającyPrzewodniczący Kolegium: Sędzia SN J. Majorowicz (sprawozdawca). Członkowie Kolegium: S. Dmowski, sędzia Sądu Najwyższego, T. Miłkowski, sędzia Sądu Najwyższego, Dyrektor Departamentu Prawnego J. Chromicki - przedstawiciel Ministra Sprawiedliwości, mgr A. Szczęsna - przedstawiciel Ministra - Kierownik Urzędu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.SentencjaKolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, T. Solisa, po rozpoznaniu sporu w przedmiocie właściwości między Sądem Rejonowym w Tarnowskich Górach a Naczelnikiem Gminy w T. z siedzibą w O. woj. katowickiego w sprawie z wniosku Romana D. o ustanowienie służebności czerpania wody ze studniumorzył postępowanie.Uzasadnienie faktyczneRoman D. wniósł do Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach wniosek o ustanowienie służebności pobierania wody ze studni głębinowej usytuowanej na nieruchomości uczestniczki postępowania Eufemii L., objętej wykazem nr 820 rejestru gruntów gromady Z. - na rzecz każdorazowego właściciela nieruchomości objętej wykazem nr 413 rejestru gruntów gromady Z., należącej obecnie do wnioskodawcy.W uzasadnieniu wniosku Roman D. twierdzi, że od niepamiętnych czasów pobierał i pobiera wodę ze studni znajdującej się na nieruchomości należącej do uczestniczki postępowania.Rozpoznając po raz pierwszy sprawę, Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach postanowieniem z dnia 10.IV.1981 r. wniosek odrzucił, uznając, że w sprawie droga sądowa jest wyłączona. Zgodnie bowiem z art. 52 ustawy z dnia 24 października 1974 r. prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230; ze zm.: Dz. U. z 1980 r. Nr 3, poz. 6) sprawy dotyczące pozwolenia wodnoprawnego na korzystanie z cudzej wody należą do wyłącznej właściwości naczelnika gminy, przy czym następuje to za stosownym odszkodowaniem dla właściciela gruntu położonego na terenie wsi. Na postanowienie to wnioskodawca złożył zażalenie do Sądu Wojewódzkiego w Katowicach, który postanowieniem z dnia 29.I.1981 r. uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Tarnowskich Górach do rozpoznania.Sąd Wojewódzki nie podzielił poglądu Sądu Rejonowego i wyjaśnił, że w sprawie chodzi o ustanowienie służebności polegającej na korzystaniu z cudzej studni, a więc o rozstrzygnięcie sprawy cywilnej, tym samym droga sądowa nie jest wyłączona.W toku rozpoznawania sprawy ponownie przez Sąd Rejonowy na rozprawie w dniu 10.XII.1984 r. pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył, że Naczelnik Gminy w T. na podstawie art. 52 prawa wodnego wydał w dniu 18.XI.1981 r. decyzję zawierającą pozwolenie wodnoprawne dla wnioskodawcy na korzystanie ze studni uczestniczki postępowania Eufemii L.W związku z powyższym Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach postanowił przedstawić akta sprawy Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego w trybie art. 192 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w celu przedstawienia sporu o właściwość pomiędzy organem administracji a Sądem powszechnym Kolegium Kompetencyjnemu przy Sądzie Najwyższym.Rozpoznając zaistniały spór, Kolegium Kompetencyjne przeprowadziło dowód z akt administracyjnych Urzędu Gminy T. Z akt tych wynika, że rzeczywiście w dniu 18.XI.1981 r. Naczelnik Gminy w T., działając na podstawie art. 52 prawa wodnego, udzielił Romanowi D. pozwolenia wodnoprawnego na zwykłe korzystanie z wody znajdującej się w studni należącej do Eufemii L., jednakże decyzja ta nie była bynajmniej decyzją ostateczną. Na skutek bowiem odwołania Eufemii L. Wojewoda w K. decyzją z dnia 25.I.1982 r. uchylił zaskarżoną decyzję i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania przez organ administracji I instancji.Rozpoznając ponownie sprawę, Naczelnik Gminy w T. wydał w dniu 30.III.1982 r. decyzję, na podstawie której umorzył postępowanie w sprawie, uznając je za bezprzedmiotowe wobec zasypania studni. Z kolei Wojewoda w K. decyzją z dnia 5.VII.1982 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Gminy.Jak wynika z akt Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach, skarga Romana D. na decyzję Wojewody Katowickiego została odrzucona wobec nieuiszczenia przez wnioskodawcę opłaty sądowej w przepisanym terminie.W świetle wyżej przedstawionego biegu sprawy należy stwierdzić, że spór kompetencyjny stał się w ogóle bezprzedmiotowy, a to z tej przyczyny, że decyzja Naczelnika Gminy w T. z dnia 18.XI.1981 r., na którą powołał się Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach, okazała się decyzją nieostateczną. W toku zaś dalszego postępowania administracyjnego sprawa w ostatecznym wyniku została umorzona.Z tych więc względów Kolegium Kompetencyjne na podstawie art. 355 i art. 13 § 2 k.p.c. w związku z art. 195 k.p.c. postanowiło na posiedzeniu niejawnym umorzyć postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe.Uzasadnienie prawneNiezależnie jednak od powyższego należy zauważyć, co następuje:Stosownie do art. 52 ustawy z dnia 24 października 1974 r. prawo wodne (Dz. U. nr 38, poz. 230; zm.: Dz. U. z 1980 r. Nr 3, poz. 6) naczelnik gminy może w wypadkach szczególnie uzasadnionych wydać pozwolenie wodnoprawne na zwykłe korzystanie z cudzej wody, określając w tym pozwoleniu sposób dostępu do wody, warunki używania urządzeń do korzystania z wody oraz przyznać odszkodowanie właścicielowi wody. Jak wynika z powyższego przepisu, chodzi o sytuację o charakterze doraźnym, wymagającą podjęcia decyzji zapewniającej danej osobie, która nie ma własnego źródła czerpania wody, możliwość korzystania z cudzej wody.Wydana w tym przedmiocie decyzja przez organ administracyjny bynajmniej nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu w postępowaniu sądowym przez osobę, która twierdzi, że korzystała z cudzej nieruchomości, nabytych przez nią uprawnień o charakterze prawnorzeczowym. Do takich uprawnień zaliczyć również należy czerpanie wody ze studni położonej na innej nieruchomości. Stosownie bowiem do art. 292 k.c. służebność gruntowa może być nabyta również przez zasiedzenie, jeśli zostały spełnione przesłanki przewidziane w tym przepisie, a więc gdy służebność polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia oraz gdy upłynął okres przewidziany w art. 172 k.c. Dochodzenie w drodze sądowej stwierdzenia nabycia przez zasiedzenie służebności czerpania wody jest żądaniem dalej idącym w zakresie przedmiotowym do domagania się pozwolenia wodnoprawnego przewidzianego w art. 52 prawa wodnego.Stąd też fakt wydania w trybie art. 52 tego prawa pozwolenia na korzystanie z cudzej wody nie stoi na przeszkodzie wystąpieniu do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia służebności czerpania wody w drodze zasiedzenia na podstawie art. 292 k.c.