III CO 49/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wasilkowska, Z. Kalita.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Heleny B. o zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy w wypadku podziału do użytkowania nieruchomości spadkowej, gdy jeden ze współspadkobierców dokonał na swej działce znacznych inwestycji w postaci posadzenia sadu, lasu itp. - to jeśli w drodze działu przypadnie mu ta sama działka, można wyłączyć osiągnięty przyrost z przedmiotu działu?"udzielił następującej odpowiedzi:"Jeżeli w orzeczeniu o zniesieniu współwłasności lub o dziale spadku sąd przyznaje uczestnikowi postępowania działkę gruntu, na której dokonał on nakładów, rozstrzygnięcie o jego roszczeniu z tego tytułu może polegać na wyłączeniu tych nakładów z przedmiotu podziału".Uzasadnienie faktyczneZgodnie z art. 151 § 1 post. spadk. sąd w postępowaniu działowym rozstrzyga m. in. o poczynionych przez poszczególnych spadkobierców nakładach w majątku spadkowym. Przepis ten nie określa jednak sposobu rozliczenia spadkobierców z tego tytułu, a więc tym samym nie ogranicza sądu w wyborze systemu rozliczenia. Wynika z tego, że sąd może wybrać każdy system rozliczenia, byleby tylko prowadził on do zwrotu spadkobiercy, który dokonał nakładów, poniesionych przez niego na ten cel wydatków. W szczególności jeżeli w orzeczeniu działowym sąd przyznaje spadkobiercy działkę gruntu, na której dokonał on nakładów, to cel ten można osiągnąć przez wyłączenie tych nakładów z przedmiotu działu. Okoliczność, że formalnie przyłączone do tej działki rzeczy lub dokonane inwestycje tracą swą samodzielność i stanowią jej część składową - nie stoi temu na przeszkodzie pomimo zasady wyrażonej w art. 12 pr. rzecz., w wypadku bowiem działu in natura nie chodzi o rozporządzenie rzeczą jako całością, lecz właśnie o jej podział. Więcej nawet, ten sposób rozliczenia nakładów jest z reguły bardziej korzystny od systemu polegającego na wliczeniu nakładów do przedmiotu podziału a następnie na zasądzeniu na rzecz spadkobiercy, który tych nakładów dokonał, odpowiedniej sumy, nie wymaga bowiem oceny wartości dokonanych nakładów, która z istoty rzeczy jest tylko przybliżona.Z powyższych przyczyn na postawione Sądowi Najwyższemu pytanie należało udzielić odpowiedzi twierdzącej. Dodać ponadto należy, że takie same zasady obowiązują w razie zniesienia współwłasności, ani bowiem przepisy prawa rzeczowego, ani przepisy post. rzecz, także nie rozstrzygają o sposobie rozliczenia współwłaścicieli z tytułu poczynionych nakładów.