III CR 17/67

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława - Bolesława S. przeciwko Skarbowi Państwa o wydanie nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 3 stycznia 1961 r., uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Busku - Zdroju z dnia 11 kwietnia 1960 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneJak wynika z zebranego w sprawie niniejszej materiału dowodowego, a w szczególności z treści postanowienia z dnia 20 października 1955 r. Nr Dz. Zd. 169/55 (k. 22) stan faktyczny przedstawia się następująco.Niejaki Ojzer Hersz Sz. aktem z 1911 r. za nr rep. 523 nabył od Tauby C. część nieruchomości, położonej w osadzie Nowy Korczyn przy ul. R., składającą się z części domu (jednej izby z piwnicą) oraz placu pod tą częścią domu i koło niego o powierzchni ok. 4 prętów (k. 23).Aktem nr 255 z 1916 r. Ojzer - Hersz Sz. sprzedał córce swej Fajgli - Racheli Cz. połowę nabytej przez siebie części nieruchomości w tym ok. 2 prętów placu (k. 24).Jak widać z treści załączonego do niniejszej rewizji nadzwyczajnej na zasadzie art. 423 § 2 k.p.c. odpisu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1965 r. w sprawie III Cr. 366/63 postanowieniem z dnia 12 marca 1955 r. sygn. Nr 60/65 Sąd Powiatowy w Busku Zdroju stwierdził, na wniosek Minasze B., że prawa do spadku po zmarłym w 1919 r. Ojzerze-Herszu Sz. odziedziczyła w całości jego córka Fajgla-Rachela Cz.Aktem z dnia 28 grudnia 1948 r., zeznanym przed notariuszem publicznym na stan New York, Morris vel Mojsze Cz., podający się za syna Fajgli ze Sz. Cz. cały odziedziczony przez siebie spadek po matce oraz ciotce Esterze Sz. i bracie ciotecznym Abramie Sz. podarował Minasze B. (k. 27), który aktem z dnia 19.I.1949 r. za nr rep. 150/49 darowiznę powyższą przyjął (k. 28).W dniu 20.X.1955 r. Sąd Powiatowy postanowił na wniosek pełnomocnika Minasze B., Juliana L., założyć dla nieruchomości położonej w Nowym Korczynie, oznaczonej w planie nr 3 i zawierającej 1.080 m2 powierzchni, zbiór dokumentów, który oznaczył nr Zd. 1334 (w. 22).Aktem zeznanym w Państwowym Biurze Notarialnym w Krakowie z dnia 18 listopada 1955 r. za nr rep. A. I. 15739/55 Minasze B. sprzedał powyższą nieruchomość Władysławowi-Bolesławowi S. (k. 2).Jak wynika z akt księgi wieczystej kw. ur. 900 - w 1960 r. nieruchomość tę nabyli małż. L.W dniu 31 grudnia 1955 r. S. wytoczył przeciwko Skarbowi Państwa (Wydziałowi Finansowemu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach) powództwo o wydanie przedmiotowej nieruchomości, która, jako mienie opuszczone, znajdowała się pod zarządem państwowym.Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 1960 r. Sąd Powiatowy powództwo uwzględnił, zaznaczając w uzasadnieniu m. in., że powód został wpisany w założonej w międzyczasie księdze wieczystej Kw. Nr 900, jako współwłaściciel nieruchomości i, że bieg zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa z art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. został przerwany przez wniesienie pozwu w dniu 31 grudnia 1955 r. Wobec udowodnienia przez powoda jego prawa własności powództwo zasługiwało na uwzględnienie.W rewizji Wydziału Finansowego Prezydium WRN w Kielcach podniesiono, że pełnomocnikiem Minasze B. był niejaki Julian L., który za sfałszowanie dokumentów został skazany na karę pozbawienia wolności (k. 77 odwr.).Wyrokiem z dnia 3 stycznia 1961 r. Sąd Wojewódzki rewizję oddalił z zasad następujących: Prawo własności powoda - po uprzednim ujawnieniu przez złożenie aktu nabycia do zbioru dokumentów - zostało następnie wpisane w założonej dla tej nieruchomości księdze wieczystej Kw. Nr 900. Zgodnie z domniemaniem art. 18 prawa rzeczowego prawo jawne z księgi wieczystej odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu. Domniemanie to zwalniając powoda od wykazania skutecznego przeniesienia przez jego prawo nadawcę prawa własności (por. art. 43 prawa rzeczowego) obalone nie zostało.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną z powodu naruszenia art. 383 k.p.c., obowiązującego do dnia 1 stycznia 1965 r., art. 28 prawa rzeczowego, art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) oraz naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i na zasadzie art. 417 § 1 i 419 § 1 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, jak również wyroku Sądu Powiatowego w Busku-Zdroju z dnia 11 kwietnia 1960 r. (sygn. akt C 2566/55) i o oddalenie powództwa, względnie o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z dołączonego do rewizji nadzwyczajnej odpisu postanowienia z dnia 23.II.1965 r., nr III CR 366/63 Sąd Najwyższy uchylił postanowienie Sądu Powiatowego w Busku-Zdroju z dnia 12 marca 1955 r. w sprawie nr 60/55, stwierdzające prawo do spadku po Ojzerze-Herszu Sz. w całości na rzecz córki jego Fajgli-Racheli Cz., zaznaczając, iż nie mógł Sąd Powiatowy stwierdzić całości praw spadkowych na Fajglę Cz., skoro w dacie otwarcia spadku po Ojzerze-Herszu Sz. żyli jeszcze 2 jego synowie: Szlama-Boruch Sz. i Moszek-Josek Sz. Jednocześnie Sąd Najwyższy podkreślił, że do wydania orzeczenia w tej postaci przyczyniły się przestępcze machinacje wnioskodawcy (Minasze B.) ze stwierdzeniami zgonów, za co został on skazany w sprawie. Skoro zatem jedno zasadnicze ogniwo w łańcuchu przejść prawa własności zostało unicestwione na skutek uchylenia przez Sąd Najwyższy postanowienia z dnia 42 marca 1955 r. Nr 60/55, to tym samym podważona została legitymacja czynna Władysława-Bolesława S. w tym zakresie, w jakim występuje on w charakterze właściciela całej nieruchomości, w najlepszym bowiem razie mógł on nabyć skutecznie tylko tę część nieruchomości, która stanowiła osobistą własność Fajgli-Racheli Cz. oraz tę, którą odziedziczyła ona tylko po swoim ojcu Ojzerze-Herszu Sz., a które następnie przeszły na jej syna Mojsze vel Morrisa Cz. i przez niego zostały podarowane Minasze B.Należy jeszcze zwrócić uwagę na charakterystyczny fakt, świadczący o pośpiechu, z jakim dokonywane były transakcje, dotyczące spadków, a mianowicie, że Mojsze vel Morris Cz. swe prawa spadkowe podarował B. już 28 grudnia 1948 r. nie mając jeszcze stwierdzonych na swoją rzecz praw do spadku, jak widać bowiem z treści postanowienia z dnia 20.X.1955 r. (k. 22) prawa do całości spadku pozostałego po Fajgli Cz. zostały stwierdzone na rzecz Mojsieja vel Mojsze Cz. dopiero w dniu 9 lutego 1950 r. w sprawie Sp. 104/48 punkt d postanowienia.W orzeczeniu z dnia 21 stycznia 1960 r. 2 Cr 1100/58 (zb. orz. 1960, poz. 115) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że każda część współwłasności podlega odrębnemu wpływowi dawności. Powództwo jednego lub kilku współwłaścicieli o wydanie nieruchomości stanowiącej mienie opuszczone zmierza nie do zachowania wszystkim współwłaścicielom prawa własności pomyślanego jako całość, lecz każdemu współwłaścicielowi jego idealnej części i nie przerywa biegu przemilczenia z art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich w stosunku do tych właścicieli, którzy nie złożyli powództwa w terminie.Teza powyższa nie została poddana krytyce w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 września 1960 r. I CO 16/60 (Zb. orzecz. 1961 r., poz. 31) i nie pozostaje z nią w sprzeczności.W okolicznościach sprawy niniejszej należy przyjąć, że powód może utrzymać się jedynie przy sprawie własności części majątku spadkowego po Ojzerze-Herszu Sz., udziały zaś jego 2 synów stały się własnością Skarbu Państwa na skutek przemilczenia z art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich.W tym stanie rzeczy powód mógłby domagać się jedynie dopuszczenia do współposiadania, a nie eksmisji.Jak wynika zatem z powyższych wywodów, orzeczenia obu instancji zapadły z obrazą powołanych na wstępie przepisów prawa, a niezależnie od tego, ponieważ oparte są częściowo na dowodach uzyskanych w drodze przestępczych machinacji Minasze B. i jego wspólników (vide przyznanie Juliana L. w sprawie C 481/61, k. 18, że był skazany za nakłanianie do fałszywych zeznań) i pozbawiają Państwo możności dysponowania mieniem, które z mocy przepisów ustawy stało się jego własnością, przeto niewątpliwie naruszają interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (por. orz. Sądu Najwyższego z dnia 25.I.1964 r. III Cr 327/63).Wobec powyższego upływ terminu, przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c. nie stoi na przeszkodzie uchylenia zaskarżonych orzeczeń i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 422 § 2 k.p.c.).