III CR 614/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Kwapiszewski. Sędziowie: S. Białek (sprawozdawca), P. Stępień.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 1962 r. sprawy z powództwa Wojewódzkiego Zarządu Dróg Publicznych w Katowicach przeciwko Irenie M. o 247.794 zł 40 gr, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 26 maja 1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zapłatę kwoty 123.897 zł 20 gr (sto dwadzieścia trzy tysiące osiemset dziewięćdziesiąt siedem złotych 20 gr) z 8% od 1957 r. oraz w części orzekającej o kosztach procesu i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach - Ośrodkowi w Częstochowie do ponownego rozpoznania; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód, Wojewódzki Zarząd Dróg Publicznych w K., domagał się zasądzenia od pozwanej, obecnej właścicielki 1/2 części nieruchomości położonej w Z. przy ul. (...), kwoty 247.794 złotych 40 gr tytułem zwrotu wartości nakładów poczynionych na całą tę nieruchomość. Powodowi przydzielono w szczególności tę nieruchomość, która stanowiła majątek opuszczony (przejściowo była nawet objęta zarządem przymusowym) i powód musiał ją wyremontować znacznym kosztem, zwiększającym jej wartość o kwotę żądaną w pozwie.Sąd Wojewódzki - zgodnie z wnioskiem pozwanej - oddalił powództwo. Sąd ustalił, że pozwana jest właścicielką połowy nieruchomości na zasadzie umowy kupna sporządzonej w formie aktu notarialnego z 24.IX.1957 r. Nr rep. 4256 PEN w Z. Nieruchomość ma urzędową księgę wieczystą, a pozwana nabyła ją bez długów i obciążeń. Nakłady zostały poza tym dokonane w przeważającej większości przed nabyciem nieruchomości przez pozwaną i za tę część nakładów pozwana w ogóle nie odpowiada, natomiast za te, które zostały dokonane już po nabyciu przez nią udziału we własności nieruchomości, odpowiedzialność pozwanej uzależniona jest od zwrotu nieruchomości stosownie do postanowień art. 313 i art. 314 prawa rzeczowego.Rewizja powoda nie jest uzasadniona w części dotyczącej żądania zapłaty (czy zabezpieczenia) nakładów w wysokości przenoszącej udział pozwanej we własności nieruchomości. Poza zobowiązaniami zaciągniętymi przez zarządcę w granicach zwykłego zarządu, za które w myśl szczególnego przepisu (art. 88 prawa rzeczowego) odpowiadają współwłaściciele solidarnie, inne zobowiązania z tytułu współwłasności o charakterze osobistym - a do takich należą zobowiązania wynikające z art. 5 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich (por. orzeczenie S.N. z 9.XI.1953 r. II C 134/53 - OSN z 1954 r., poz. 70) - podlegają przepisom ogólnym (art. 3 k.z.). W myśl tych przepisów - w związku zresztą z art. 79 prawa rzeczowego - wierzytelność powoda ulega podziałowi odpowiadającemu udziałom współwłaścicieli we wspólnej nieruchomości.Poza tym (tj. w granicach udziału pozwanej) rewizji, zarzucającej naruszenie prawa materialnego i nienależyte wyjaśnienie sprawy, nie można odmówić słuszności.Dekret z 8.III.1946 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 87) zawiera tylko normy określające przedmiotowo roszczenie o zwrot nakładów poczynionych na majątek opuszczony, o tym zaś, kto ma za zobowiązania z tego tytułu odpowiadać, decydują przepisy ogólne, a wśród nich także przepis art. 188 k.z. Z materiału zebranego w sprawie wynika, że nieruchomość, o którą chodzi, stanowiła dawniej składnik przedsiębiorstwa, przy czym również i dzisiaj jest dużym obiektem, przedstawiającym według złożonej w sprawie opinii wartość 625.478 zł, a bez nakładów - 414.739 zł.Powód twierdził, że pozwana złączona jest z poprzednim właścicielem węzłami pokrewieństwa i że stan faktyczny, w szczególności istnienie poważnych nakładów Skarbu Państwa, był jej przy nabywaniu nieruchomości dobrze znany. Za prawdziwością tego twierdzenia mogłaby przemawiać już treść umowy kupna, według której powódka nabyła 60% tej wartościowej nieruchomości za 35.000 zł.Kto nabywa majątek lub przedsiębiorstwo bez przyjęcia lub zaspokojenia długów, jakie na nich ciążą, ten odpowiada solidarnie ze zbywcą za te długi nabytym majątkiem, jeżeli o ich istnieniu w czasie nabycia wiedział lub powinien był wiedzieć (art. 188 k.z.). Majątkiem w znaczeniu tego przepisu może być również konkretna nieruchomość lub udział w niej, jeżeli tylko nieruchomość ta albo wyczerpuje cały uchwytny majątek dłużnika, albo stanowi istotny jego kompleks. Według bowiem założeń ustawodawczych przepis ten ma chronić interesy wierzycieli, którzy ze względu na znane im majątkowe zabezpieczenie udzielali dłużnikowi kredytu lub czynili nakłady i jest w pewnym sensie uzupełnieniem na ich korzyść przepisów o roszczeniach pauliańskich. W stosunku do takich i podobnych zobowiązań nie można się też zasłaniać zaufaniem do ksiąg wieczystych, albowiem przewidziana w art. 20 i art. 21 prawa rzeczowego rękojmia dotyczy tylko nabycia własności lub innych praw rzeczowych lub ujawnionych w księgach wieczystych, a o to w sprawie nie chodzi.Strona ma obowiązek podać fakty, a przepis prawny stosuje sąd. Obojętne jest zatem, czy powód powoływał się na podstawę prawną z art. 188 k.z., jeżeli w świetle ujawnionego w sprawie stanu faktycznego przepis ten mógł znaleźć zastosowanie.Błędnie też zastosował Sąd Wojewódzki przepisy art. 313 i art. 314 prawa rzeczowego, na które się powołał. Obok żądania zapłaty powód zgłaszał, jak by to wynikało z jego pism, żądanie zabezpieczenia należności z tytułu nakładów, a w granicach, w jakich pozwana odpowiadałaby za nakłady, żądanie zabezpieczenia przed zwrotem nieruchomości byłoby uzasadnione (art. 5 dekretu z dnia 8.III.1946 r. - Dz. U. Nr 13, poz. 87).Skarżący przytacza jednak w rewizji, że posiadanie nieruchomości zostało właścicielom już przywrócone przez Komornika Sądu Powiatowego w Zawierciu (Km. 200/58) w dniu 23.IV.1958 roku. Gdyby, czy to z mocy odpowiednich czynności komornika, czy nawet w następstwie zgodnego porozumienia stron, doszło do zmiany tytułu władania dotychczasowego użytkowania, a w szczególności, gdyby powód przestał być posiadaczem samoistnym, dalsze zaś władanie opierał na najmie, to stosownie do art. 308 prawa rzeczowego posiadanie należałoby uważać za przeniesione, a tym samym nieruchomość za zwróconą. Stan taki uzasadniałby roszczenie o zapłatę wartości nakładów, obliczonej oczywiście nie według postanowień art. 313 i art. 314 prawa rzeczowego, lecz według art. 5 dekretu z dnia 8.III.1946 r.Sąd Wojewódzki, wychodząc z błędnych założeń, nie zbadał należycie sprawy i nie poczynił ustaleń, które umożliwiałyby Sądowi Najwyższemu rozstrzygnięcie co do istoty.Z tych względów, z mocy art. 383 i art. 384 w związku z art. 371 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.