III CR 3/67

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Heleny B. o stwierdzenie nabycia spadku po Franciszce L. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia 13 czerwca 1966 r., zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę przekazał temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 13 czerwca 1966 r. Sąd Powiatowy w Krakowie stwierdził, że spadek po Franciszce L. przeszedł na córki spadkodawczyni: Helenę B. i Władysławę K. po 1/2 części w stosunku do całości spadku z wyłączeniem należącej do spadku nieruchomości rolnej, którą nabywa w całości córka spadkodawczyni Helena B. na podstawie testamentu spadkodawczyni z dnia 2 lutego 1962 r.Powyższe postanowienie nie zostało zaskarżone; uprawomocniło się z dniem 4 lipca 1966 r. Uzasadnienia nie sporządzono. Zaskarżył je natomiast Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną, wniesioną w dniu 4 stycznia 1967 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie podkreśla, że w myśl art. 670 § 2 k.p.c. Sąd ma obowiązek zbadać z urzędu, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, jeśli zaś, jak w danym wypadku, nieruchomość jest położona na terenie miasta, ustalenie prawdy obiektywnej wymagało przeprowadzenia dowodów mających na celu sprawdzenie, czy nieruchomość spadkowa jest, czy też nie jest gospodarstwem rolnym. Dowody takie - w razie niezgłoszenia ich przez uczestników - sąd w myśl art. 232 k.p.c. powinien był przeprowadzić z urzędu.Powyższego zagadnienia Sąd należycie nie zbadał, przyjmując a priori, że ze względu na obszar należy uznać nieruchomość za gospodarstwo rolne.Jak wynika z załączonego do niniejszej rewizji nadzwyczajnej na zasadzie art. 423 § 1 k.p.c. - odpisu pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Mielcu do Władysławy K. z dnia 9.II.1966 r., Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury zawiadamia ją, że działki Nr 350/1 i 351/1 położone w M. przy ul. K. - W. znajdują się na terenie, przeznaczonym w miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego m. M., zatwierdzonym przez Prezydium WRN, pod budownictwo mieszkaniowe o niskiej intensywności zabudowy. Teren ten wyznaczony został pod budowę domów jednorodzinnych.Z uwagi na to, że powyższy dokument nie zawiera wszystkich danych, które pozwoliłyby na ocenę charakteru nieruchomości spadkowej, należało - w związku z przepisem § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.XI.1964 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 304) oraz uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 16.XI.1964 r. (III CO 47/64/Zb. Orz. 1965 r., poz. 159), której uzasadnienie nie straciło aktualności - ustalić, czy został już sporządzony i zatwierdzony szczegółowy plan zagospodarowania przestrzennego, kiedy nastąpić ma jego realizacja, czy nieruchomość była użytkowana na cele rolnicze do chwili obecnej i czy nie jest położona w obrębie zwartej zabudowy miasta.Załączone do niniejszej rewizji nadzwyczajnej na zasadzie powołanego przepisu zaświadczenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Mielcu z dnia 22.X.1966 r. stwierdza, że spadkodawczyni Franciszka L. nie prowadziła żadnego gospodarstwa rolnego, co zdaje się wskazywać na to, iż spadkowa nieruchomość nie miała w ogóle charakteru gospodarstwa rolnego.Jak już wspomniano, nieruchomość spadkowa zawiera 0,3107 ha, gdyby więc nawet przyjąć, że stanowi ona gospodarstwo rolne i że Władysława K. na nim nie pracowała, nie straciłaby ona prawa dziedziczenia tego gospodarstwa, o ile tylko brak jej pracy w tym gospodarstwie nie stanowił przeszkody w jego należytym zagospodarowaniu. Jak wyjaśnił bowiem Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 7 marca 1966 r. III CO 72/65 (Zb. Orz., 1966/11/180) stosownie do przepisu § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 304) dziedziczy gospodarstwo rolne, w skład którego wchodzą użytki rolne o powierzchni nie przekraczającej 0,5 ha, także spadkobierca zatrudniony poza tym gospodarstwem i nie wykonujący w nim żadnych prac, jeżeli wykonywanie przez niego pracy poza gospodarstwem rolnym jest bez szkody dla należytego zagospodarowania tego gospodarstwa.Trafnie przeto w rewizji nadzwyczajnej podkreślono, że wyjaśnienie powyższych okoliczności doprowadziłoby najpewniej do stwierdzenia, że obydwie spadkobierczynie dziedziczą razem spadek po swej matce, z tym oczywiście, że udziały ich należałoby określić przy zastosowaniu art. 103 prawa spadkowego.Wyżej przedstawione rozumowanie byłoby w pełni aktualne tylko przy założeniu, że dwa główne składniki spadku, tj. działka budowlana z domem oraz ogród stanowią w sensie prawnym jedną nieruchomość (na co zdaje się wskazywać numeracja księgi wieczystej § v.k. 30 akt), tylko wtedy bowiem obydwa te składniki stanowiłyby części gospodarstwa rolnego. Gdyby natomiast obydwa te obiekty stanowiły odrębne nieruchomości, to gdyby nawet po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania dowodowego okazało się, że ogród stanowi gospodarstwo rolne, gospodarstwo to dziedziczyłaby także tylko Helena B., gdyż w tym zakresie została ona w testamencie ustanowiona jedyną spadkobierczynią.Na to jednak, że obydwa wymienione obiekty stanowią jedną nieruchomość zdają się także wskazywać wyjaśnienia uczestniczki postępowania Władysławy K., która na rozprawie w Sądzie Najwyższym podała, że nie kwestionuje uprzywilejowania w testamencie siostry, ale chciałaby być wpisana do księgi wieczystej jako współwłaścicielka domu, co jednak się nie stało. Twierdzenie to - o ile oczywiście odpowiada prawdzie - wskazuje na to, że jako jedyna właścicielka jednej nieruchomości, obejmującej tak ogród, jak i działkę budowlaną, została wpisana do księgi wieczystej tylko Helena B. z racji przyznanego jej wyłącznego prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Gdyby bowiem działka budowlana wraz z domem stanowiła odrębną nieruchomość, stwierdzenie wyłącznych praw Heleny B. do dziedziczenia gospodarstwa rolnego nie uzasadniałoby takiego wpisu, przeciwnie, obydwie siostry zostałyby wpisane na podstawie pierwszej części postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku jako współwłaścicielki nieruchomości budowlanej.Z zasad wyżej przedstawionych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.