III CR 66/56

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 13.V.1957 r. sprawy z powództwa Łucji B. przeciwko Waldemarowi B. o rozwód na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 19.X.1955 r. sygn. nr II. C. 422/55 rewizję oddalił; z urzędu zmienił zaskarżony wyrok w części, dotyczącej alimentów w ten sposób, że kwoty, zasądzone od pozwanego na rzecz dzieci stron, podwyższył do 150 zł miesięcznie dla każdego dziecka.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 19.X.1955 r. Sąd Wojewódzki orzekł z winy obu stron rozwód ich małżeństwa, zawartego w roku 1951, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dwojgiem dzieci stron powierzył powódce i zasądził od pozwanego po 100 zł miesięcznie na każde dziecko.Sąd Wojewódzki uznał, że rozkład pożycia stron w ustalonym stanie faktycznym jest zupełny i trwały, powstał z winy obu stron oraz że dobro dzieci przez orzeczenie rozwodu nie ucierpi, i dlatego orzekł rozwód.Wyrok powyższy zaskarżył pozwany, wnosząc o jego uchylenie bądź zmianę przez oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja zarzuca, że wbrew ocenie Sądu Wojewódzkiego rozkład pożycia stron nie jest zupełny i trwały, a w każdym razie, że pozwany nie ponosi winy. Zarzuty te są bezpodstawne. Niewadliwe ustalenia Sądu Wojewódzkiego aż nadto przekonują o słuszności poglądu, że rozkład pożycia stron jest zupełny i trwały i że powstał z winy obojga małżonków. Rewizja zresztą ustaleń zaskarżonego wyroku w istocie nie kwestionuje, stara się tylko wykazać, że Sąd Wojewódzki nie wyczerpał wszystkich dowodów, pozwalających na ustalenie dalszych faktów nagannego postępowania powódki (zdrada) a postępki pozwanego przedstawia jako spowodowaną i usprawiedliwioną reakcję na postępowanie powódki.Gdyby nawet przedstawione w zaskarżonym wyroku postępowanie powódki nie dawało pełnego obrazu jej postępowania, gdyby więc istniały podstawy do przyjęcia, że przyczyniła się ona do powstania rozkładu pożycia w wyższej mierze niż pozwany, i w wyższej mierze, niżby to wynikało z ustaleń zaskarżonego wyroku, to nie zmienia to oczywistego faktu, że w każdym razie odpowiedzialność za wywołanie rozkładu ciąży i na pozwanym, którego postępowanie, jeśli nawet stanowiło rzeczywiście tylko reakcję na postępowanie powódki, przekraczało dopuszczalne granice reakcji w sposób szczególnie rażący. W tym stanie rzeczy zakaz orzeczenia rozwodu, przewidziany w art. 30 § 1 k.r., nie może wchodzić w rachubę.Wobec braku podstaw rewizyjnych rewizję pozwanego należało oddalić.Z urzędu Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, że w chwili wyrokowania przez Sąd Wojewódzki pozwany nie pracował i dlatego Sąd Wojewódzki zasądził od niego na rzecz dzieci tylko 100 zł miesięcznie dla każdego. W oparciu o nadesłane na żądanie Sądu Najwyższego informacje pracodawcy ustala Sąd Najwyższy, że obecnie pozwany pracuje, zarabia ponad 700 zł miesięcznie i nie ma nikogo na utrzymaniu. Uzasadnia to zasądzenie od niego na utrzymanie dzieci po 150 zł miesięcznie na każde dziecko, co też Sąd Najwyższy uczynił, z urzędu zmieniając odpowiednio zaskarżony wyrok.Zawarte w wyroku orzekającym rozwód orzeczenie o stosunku rodziców do ich dziecka jako podlegające wydaniu z urzędu (art. 32 k.r. i art. 437 k.p.c.), może zostać zmienione przez sąd rewizyjny również z urzędu, o ile w czasie pomiędzy wydaniem wyroku przez Sąd I instancji a rozprawą rewizyjną podstawy faktyczne orzeczenia w tym zakresie uległy zmianie, a nowy stan faktyczny może być ustalony przez sąd rewizyjny na podstawie art. 18 ustawy z dnia 20.VII.1950 r. Omawiana zmiana wyroku może nastąpić również wówczas, gdy strona zainteresowana w uzyskaniu zmiany wyroku nie wniosła rewizji, gdyż sąd rewizyjny na równi z sądem I instancji na podstawie art. 437 k.p.c. obowiązany jest z urzędu czuwać nad prawidłowym rozstrzygnięciem o losie dzieci rozwodzących się małżonków, przy czym musi mieć na względzie stan faktyczny, istniejący w chwili zamknięcia rozprawy rewizyjnej.Zakaz "reformatio in peius" nie wchodzi tu w rachubą właśnie ze względu na istniejący obowiązek sądu orzekania w omawianym zakresie z urzędu.Odmienne stanowisko prowadziłoby do tego, że w przypadku zmiany okoliczności po zaskarżeniu wyroku tylko przez stronę, na którą nałożono np. obowiązek zapłaty alimentów dla dzieci, sąd rewizyjny nie mógłby podwyższyć alimentów mimo powstania w międzyczasie oczywistych podstaw po temu.