III CR 685/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca) Sędziowie: P. Stępień, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Jana K. przeciwko Józefowi K. o zawieszenie obowiązku zapłaty należności z tytułu spłaty spadkowej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości na postanowienie Sądu Powiatowego w Miechowie z dnia 25 października 1960 r., uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Miechowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneUgodą zawartą przed Sądem Powiatowym w Miechowie w dniu 27 lutego 1958 r. Jan K. zobowiązał się zapłacić bratu swemu Józefowi Stanisławowi K. na zupełne zaspokojenie jego pretensji z tytułu spłaty spadkowej, należnej z mocy postanowienia Sądu Grodzkiego w Miechowie z dnia 25 października 1947 r., kwotę 37.350 zł, (płatną najpóźniej w dniu 30 września 1958 r.We wniosku z dnia 14 lipca 1959 r. Jan K. domagał się zawieszenia do dnia 31 grudnia 1963 r. obowiązku zapłaty powyższej należności wyjaśniając, że wierzytelność stanowi spłatę spadkową, a wierzyciel Józef K. jest inżynierem i nie należy do kręgu osób, którym przysługiwałoby prawo korzystania z przepisu art. 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r o zawieszeniu niektórych spłat spadkowych. Jednocześnie dłużnik nadmienił, że wierzyciel wszczął już postępowanie egzekucyjne, kierując egzekucję do nieruchomości rolnej dłużnika w T. o powierzchni 8 morgów, w związku z czym prosił o zawieszenie postępowania egzekucyjnego.W toku postępowania wierzyciel Józef K. oświadczył, że przystąpił do spółdzielni mieszkaniowej, na dowód czego złożył szereg dokumentów, m.in. porozumienie (umowę) z dnia 23 czerwca 1960 r.Postanowieniem z dnia 25 października 1960 r. Sąd Powiatowy odmówił zawieszenia egzekucji i tymże postanowieniem wniosek dłużnika o zawieszenie obowiązku zapłaty wymienionej należności oddalił, z tym zastrzeżeniem, że należność powinna być wpłacona przez dłużnika na konto spółdzielni na rachunek wierzyciela.W uzasadnieniu Sąd zaznaczył, że nie rozłożył należności na raty ze względu na to, że w razie zapłaty wkładu mieszkaniowego we wcześniejszym terminie istnieje możliwość otrzymania mieszkania przez wierzyciela w krótszym czasie, co wynika z pisma Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 15 listopada 1960 r.Postanowienie Sądu Powiatowego zaskarżył dłużnik rewizją wniesioną przed upływem terminu 14-dniowego, lecz po upływie terminu 7-dniowego od daty doręczenia mu odpisu postanowienia z uzasadnieniem.Sąd Powiatowy potraktował rewizję jako zażalenie i odrzucił je, jako spóźnione, wychodząc z założenia, że sprawa niniejsza zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o zawieszeniu niektórych spłat spadkowych była rozpoznawana w trybie postępowania egzekucyjnego, a zatem postanowienie ulegało zaskarżeniu w drodze zażalenia, to ostatnie zaś, nazwane przez dłużnika rewizją, zostało wniesione po terminie przewidzianym w art. 391 § 2 k.p.c.Zażalenie dłużnika na postanowienie odrzucające zażalenie Sąd Wojewódzki w dniu 10 marca 1961 r. oddalił, podzielając motywy Sądu Powiatowego.Od prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w Miechowie z dnia 25 października 1960 r. wniósł Minister Sprawiedliwości rewizję nadzwyczajną z powodu naruszenia § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 września 1959 r. w sprawie szczegółowych zasad spłaty należności spadkowych nie objętych zawieszeniem (Dz. U. Nr 56, poz. 337) oraz naruszenia interesu Państwa Ludowego na zasadzie art. 396-399 k.p.c. i domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej oddalenia wniosku dłużnika Jana K. o zawieszenie obowiązku zapłaty kwoty 37.350 zł na rzecz wierzyciela Józefa K. (pkt 2 postanowienia) i ustalenia, że suma powyższa powinna być spłacana w okresie od daty wydania orzeczenia w sprawie niniejszej do dnia 31 grudnia 1963 r. na konto 540 Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej przy Hucie w N. H. na rachunek Józefa K. w ratach po 1.330 zł miesięcznie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca Minister Sprawiedliwości, że postanowienie Sądu Powiatowego z dnia 25 października 1960 r. w części oddalającej całkowicie wniosek dłużnika o zawieszenie obowiązku zapłaty należności ustalonej ugodą z dnia 27 lutego 1958 r. wydane zostało z obrazą § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 września 1959 r. w sprawie szczegółowych zasad spłaty należności spadkowych nie objętych zawieszeniem.W myśl powyższego przepisu spadkobiercy, zapisobiercy lub spadkobiercy konieczni, którzy przystąpili do spółdzielni mieszkaniowej lub mieszkaniowo-budowlanej, otrzymują należności spadkowe do wysokości projektowanych kosztów budowy, płatne ratami według warunków ustalonych przez spółdzielnię dla danego typu budownictwa.Skoro zatem ze wspomnianego wyżej porozumienia (umowy) stron z dnia 23 czerwca 1960 r. wynika, że wierzyciel zobowiązał się gromadzić wkład mieszkaniowy w drodze dokonywania systematycznych wpłat miesięcznych na książeczkę oszczędnościową PKO po 1.330 zł, to obowiązkiem Sądu było orzeczenie, że dłużnik ma obowiązek spłacać należność w takich właśnie ratach.Sąd nie był władny odmówić rozłożenia należności na raty z tego jedynie względu, że jednorazowa spłata może przyspieszyć otrzymanie mieszkania przez wierzyciela. Ustawa nie dała Sądowi uprawnienia rozkładania należności na raty bądź odmowy zastosowania rat według swego uznania.Stanowisko zajęte przez Sąd, uwzględniające interesy wierzyciela w rozmiarach wykraczających poza ramy przepisów ustawy, nie bierze zupełnie pod uwagę interesów dłużnika.Niezastosowanie przez Sąd przepisów iuris cogentis, w następstwie czego dłużnik w poszukiwaniu przez wierzyciela jednorazowej zapłaty znacznej sumy pieniężnej, która powinna być spłacona ratami w ciągu kilku lat, jest zagrożony egzekucją z nieruchomości mogącą doprowadzić do ruiny jego warsztat pracy, a mianowicie gospodarstwo średniorolne - narusza także interes Państwa Ludowego.Z tych przeto względów, mimo upływu terminu przewidzianego w art. 399 k.p.c., zaskarżone postanowienie należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania celem poczynienia ustaleń, w jakich ratach dłużnik powinien dokonać spłaty spadkowej.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.