III CR 368/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Majorowicz.Sędziowie SN: Z. Wasilkowska (spr.), W. Bryl.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 1967 r. sprawy z powództwa (...) przeciwko (...) o 2.340 zł na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości nr S.II.R.4166/66 od wyroku Sądu Powiatowego w Miastku z dnia 13 czerwca 1966 r.uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Powiatowemu w Miastku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 18 marca 1966 r. powodowe (...) domagało się zasądzenia od (...) kwoty 2.340 zł, podając, że na podstawie umowy zlecenia wykonywało w okresie od sierpnia do października 1964 r. dla pozwanej usługi transportowe. Z tytułu tych usług powód wystawił trzy rachunki, lecz strona pozwana pomimo tych rachunków oraz wezwania do zapłaty należności nie uregulowała.Strona pozwana powołała się na przedawnienie roszczenia z mocy art. 792 k.c.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 13 czerwca 1966 r. powództwo oddalił, uznając, że w sprawie nie ma wprawdzie zastosowania art. 792 k.c. z uwagi na to, że zobowiązanie powstało w 1964 r. przed wejściem w życie kodeksu cywilnego, że jednak roszczenie uległo przedawnieniu na podstawie art. 610 kodeksu handlowego.Od powyższego prawomocnego wyroku Sądu Powiatowego wniósł z urzędu rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości z wnioskiem o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca naruszenie przepisów art. 369 k.p.c. w związku z art. 47 § 1 k.p.c. i art. XII przepisów wprowadzających k.p.c. oraz art. 613 i art. 610 kodeksu handlowego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z powołanym w rewizji nadzwyczajnej art. 47 § 1 k.p.c. sąd rozpoznaje sprawy w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego oraz dwóch ławników, chyba że przepis szczególny inaczej stanowi. Artykuł XII przep. wprow. k.p.c. stanowi, że prezes sądu powiatowego może zarządzić rozpoznanie każdej sprawy należącej do właściwości tego sądu przez jednego sędziego. Nie dotyczy to jednak spraw ze stosunków rodzinnych i ze stosunku pracy.Ponieważ w danym przypadku nie chodzi o sprawę ze stosunku rodzinnego lub stosunku pracy, prezes sądu powiatowego władny był zarządzić rozpoznanie sprawy przez jednego sędziego. W aktach brak jednak danych, aby właściwe zarządzenie było wydane, chociaż sprawa została rozpoznana jednoosobowo.Rewizja nadzwyczajna trafnie w związku z tym podnosi, że rozpoznanie sprawy bez udziału ławników pomimo braku zarządzenia prezesa sądu powiatowego zezwalającego na takie rozpoznanie narusza art. 47 § 1 k.p.c. i prowadzi do przyjęcia, że skład sądu orzekającego był niezgodny z przepisami prawa. Sama dopuszczalność wydania tego rodzaju zarządzenia na mocy art. XII przep. wprow. k.p.c. nie zastąpi jego istnienia w konkretnej sprawie. Postępowanie należy w tych warunkach uznać za dotknięte nieważnością na mocy art. 369 k.p.c.Niezależnie od powyższego słuszny jest zarzut błędnego zastosowania przez Sąd Powiatowy prawa materialnego.Przepisy kodeksu handlowego dotyczące zarówno ekspedycji (art. 598), jak i przewozu (art. 613) odnoszą się do kupca, którym według art. 2 tego kodeksu jest ten, kto prowadzi przedsiębiorstwo zarobkowe. Przepisy te nie mają więc zastosowania do powodowego (...), które jako stowarzyszenie o określonych celach nie jest kupcem w rozumieniu kodeksu handlowego. Stosunki stron przeto w okresie obowiązywania kodeksu zobowiązań powinny być ocenione z punktu widzenia umowy o świadczeniu usług, do której według art. 498 § 2 k.z. stosuje się przepisy o zleceniu. W konsekwencji nie było podstaw do zastosowania przedawnienia przewidzianego w art. 610 w związku z art. 629 k.h., gdyż roszczenia strony powodowej podlegały przedawnieniu przewidzianemu dla roszczeń z umowy zlecenia.Okoliczność, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy kodeksu handlowego, nie przesądza jednak jeszcze o trafności względnie nietrafności zarzutu przedawnienia, który strona pozwana oparła na art. 792 k.c. Ponieważ pozew został wniesiony po upływie ponad jednego roku od dnia wejścia w życie kodeksu cywilnego, przeto gdyby przyjąć, że w sprawie ma zastosowanie art. XXXV przep. wprow. k.c., zarzut przedawniania oparty na art. 792 k.c. okazałby się skuteczny. W świetle bowiem twierdzeń stron wydaje się niesporne, że usługi powoda miały charakter usług przewozowych podpadających obecnie pod przepisy art. 774 i n. k.c.Taka wykładnia przepisów wchodzących w grę nie byłaby jednak trafna.Wprawdzie umowa stron, gdyby była zawierana po wejściu w życice kodeksu cywilnego, mogłaby być zakwalifikowana jako urnowa przewozu, gdyż art. 774 k.c. w przeciwieństwie do przepisów kodeksu handlowego nie zawiera ograniczeń podmiotowych, jednakże gdy chodzi o stosunki prawne powstałe przed wejściem w życie kodeksu cywilnego, stosuje się prawo dotychczasowe (art. XXV przep. wprow. k.c.) Nic innego nie wynika również z art. XLIX i L przep. wprow. k.c. normujących bardziej szczegółowo skutki wejścia w życie nowego kodeksu w odniesieniu do zobowiązań.Umowa stron zawarta i wykonana całkowicie jeszcze w 1964 r. musi być przeto i nadal rozpatrywana z punktu widzenia przepisów o zleceniu zawartych w kodeksie zobowiązań. Także i terminy przedawnienia należy stosować właściwe dla umowy zlecenia a nie umowy przewozu. Skoro więc chodzi o przedawnienie roszczenia podlegającego nadal traktowaniu jako roszczenie z umowy zlecenia nie jest możliwe zastosowanie na podstawie art. XXXV pkt 2 przep. wprow. k.c. przepisu art. 792 k.c. dotyczącego przedawnienia z umowy przewozu. Wspomniana dyspozycja art. XXXV pkt 2 mogłaby mieć miejsce tylko wtedy, gdyby przepisy kodeksu cywilnego przewidywały krótsze przedawnienie roszczeń z umowy zlecenia, niż to miało miejsce według przepisów dotychczasowych.Powyższe rozumowanie uzasadniałoby pogląd, że Sąd Powiatowy wadliwie uznał roszczenie powoda za przedawnione.W tym stanie rzeczy i na zasadzie art. 422 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.