III CZP 328/77

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Eugeniusza i Zenony K. przeciwko Stefanowi i Zofii Sz. o przeniesiene tytułu własności na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku b. Sądu Powiatowego w Łodzi z dnia 14 maja 1975 r. C 22/75 uchylił zaskarżony wyrok i powództwo w całości oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowie Eugeniusz i Zenona małż. K. w pozwie przeciwko Stefanowi i Zofii małż. Sz. domagali się przeniesienia własności nieruchomości położonej w S.G. pow. 1.200 m2 na tej podstawie, że według ich twierdzeń działkę tę posiadają samoistnie i w dobrej wierze oraz że poczynili na niej nakłady w wysokości 46.000 zł co znacznie przekracza wartość gruntu (k. 1).Pozwani uznali powództwo, (k. 9).Wyrokiem z dnia 21 września 1974 r. Sąd Powiatowy w Łodzi powództwo w niniejszej sprawie oddalił (k. 10). W wyniku rewizji złożonej przez powodów Sąd Wojewódzki w Łodzi uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania (k. 29).Sąd rewizyjny wyraził pogląd, że rozszczeniem powinna być objęta ta część działki, która jest zabudowana i że wartość urządzeń musi znacznie przewyższać wartość zajętej na cele budownictwa działki gruntu (k. 30).Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy w Łodzi wyrokiem z dnia 14 maja 1975 r. zobowiązał Stefana i Zofię małż. Sz. do przeniesienia na rzecz powodów Eugeniusza i Zenony małż. K. części nieruchomości położonej w S.G. oznaczonej na planie zaewidencjonowanym przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w Łodzi za nr 197/16/176/74 w granicach od strony gruntów Marianny S., Józefa K. do końca wykopu biegnącego wzdłuż linii prostej (AB), a w pozostałej zaś części powództwo oddalił (k. 68).Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego, złożonej z urzędu, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest w pełni zasadna.W szczególności stwierdzić należy, że Sąd rozpoznając niniejszą sprawę ograniczył się do ustaleń czy i jakie nakłady nanieśli powodowie na spornej działce, pomijając całkowicie konieczność ustalenia podstawowej przesłanki wynikającej z art. 231 § 1 k.c., czy powodowie mogą być w świetle całokształtu okoliczności uznani za samoistnych posiadaczy w dobrej wierze.Brak było podstaw prawnych i faktycznych do przyjęcia przez Sąd, że dopuszczalne było zobowiązanie pozwanych do przeniesienia własności części działki zabudowanej, wydzielonej nieformalną umową z gospodarstwa rolnego z pominięciem przez Sąd obowiązujących przepisów w zakresie norm obszarowych oraz zakazu podziału gospodarstw rolnych bez zgody właściwego organu administracji.Znajdująca się w aktach sprawy umowa kupna-sprzedaży zawarta przez powodów z Marianną Ś. (k. 3) nie mogła rodzić żadnych skutków prawnych, bowiem Ś. nie była właścicielem tej nieruchomości rolnej, a jedynie nieformalną umową nabyła od pozwanych sporną działkę. O fakcie, że strony nie były posiadaczami nieruchomości w dobrej wierze świadczy treść nieformalnej umowy z dnia 17 listopada 1970 r., w której zawarty jest ustęp: "formalny i prawny akt sprzedaży będzie zawarty później, gdy to będzie możliwe ze względów ustawowo-prawnych".Uczynione zastrzeżenie w powyższej umowie nieformalnej o potrzebie zawarcia aktu, który by czynił tę umowę ważną (art. 158 k.c.) przesądza o istnieniu świadomości u kolejnych kontrahentów, że umowa nieformalna nie daje nabywcy takich praw, jakie przysługują właścicielowi nieruchomości. W tej sytuacji brak także podstaw do przejęcia, aby można było uznać, że w sprawie niniejszej zaistniały przesłanki do stwierdzenia, że powodowie i poprzednicy ich nabyli własność działki w drodze zasiedzenia (art. 172 k.c.).W niniejszej sprawę brak jest ustaleń Sądu, które uzasadniałyby przyjęcie, że z uwagi na zasady współżycia mogliby być traktowani na równi z samoistnymi posiadaczami w dobrej wierze. Powodowie są mieszkańcami miasta i działkę nabyli dla celów rekreacyjnych.Zgodnie z judykaturą Sądu Najwyższego, jeżeli działkę stanowiącą część nieruchomości rolnej nabył bez aktu notarialnego nie rolnik, lecz mieszkaniec miasta i nie dla celów uprawiania produkcji rolnej, lecz dla celów wypoczynkowych, występuje nie tylko formalne naruszenie prawa, ale także naruszenie godzące w interes gospodarki rolnej, a więc w interes społeczno-gospodarczy. W takiej sytuacji brak jest podstaw do zastosowania na korzyść tego nabywcy, jako posiadacza w złej wierze, przepisu art. 231 § 1 k.c. Zarówno społeczno-gospodarcze przeznaczenie nieruchomości rolnej, jak i zasady współżycia społecznego temu się sprzeciwiają (wyrok SN z dnia 30 grudnia 1976 r. III CRN 297/76 OSNCP 1977/8 poz. 142). Brak było zatem podstaw do zastosowania art. 231 § 1 k.c. w niniejszej sprawie.Zaskarżone orzeczenie godzi ponadto w interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, skoro z jednej strony w istocie akceptuje usiłowania powodów do ominięcia prawa i uzyskania własności nieruchomości rolnej mimo braku ku temu rolniczych kwalifikacji zawodowych, a z drugiej strony zmierza do pomniejszenia areału rolnego wbrew wyraźnej polityce Państwa.Dlatego, pomimo iż rewizja nadzwyczajna wpłynęła po upływie sześciomiesięcznym od prawomocności wyroku z mocy art. 421 § 2 in fine oraz art. 422 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.