III CR 34/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: M. Grudziński, S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z zażalenia Zakładów Energetycznych Okręgu Wschodniego - Przedsiębiorstwo Państwowe Elektrownia "S" na odmowę dokonania przez Państwowe Biuro Notarialne w R. czynności notarialnej, na Skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 13 lipca 1962 r.,stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z pogwałceniem przepisów prawa.Uzasadnienie faktycznePaństwowe Biuro Notarialne w R. odmówiło sporządzenia aktu notarialnego, na zasadzie którego miała być dokonana zamiana nieruchomości położonych w granicach administracyjnych miasta S. pomiędzy Przedsiębiorstwem Państwowym Elektrownia "S" a Anielą J. i Katarzyną S., przy czym Elektrownia, działając w imieniu Skarbu Państwa, zamierzała przenieść na kontrahentki prawo własności 2 parcel wchodzących w skład terenów państwowych.Odmowę sporządzenia aktu tej treści Państwowe Biuro Notarialne uzasadniło tym, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach tereny państwowe mogą być przekazywane osobom fizycznym nie na własność, lecz tylko w wieczyste użytkowanie.Rozpoznawszy zażalenie Elektrowni "S" na decyzję Państwowego Biura Notarialnego, Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 13 lipca 1962 r. decyzję tę uchylił z zasad następujących:Według art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach osoby, którym na podstawie art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości przysługuje prawo do działki zamiennej, otrzymują taką działkę w wieczyste użytkowanie, jeżeli jest ona położona w granicach administracyjnych miast i osiedli. Art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. odnosi się do sytuacji, w której obowiązek dostarczenia nieruchomości zamiennej został nałożony na ubiegającego się o wywłaszczenie w wyniku postępowania wywłaszczeniowego "w ścisłym znaczeniu tych słów". W konkretnym wypadku chodzi nie o sytuację przewidzianą w art. 10 cytowanej ustawy, lecz o dobrowolną umowę zamiany nieruchomości pomiędzy ubiegającym się o wywłaszczenie a właścicielem, o czym mowa nie w art. 10, lecz w art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego interpretacja gramatyczno-logiczna przemawia za rozwiązaniem przeciwnym niż przyjęte przez Państwowe Biuro Notarialne. Nie można uniemożliwić jednostce gospodarki uspołecznionej skorzystania w postępowaniu wywłaszczeniowym z uprawnień, które daje jej art. 6 ustawy. Zachodzi tu wypadek szczególny, który nie jest objęty dyspozycją art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. Jeżeli ustawa ta nie wymienia art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, to nie jest to przypadkowe, lecz celowe. Chodzi o popieranie form wywłaszczenia opartych na rokowaniach między ubiegającym się o wywłaszczenie a właścicielem nieruchomości.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z pogwałceniem przepisów prawa.Skarżący zarzuca naruszenie art. 3 ust. 1 i art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) w związku z art. 6 ust. 1 i art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (tekst jednolity: Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, przewidujący obowiązkowe rokowania pomiędzy ubiegającym się o wywłaszczenie a właścicielem o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, stanowi, że umowa zamiany nieruchomości zawierana w tym trybie ma być dokonana "według zasad tej ustawy".To powołanie się na "zasady ustawy" oznacza odesłanie do właściwych jej przepisów regulujących zagadnienie, jakim warunkom ma odpowiadać nieruchomość zamienna dostarczana przez ubiegającego się o wywłaszczenie właścicielowi w zamian za nieruchomość wywłaszczoną, a takie właśnie szczegółowe przepisy zawiera art. 10 cytowanej ustawy.Rozumowanie Sądu Wojewódzkiego, że ustawodawca celowo nie wymienił art. 6 powyższej ustawy w przepisie art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, nie jest przekonywające.Skoro art. 40 ust. 2 przewiduje, że osoby, którym na podstawie art. 10 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości przysługuje prawo otrzymania działki zamiennej i otrzymują taką działkę, jeżeli jest ona położona w granicach administracyjnych miasta i osiedli, w wieczyste użytkowanie, to wobec ścisłego powiązania art. 10 z art. 6 ustawy z dnia 12.III.1958 r. nie zachodziła potrzeba wymieniania w omawianym przepisie również art. 6, ponieważ - jak to wykazano - do dobrowolnej zamiany dokonywanej w trybie tego artykułu mają odpowiednie zastosowanie normy zawarte w art. 10.Reasumując powyższe wywody, należy dojść do wniosku, że w razie dobrowolnej zamiany działek dokonanej w toku postępowania wywłaszczeniowego nieruchomość państwowa może być przekazana osobie fizycznej tylko w wieczyste użytkowanie.Za wnioskiem tym przemawia również treść zasadniczego przepisu ustawy z dnia 14 lipca 1961 r., a mianowicie art. 3 stanowiącego, że tereny państwowe mogą być przekazywane jednostkom państwowym i organizacjom społecznym w użytkowanie, a innym osobom prawnym i osobom fizycznym w wieczyste użytkowanie.Z tych względów należy uznać, że zaskarżone postanowienie, uchylające słuszną decyzję Państwowego Biura Notarialnego - odmawiającą sporządzenia aktu co do przeniesienia nieruchomości zamiennej na rzecz osoby fizycznej na własność, a nie w wieczyste użytkowanie - zostało wydane z pogwałceniem wymienionych na wstępie przepisów prawa.