III CR 430/56

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bronisława A. i Wiktorii A. przeciwko1) Skarbowi Państwa, Państwowe Gospodarstwa Rolne w E.2) Skarbowi Państwa, Wojewódzka Rada Narodowa w K. Wydział Rolnictwa,3) Skarbowi Państwa, Muzeum w B.,4) Skarbowi Państwa, Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin, Stacja Hodowlano-Badawcza Zespół Stare Ol., Centralny Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin w W.o wydanie ruchomości, po rozpoznaniu rewizji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Wojewódzki Zarząd Rolnictwa w K. oraz Zjednoczenia Państwowych Gospodarstw Rolnych w K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 27 stycznia 1956 r., obydwie rewizje oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowie wnosili o wydanie kilkudziesięciu sztuk mebli.Sąd Wojewódzki powództwo w stosunku do Wojewódzkiej Rady Narodowej, Wydział Rolnictwa w K., Państwowych Gospodarstw Rolnych w E., oraz Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin - w całości, a w stosunku do Muzeum Śląskiego - w części uwzględnił.Powodowie, Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin oraz Muzeum Śląskie wyroku nie zaskarżają.Rozpoznając sprawę wskutek rewizji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Wojewódzki Zarząd Rolnictwa, K. oraz Zjednoczenie Państwowych Gospodarstw Rolnych, K.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Okoliczność, iż sąd pierwszej instancji określił organ Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej jako "Wydział" zamiast "Zarząd" Rolnictwa, nie nasuwa wątpliwości co do identyczności strony i dlatego nie może mieć wpływu na wynik sprawy. Również nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, że przeciwko Prezydium nie został wniesiony pozew i Prezydium nie brało udziału w postępowaniu, a zatem nie było stroną w procesie. Pozew został bowiem doręczony organowi zastępstwa prawnego pozwanego Prezydium, mianowicie Prokuratorii Generalnej R.P., Oddział w K. Organ ten złożył wyjaśnienia co do mebli powodów znajdujących się w posiadaniu Prezydium. Następnie, w związku z dekretem z dnia 29 marca 1951 r. o organach zastępstwa prawnego (Dz. U. z 1951 r. Nr 29, poz. 159), min. w imieniu pozwanego Prezydium wystąpił Wydział Prawny Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Gdy ten organ został zniesiony z mocy dekretu z dnia 2 czerwca 1954 r. o zastępstwie sądowym władz, urzędów, instytucji i przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. z 1954 r. Nr 25, poz. 93), zawiadomienie o terminie rozprawy, doręczono bezpośrednio Prezydium (str. 204). W tym stanie rzeczy brak jakichkolwiek podstaw do uznania, by Prezydium nie było stroną w procesie. Przeto jego rewizja, jako nieusprawiedliwiona, ulega oddaleniu (art. 383 k.p.c.).Przechodząc do rozważenia zasadności rewizji Zjednoczenia Państwowych Gospodarstw Rolnych, K., podnieść należy, że w sprawie zachodziłaby niedopuszczalność drogi sądowej, jeśliby bądź sprawa o wydanie mebli nie miała charakteru cywilno-prawnego, bądź sprawa ta została przekazana do rozpoznania innym władzom (art. 1, 2 k.p.c.).W pierwszej kwestii wymaga zaznaczenia, że roszczenie powodów wynika z prawa własności, mianowicie art. 28 pr. rz. Prawo własności należy do dziedziny prawa cywilnego, a więc zasadniczo spory oparte na tym prawie mają charakter sporów cywilno-prawnych.Sprawa powodów przestałaby być cywilną, jeśliby wiążący strony stosunek prawny nie podlegał normom o charakterze cywilnym. Z tego punktu widzenia powstaje konieczność rozważenia treści § 11 ust. 1 lit. a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51). Wspomniany przepis powiada, że przejęciu od właścicieli ziemskich nie podlegają przedmioty służące do osobistego użytku jak np. meble, nie mające związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Przepis ten oznacza, że sprawa o wydanie mebli, mających związek z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, nie byłaby sprawą cywilną. Okoliczności jednak, że stosunek prawny dotyczący takich mebli, nie miałby charakteru cywilnego, nie przesądza jeszcze o tym, że cała sprawa przestałaby być sprawą cywilną. Przeto jeśliby pozwane Zjednoczenie podniosło przed sądem merytorycznym, że część mebli w chwili utraty ich władania przez właścicieli pozostawała w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, to Sąd Wojewódzki winienby w tej części powództwo odrzucić. Skoro jednak pozwane Zjednoczenie takich twierdzeń nie zgłosiło, to Sąd Wojewódzki nie miał podstaw do przyjęcia, że sprawa o wydanie mebli nie ma charakteru cywilnej. W rewizji zaś Zjednoczenie nawet nie usprawiedliwia przesłanek stosowania art. 18 § 1 obwieszczenia z dnia 25 sierpnia 1950 r. (Dz. U. z 1956 r. Nr 2, poz. 13).Sprawa powodów przestałaby być również cywilną w przypadku, jeśliby kwestia pozbawienia powodów mebli podlegała zakresowi działania władz administracyjnych. Takiego jednak przepisu ustawa nie zawiera. Nie stanowi nawet, by meble miały być wciągane do protokolarnego spisu objętych nieruchomości wraz z inwentarzem (por. § 10 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia). Toteż wciągnięcie mebli do wspomnianego spisu może mieć jedynie znaczenie porządkowe. Z punktu zaś widzenia zakresu działania władz administracyjnych stanowiło tzw. "voile de fait par manque de droit", a zatem dokonanie czynności faktycznej przez władzę do tego nieuprawnioną. Przeto podchodząc i z tej strony, Sąd Wojewódzki władny był nie dopatrzyć się, by sprawa o wydanie mebli została pozbawiona charakteru cywilnej.Przystępując do rozważenia, czy roszczenie o wydanie mebli zostało przekazane do rozpoznania władzom administracyjnym, podnieść należy, że spór ten jako spór o prawo cywilne, mógłby być wyjęty spod właściwości sądów wtedy tylko, gdyby o tym stanowił przepis szczególny.Przepis taki, mianowicie § 5 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia stanowi, że do kompetencji władz administracyjnych należy orzekanie w sprawach, czy nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dotyczy to także inwentarza żywego i martwego. Należy tu jednak zaznaczyć, że w tej ostatniej kwestii orzecznictwo zawęziło wyłączenie drogi sądowej do przypadków, w których inwentarz stanowi zarazem przynależność nieruchomości, nie wyrażało natomiast poglądu, by sam przymiot przynależności uzasadniał wyłączenie drogi sądowej (por. uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 17 marca 1947 r. C. III. 1410/47 - OSN 1948/II poz. 27). Brak zaś jakichkolwiek podstaw do takiej wykładni rozszerzającej, mocą której, nastąpiłoby utożsamienie między inwentarzem a meblami służącymi do osobistego użytku. Zatem skoro również i w drodze wykładni nie można dojść do wniosku, że ustawa w rozważanej materii zawiera stosowany przepis szczególny, Sąd Wojewódzki władny był nie uznać, by sprawa o wydanie mebli została przekazana do rozpoznania władzom administracyjnym.Tym samym zarzut co do niedopuszczalności drogi sądowej, uznać należy za chybiony.Pozostaje przeto do rozważenia kwestia, czy dochodzone pozwem meble służyły do osobistego użytku właściciela i członków jego rodziny (§ 11 ust. 1 lit. a rozporządzenia). Treść omawianego przepisu uzasadnia jednak pogląd, że chodzi tu o wszelkie meble, bez względu na ich ilość, o ile służyły do osobistego użytku i nie posiadają wartości naukowej, artystycznej lub muzealnej. Rewizja zaś tych przesłanek nie zwalcza.Wreszcie nie można podzielić zarzutu co do naruszenia aort. 242 § 1 k.p.c. Rewizja w omawianej materii przeoczą, iż Sąd Wojewódzki poczynił ustalenia co do własności mebli także w oparciu o zeznania św. H. i przesłuchanie powoda. Ocena zaś tych dowodów nie przekracza granic art. 242 § 1 k.p.c.Przeto i rewizja pozwanego Zjednoczenia Państwowych Gospodarstw Rolnych w K. nie zasługuje na uwzględnienie (art. 583 k.p.c.).