III CR 257/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Kwapiszewski. Sędziowie: W. Bryl (sprawozdawca). P. Stępień.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława Z. przeciwko Przedsiębiorstwu w N. o 36.853 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 19 grudnia 1958 r.,uchylił zaskarżone postanowienie w części umarzające postępowanie odnośnie kwoty 1.083 zł 20 gr i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; w pozostałej części rewizję pozwanego oddalił.Uzasadnienie faktycznePowództwo obejmuje roszczenie powoda z tytułu nie zapłaconych mu przez stronę pozwaną diet, dodatku za rozłąkę, ryczałtów dojazdowych i noclegowych oraz kosztów podróży za okres od 1.V.1953 r. do 31.V.1956 r.Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 19.XII.1958 r. umorzył postępowanie w części dotyczącej żądania zapłaty kwoty 18.831,40 zł, a w pozostałej części pozew odrzucił. Sąd ustalił, że początkowo powód domagał się zasądzenia od strony pozwanej kwoty 18.831,40 zł, na którą składają się roszczenia powoda z wymienionych tytułów za okres od 1.V.1953 r. do 31.V.1956 r. Z sumy tej kwota 1.083 zł 20 gr przypada na miesiące maj i czerwiec 1953 r. Żądanie powoda w tym zakresie było przedmiotem rozpoznania przez zakładową komisję rozjemczą. W toku sporu powód rozszerzył powództwo o dalszą kwotę 18.021,60 zł, obejmującą należności z wymienionych wyżej tytułów za okres od 1.VI.1956 r. do 31.X.1958 r. Część dochodzonego roszczenia dotycząca okresu od 1.VII.1956 r. i objęta pierwotnym żądaniem pozwu stanowi zaległe roszczenia dodatkowe ze stosunku pracy w rozumieniu art. 1 ustawy z 19.XI.1956 r. o uregulowaniu zaległych roszczeń dodatkowych ze stosunku pracy (Dz. U. Nr 53, poz. 239), które wygasły z mocy art. 1 ust. 1 ustawy z 22.III.1957 r. o umorzeniu zaległych roszczeń dodatkowych ze stosunku pracy (Dz. U. Nr 15, poz. 76). Sąd Wojewódzki w tym zakresie postępowanie umorzył.Sąd Wojewódzki umorzył również postępowanie co do roszczeń powoda w kwocie 1.083 zł 20 gr za okres od 1.V.1953 r. do 30.VI.1953 r. na mocy art. 361 k.p.c. Powód bowiem w załączniku do protokołu rozprawy z 1.VI.1956 r., precyzując roszczenie i jego wysokość, odliczył od należnej mu pretensji kwotę 2.400 zł wypłaconą mu tytułem ryczałtu przeniesieniowego w miesiącu wrześniu 1953 r., twierdząc, że kwota ta stanowiła nienależne świadczenie. Odliczenie tej kwoty od pretensji powoda bez podania okresu, którego miało dotyczyć - Sąd Wojewódzki uznał w istocie za ograniczenie żądania pozwu o tę kwotę i opierając się na przepisie art. 241 k.z. odniósł to ograniczenie do części roszczenia za okres najdawniejszy, tj. między innymi do miesięcy maja i czerwca 1953 r.Jeżeli chodzi o roszczenie powoda za okres od 1.VI.1956 r. do 31.X.1958 r., to Sąd Wojewódzki w tym zakresie pozew odrzucił na zasadzie art. 207, 228 k.p.c. w związku z art. 1 dekretu z dnia 24.II.1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. Nr 10, poz. 35). Roszczenie to nie było bowiem przedmiotem rozpoznania zakładowej komisji rozjemczej i dlatego droga sądowa w tym zakresie jest niedopuszczalna.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył powód, przytaczając w rewizji podstawy wymienione w art. 371 § 1 ust. 1, 3 i 4 k.p.c., i wniósł o jego uchylenie bądź zmianę i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i przyznanie kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wywody skarżącego zmierzające do podważenia wyrażonego przez Sąd Wojewódzki zapatrywania, że objęte tym sporem roszczenia powoda obejmujące okres od 1.VII.1953 r. do 24.XI.1956 r. są roszczeniami dodatkowymi, o jakich mowa w art. 1 ustawy z dnia 19.XI.1956 r. o uregulowaniu zaległych roszczeń dodatkowych ze stosunku pracy, nie są uzasadnione. Z treści bowiem art. 1 cytowanej ustawy, a w szczególności z użytych w nim słów "wszelkie należności pieniężne i w naturze przysługujące ze stosunku pracy obok wynagrodzenia zasadniczego", wynika, że pod pojęcie roszczeń dodatkowych podpadają również należności z tytułu diet, zwrotu kosztów przejazdu, ryczałtu za dojazdy, dodatku rozłąkowego, zwrotu kosztów noclegu i biletu miesięcznego. Analogiczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w swym orzeczeniu z dnia 7.V.1959 r. 3 CO 6/59, które Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela. Sąd Wojewódzki słusznie wiać umorzył postępowanie w tym zakresie.Zasadnie również Sąd Wojewódzki odrzucił pozew, jeśli chodzi o rozszerzone roszczenie powoda za okres od 25.XI.1956 r. do 31.X.1958 r. Powód należności swej w tym względzie nie dochodził przed zakładową komisją rozjemczą. Powodowi więc nie wolno było rozszerzać powództwa o należności, które dotyczą późniejszego okresu i nie były przedmiotem rozpoznania przez zakładową komisję rozjemczą. Roszczenie powoda bowiem w tym względzie oparte jest na innej podstawie faktycznej. W sprawie zaś, która w myśl art. 10 ust. 2 dekretu z dnia 24.II.1954 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 35) została skierowana do Sądu przez komisję rozjemczą, jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 29.XI.1958 r. I CO 20/58, wpisanej do księgi zasad prawnych, niedopuszczalne jest rozszerzenie powództwa na innej podstawie.Nie można natomiast odmówić słuszności wywodom skarżącego powoda, że Sąd Wojewódzki błędnie umorzył postępowanie w sprawie o zapłatę 1.083 zł 20 gr opierając się na przepisie art. 214 k.z. o zarachowaniu zapłaty. Według przepisów art. 212-214 k.z. o zarachowaniu zapłaty decyduje przede wszystkim wola dłużnika, a dopiero w drugiej kolejności - wola wierzyciela. W razie braku jakichkolwiek oświadczeń stron przepisy k.z. wskazują kolejność świadczenia, uwzględniając interesy obu stron. Strona pozwana wpłaciła powodowi 2.400 zł tytułem ryczałtu przeniesieniowego. Nie można więc było na podstawie przepisu art. 214 k.z. dokonać zarachowania tej zapłaty na poczet należności powoda, skoro strona pozwana dokonała tej zapłaty do rąk powoda z podaniem tytułu wpłaty. Dlatego też Sąd Wojewódzki nie powinien był umorzyć postępowania w tym zakresie, lecz dokonać ustaleń i gdyby się okazało, że roszczenie powoda jest zasadne - rozważyć możliwość dokonania potrąceń należności powoda z pretensją pozwanego w kwocie 2.400 zł, którą w tym wypadku powód obowiązany byłby zwrócić pozwanemu. Gdyby natomiast okazało, że powództwo również w omawianym zakresie jest nieuzasadnione, brak byłoby jakiejkolwiek podstawy do dokonywania potrącenia.Brak było więc podstaw do umorzenia postępowania co do kwoty 1.083 zł 20 gr.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 384 k.p.c. zaskarżone postanowienie w omawianym zakresie uchylił i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.