III CO 61/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Czarnecki (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wiszniewski, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana K. przeciwko Annie M., Helenie S., Józefowi Ch., Zuzannie Ch. o zniesienie służebności, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy użyte w art. 188 prawa rzeczowego określenie »wskutek zmiany stosunków« dotyczy tylko zmiany stosunków gospodarczych, czy też przepis ten może mieć również zastosowanie w razie zmiany stosunków osobistych między właścicielem nieruchomości służebnej a uprawnionym"?udzielił następującej odpowiedzi:Użyte w art. 188 pr. rzecz. określenie "wskutek zmiany stosunków" nie obejmuje zmiany stosunków osobistych między właścicielem nieruchomości obciążonej a właścicielem nieruchomości władnącej. Uzasadnienie faktyczneSłużebność gruntowa czyni zadość określonej potrzebie gospodarczej wynikającej z faktu sąsiedztwa nieruchomości, potrzebie o charakterze trwałym. Dlatego w myśl art. 167 pr. rzecz. jest ona ukształtowana w ten sposób, że stanowi obciążenie nieruchomości w celu zapewnienia określonej korzyści każdorazowemu właścicielowi nieruchomości władnącej, a nie aktualnemu właścicielowi tej nieruchomości. Już więc forma prawna służebności gruntowej prowadzi do wniosku, że stosunki osobiste między aktualnym właścicielem nieruchomości władnącej a aktualnym właścicielem nieruchomości obciążonej nie wchodzą w zakres tej służebności.Dalej - art. 188 pr. rzecz. uzależnia zniesienie służebności gruntowej od tego, żeby wskutek zmiany stosunków dalsze istnienie służebności wytworzyło stan rzeczy szczególnie uciążliwy dla właściciela nieruchomości obciążonej, oraz od tego, żeby korzyści, jakie służebność daje właścicielowi nieruchomości władnącej, były stosunkowo nieznaczne. Powołany przepis ma zatem na względzie gospodarcze uzasadnienie służebności i stosownie do tego kryterium porównuje uszczerbek, jaki wynika ze służebności dla właściciela nieruchomości obciążonej, z korzyścią, jaką służebność przynosi właścicielowi nieruchomości władnącej. Ponieważ druga przesłanka ("korzyść") dotyczy stosunków gospodarczych, a pierwsza (uszczerbek "wskutek zmiany stosunków") stanowi jej korelat, to również i pierwsza przesłanka dotyczy stosunków gospodarczych. Zestawienie więc tych przesłanek również prowadzi do wniosku, że w rozumieniu art. 188 pr. rzecz. "zmiana stosunków" nie obejmuje stosunków osobistych między właścicielami nieruchomości władnącej a obciążonej.Wreszcie - według pierwszej przesłanki art. 188 pr. rzecz., wskutek zmiany stosunków, wytwarza się stan rzeczy polegający na tym, że dalsze istnienie służebności staje się szczególnie uciążliwe. Skoro, stosownie do tej przesłanki, skutek przedstawia się jako zwiększenie uciążliwości służebności, a więc jako rozszerzenie jej zakresu, treści, to i przyczyna tego rozszerzenia zakresu, treści służebności musi się sprowadzać do zmiany stosunków gospodarczych. Również więc zestawienie skutku - przyczyny w ramach tej przesłanki potwierdza stanowisko, że w rozumieniu art. 188 pr. rzecz. "zmiana stosunków" nie obejmuje stosunków osobistych.Uzasadnia to udzielenie odpowiedzi jak w sentencji uchwały.