III CRN 309/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Ignatowicz. Sędziowie SN: J. Krajewski (sprawozdawca), A. Gola.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Wojnarowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Marii S. - M. z udziałem Romana i Janiny małżonków P. o stwierdzenie zasiedzenia, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 16 lutego 1976 r.uchylił zaskarżone postanowienie i wniosek oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy stwierdził, że wnioskodawczyni nabyła przez zasiedzenie własność placu.Sąd ten ustalił, że właściciele gospodarstwa rolnego o powierzchni około 10 ha część gruntów, stanowiących praktycznie nieużytki, podzielili na place, które sprzedali pod zabudowę letniskową.Jedną z tych parceli nabyła wnioskodawczyni bez zachowania formy aktu notarialnego umową z 1964 r. i od tej daty znajduje się w posiadaniu tej nieruchomości, ogrodziła ją i rozpoczęła gromadzenie materiałów budowlanych. Ze względu na posiadanie w dobrej wierze do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie wystarczył dziesięcioletni okres posiadania, który upłynął w dniu 11.VII.1975 r.Powyższe postanowienie zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z wnioskiem o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca rażące naruszenie art. 3 § 2 k.p.c. i art. 172 k.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 172 k.c. do nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia istnieć muszą kumulatywnie następujące przesłanki: a) brak ustawowego zakazu nabywania określonej nieruchomości przez zasiedzenie, b) samoistne posiadanie, c) upływ przewidzianego terminu.Dwie pierwsze przesłanki zostały spełnione. Ze względu na to, że nieruchomość nie stanowi przedmiotu własności państwowej (art. 177 k.c.) oraz z uwagi na nieobowiązywanie w chwili orzekania art. 178 k.c. zabraniającego nabycia przez zasiedzenie części nieruchomości rolnej i brak zakazu w przepisach ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (jednolity tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216) nie byłoby przeszkód do uwzględnienia wniosku. W wyniku nieformalnej umowy nabycia nieruchomości w sytuacji, gdy działka ta została wydana i właściciele nie roszczą sobie do niej żadnych pretensji, wnioskodawczyni stała się samoistną posiadaczką.Wbrew jednak odmiennemu stanowisku Sądu Rejonowego nie została spełniona trzecia przesłanka. Wobec nieprzerwanego posiadania działki niespełna przez jedenaście lat wnioskodawczyni mogłaby nabyć jej własność w drodze zasiedzenia, gdyby uzyskała posiadanie w dobrej wierze.Przy uznaniu wnioskodawczyni za posiadaczkę w dobrej wierze Sąd Rejonowy miał zapewne na uwadze orzecznictwo, jakie się wykształciło na tle art. 73 § 2 pr. rzecz., a które wykazywało tendencję do szerokiego rozumienia dobrej wiary w tym sensie, że w dobrej wierze jest także taki posiadacz, który wprawdzie wie, iż nie jest właścicielem, ale w okolicznościach konkretnego przypadku zasadnie przyjmuje, iż swym posiadaniem nie krzywdzi właściciela. Jednakże od tak liberalnej wykładni pojęcia dobrej wiary na tle art. 231 k.c. (stanowiącego odpowiednik art. 73 § 2 pr. rzecz.) orzecznictwo wyrosłe na gruncie kodeksu cywilnego odstąpiło (por. np. orzeczenie z 25.VI.1968 r. OSPiKA 1970, poz. 197), przyjmując, że jedynie w wyjątkowych sytuacjach - gdy wymagają tego zasady współżycia społecznego - można taką osobę traktować tak jak posiadacza dobrej wiary, ale taka ocena nie może znaleźć zastosowania przy zasiedzeniu. Niezależnie bowiem od tego, że w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia na plan pierwszy wysuwa się ochrona właściciela, decydujące znaczenie mają względy przeciwdziałania nieformalnemu obrotowi nieruchomościami oraz walor gruntów rolnych z punktu widzenia interesu społecznego. Działkę, o którą chodzi w sprawie, a stanowiącą część składową gospodarstwa rolnego, nabył bowiem bez aktu notarialnego nie rolnik, lecz mieszkaniec miasta, i to nie dla celów produkcji rolnej, lecz dla celów rekreacyjnych. Taka praktyka musi spotkać się z dezaprobatą, gdyż w istocie prowadzi do nieuzasadnionego zmniejszenia areału rolnego. Występuje tu więc nie tylko formalne naruszenie prawa, ale przede wszystkim naruszenie interesu społeczno-gospodarczego. Trafnie zatem rewizja nadzwyczajna podnosi, że zaskarżone postanowienie, jako godzące w podstawy polityki rolnej, narusza także interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uznaniu zatem wnioskodawczyni za posiadacza w dobrej wierze sprzeciwiają się zarówno względy społeczno-gospodarczego przeznaczenia gruntów rolnych, jak i zasady współżycia społecznego.Nie jest więc posiadaczem w dobrej wierze w rozumieniu art. 172 k.c. nieformalny nabywca na cele wypoczynkowe części gospodarstwa rolnego. Orzeczenie naruszające w tym zakresie powołany przepis narusza również interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Wobec tego, że stan faktyczny - wynikający zresztą z twierdzeń samej wnioskodawczyni - pozwala w pełni na wyprowadzenie powyższej oceny, istnieją przesłanki do merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy.Z tych przyczyn z mocy art. 390 w zw. z art. 423 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.