III CR 21/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: S. Białek, Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana B. przeciwko 1) Zofii W. z domu B., 2) Franciszkowi B., 3) Agnieszce W. z domu B. o ustalenie praw do spadku, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 21.XII.1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach w celu rozpoznania rewizji strony pozwanej.Uzasadnienie faktyczneW związku z toczącym się przed Sądem Powiatowym w Pszczynie postępowaniem o stwierdzenie praw do spadku, Sąd spadku odesłał Jana B. na drogę procesu celem ustalenia praw do spadku na podstawie testamentu sporządzonego przez Walentego B. Wobec tego Jan B. w pozwie wytoczonym przeciwko Zofii W. i in. domagał się ustalenia praw do spadku na podstawie wspomnianego testamentu. W piśmie procesowym z dnia 14.XII.1959 r. powód zmodyfikował żądanie pozwu w ten sposób, że domagał się ustalenia, iż testament własnoręczny Walentego B. jest testamentem ważnym, oraz stwierdzenia praw do spadku zgodnie z treścią testamentu.Sąd Powiatowy w Pszczynie wyrokiem z dnia 20.VII.1961 r. ustalił, że testament własnoręczny Walentego B., ustanawiający spadkobiercami dzieci Jana B. oraz zawierający zapis na rzecz braci zmarłego, jest testamentem ważnym.Wskutek rewizji pozwanych Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 21 grudnia 1961 r. zmienił orzeczenie Sądu pierwszej instancji i powództwo oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki powołał się na uchwałę składu 7 sędziów z dnia 20.V.1949 r. (ZO 1950 r. poz. 4), która dopuszcza jedynie ustalenie praw do spadku, natomiast nie zezwala na ustalenie faktów. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego zgłoszone w niniejszym procesie żądanie zmierzało w gruncie rzeczy do ustalenia treści zaginionego testamentu, a więc do ustalenia faktu, co w świetle cytowanej uchwały uznane zostało za niedopuszczalne.Powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, zarzucając naruszenie art. 76 dekretu o postępowaniu spadkowym oraz wnosząc o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach w celu rozpoznania rewizji pozwanych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew poglądowi zaskarżonego wyroku powód domagał się ustalenia prawa, skoro zgodnie z konkluzją pozwu żądał on ustalenia praw do spadku na podstawie sporządzonego przez Walentego B. testamentu. W ten sam sposób rozumieć należy zmodyfikowane żądanie pozwu. To zmodyfikowane żądanie sprowadzało się bowiem również do ustalenia praw do spadku, a tylko przesłanką tego ustalenia miał być fakt istnienia ważnego i zaginionego w związku z działaniami wojennymi testamentu Walentego B.Sąd Wojewódzki, wychodząc z założenia, że powód w gruncie rzeczy domagał się ustalenia treści zaginionego testamentu i że takie żądanie, jako dotyczące ustalenia faktu, a nie prawa, nie może być uwzględnione - nie wziął pod uwagę, że ustalenie każdego prawa czy stosunku prawnego musi opierać się na udowodnieniu niezbędnych dla takiego ustalenia okoliczności faktycznych. Nie można bowiem zapominać, że ustalenie prawa nie jest czynnością abstrakcyjną, lecz musi znajdować potwierdzenie w istnieniu pewnych konkretnych faktów, stanowiących niezbędną przesłankę do wydania przez Sąd orzeczenia ustalającego dany stosunek prawny.Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale podkreślił, że jakkolwiek prawidłowo sformułowane żądanie pozwu wytoczonego w trybie art. 76 dekretu o postęp. spadk. powinno zmierzać do ustalenia praw do spadku, to jednak takie powództwo opiera się na przytoczonych w pozwie faktach, których istnienie, jako niezbędnej przesłanki do ustalenia prawa, podlega również ocenie sądu. Rozumowanie, jakie przyjął w niniejszej sprawie Sąd Wojewódzki, prowadziłoby zresztą do przekreślenia w ogóle mocy obowiązującej przepisu art. 76 dekretu o postęp. spadk. Istota bowiem dyspozycji cyt. art. 76 sprowadza się do odesłania uczestników postępowania na drogę procesu cywilnego właśnie wtedy, gdy przed sądem spadku powstał spór co do istnienia pewnego faktu (np. istnienia testamentu), który wymaga dokonania konkretnych ustaleń faktycznych w trybie spornym w celu uzyskania przesłanek do prawidłowego ustalenia prawa, tj. stwierdzenia praw do spadku. Błędny jest przeto pogląd Sądu Wojewódzkiego, że powód domagał się ustalenia treści zaginionego testamentu, gdyż żądanie jego sprowadzało się do ustalenia prawa (ustalenia praw do spadku), a tylko jako przesłankę tego ustalenia wskazał na to, że prawa spadkowe wywodzi z konkretnego faktu, tj. ze sporządzenia przez Walentego B. ważnego testamentu własnoręcznego.Gdyby jednak stanąć nawet na stanowisku reprezentowanym przez Sąd Wojewódzki i przyjąć, że w zmodyfikowanej konkluzji pozwu powód domagał się ustalenia faktu (istnienie testamentu), to w każdym razie tak sformułowane żądanie nie upoważniało Sądu do zmiany wyroku Sądu Powiatowego i oddalenia powództwa. Sąd Najwyższy w cytowanej wyżej uchwale przestrzegł przed pochopnym przywiązywaniem wagi do samego sformułowania przez stronę zgłoszonego żądania nadmieniając, że w razie nieprawidłowego sformułowania żądania pozwu sąd powinien wyjaśnić, czy ze strony powoda nie nastąpiło jedynie błędne sformułowanie wniosku (tzn. falsa denominatio) i czy nie należy dopuścić do tego, by powód sprostował swe żądanie ustalenia treści zaginionego testamentu na - odpowiadające jego właściwej intencji - żądanie ustalenia praw do spadku na podstawie treści tego testamentu.Ponieważ błędna interpretacja uchwały z dnia 20.V.1950 r., jaką zastosował Sąd Wojewódzki, doprowadziła do zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenia powództwa bez rozważenia podniesionych w rewizji pozwanych zarzutów, przeto w celu rozważenia trafności tych zarzutów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 396 i 398 k.p.c.).