III CR 405/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzycieli Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w P. przeciwko dłużnikowi Janowi G. o przejęcie egzekwowanej nieruchomości, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 30 czerwca 1965 r.,rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneWierzyciel Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w P., dochodząca od dłużnika Jana G. - na podstawie prawomocnego, zaopatrzonego w klauzulę wykonalności a wydanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie nakazu zapłaty - kwoty 263.924,58 zł, skierowała za pośrednictwem Komornika Sądu Powiatowego w Olkuszu, w celu ściągnięcia należności, egzekucję do nieruchomości stanowiących współwłasność dłużnika oraz jego żony Teofili G. Ze względu na to, że zarówno na pierwszej, jak i na drugiej licytacji nikt nie przystąpił do przetargu, wierzyciel złożył wniosek o przejęcie na własność nieruchomości, które były przedmiotem egzekucji.Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 31 marca 1965 r. dokonał na rzecz przejmującego nieruchomości, zgodnie z art. 989 k.p.c., przybicia.Na skutek zażalenia złożonego przez dłużnika Jana G. i jego żonę Teofilę G. Sąd Wojewódzki zaskarżone postanowienie uchylił i wniosek oddalił. Stanowisko to Sąd Wojewódzki uzasadnił tym, że wierzyciel nie należy do jednostek wymienionych w art. 982 § 1 k.p.c. i że ta okoliczność powinna stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przejęcie nieruchomości.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o zmianę tego postanowienia i oddalenie zażalenia dłużnika Jana G. i współwłaścicielki egzekwowanych nieruchomości Teofili G. Skarżący zarzuca wymienionemu postanowieniu rażące naruszenie art. 922 § 1, 984 § 1 oraz art. 387 i 390 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca skarżący, że wykładnia przepisów art. 984 § 1 i art. 982 k.p.c. dokonana przez Sąd Wojewódzki jest błędna.W myśl art. 984 § 1 k.p.c., jeżeli również na drugiej licytacji nikt nie przystąpi do przetargu, a przedmiotem egzekucji jest nieruchomość rolna, to do przejęcia nieruchomości na własność mają zastosowanie przepisy art. 982. Jeżeli jednak osoby wymienione w art. 982 k.p.c. nie skorzystają z prawa przejęcia nieruchomości rolnej, to prawo to przysługuje także wierzycielowi, posiadającemu kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego.Zgodnie z § 15 ust. 1 instrukcji nr 14 Ministra Rolnictwa z dnia 31 grudnia 1964 r. w sprawie wykonania przepisów kodeksu cywilnego, dotyczących przenoszenia własności nieruchomości rolnych (Dz. Urz. Ministerstwa Rolnictwa Nr 1 z 1965 r., poz. 1), "własność nieruchomości rolnej lub jej części może być przeniesiona na rzecz osoby prawnej (...) tylko za zezwoleniem wydziału rolnictwa i leśnictwa prezydium powiatowej rady narodowej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej". W myśl zaś ust. 2 cyt. § 15 "ograniczenie z ust. 1 nie dotyczy przeniesienia własności na rzecz Skarbu Państwa, rolniczej spółdzielni produkcyjnej, kółka rolniczego albo na rzecz innej spółdzielczej lub społecznej rolniczej jednostki organizacyjnej (np. gminnej spółdzielni "Samopomoc Chłopska", związków i zrzeszeń branżowych producentów rolnych)".Zgodnie z przyjętą przez Ministra Rolnictwa wykładnią art. 160 § 2 k.c. pojęcie "innej spółdzielczej lub społecznej rolniczej jednostki organizacyjnej" obejmuje gminne spółdzielnie "Samopomoc Chłopska", nie są one zatem obciążone obowiązkiem uzyskania zezwolenia właściwego organu państwowego przy przeniesieniu na ich rzecz własności nieruchomości rolnej.W tej sytuacji należy stwierdzić, że art. 982 § 1, jak również art. 984 § 1 k.p.c. nie stoi na przeszkodzie nabyciu własności nieruchomości rolnej w drodze przejęcia jej w trybie art. 984 § 1 k.p.c. przez Gminną Spółdzielnię "Samopomoc Chłopska" w P. jako "inną spółdzielczą jednostkę organizacyjną" albowiem Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" jest uprawniona do nabywania nieruchomości rolnej.Mimo błędnego zastosowania przez Sąd Wojewódzki art. 982 § 1 i art. 984 § 1 k.p.c., postanowienie tego Sądu w ostatecznym wyniku uznać należy za prawidłowe. Wbrew bowiem stanowisku zajętemu w rewizji nadzwyczajnej, błędny pogląd, że wierzyciel - Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w P. nie należy do jednostek wymienionych w art. 982 § 1 k.p.c., nie był jedyną przesłanką uchylenia postanowienia Sądu Powiatowego i oddalenia powództwa. Sąd Wojewódzki oparł swoje orzeczenie również na tej podstawie, że wprawdzie Teofila G. była zawiadomiona o wszelkich czynnościach egzekucyjnych, jednakże, jak to wynika z obwieszczeń komornika o licytacji, przedmiotem jej było: 1) prawo współwłasności do 1/6 części działki gruntu "P", położonej w P. o powierzchni 3,3582 ha oraz 2) prawo współwłasności w 1/2 części osady rolnej zapisanej w tabeli wsi B. pod nr 17a/18/7 o powierzchni 3,35 ha, ze znajdującą się na tej części osadą.Jak z powyższego wynika, przedmiotem licytacji były więc prawa współwłasności wymienionych nieruchomości należące do dłużnika Jana G. Licytacją natomiast nie była objęta druga część tych nieruchomości, objętych współwłasnością ustawową.Przedmiotem obu licytacji mogłyby więc być, jak słusznie stwierdził Sąd Wojewódzki, tylko wspomniane nieruchomości w częściach wymienionych, jak również w tym zakresie mogły one być przedmiotem wniosku o przejęcie nieruchomości. Nieobjęcie od początku licytacją obu nieruchomości w całości mogło oczywiście nie pozostać bez wpływu na sam przebieg licytacji i w konsekwencji doprowadzić do tego, że nie było osób zainteresowanych w przystąpieniu do przetargu.W tych warunkach, wobec naruszenia w toku licytacji przepisów postępowania, nie mogłoby również nastąpić przybicie zgodnie z art. 989 k.p.c. na rzecz przejmującego nieruchomość, a to w myśl art. 991 § 1 k.p.c. Musiałaby więc być wyznaczona ponowna licytacja, obejmująca obecnie już obie nieruchomości w całości.Z tych względów rewizję nadzwyczajną należało oddalić.