III CRN 100/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: Z. Masłowski (sprawozdawca), B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Józefa I. przeciwko Stefanii I. o podział majątku dorobkowego, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Szczecinku z dnia 6 października 1976 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Szczecinku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Józef I. domagał się dokonania podziału majątku dorobkowego przez przyznanie mu całości tego majątku, zarzucając, że uczestniczka postępowania Stefania I. zamieszkała w ZSRR nie przyczyniła się do jego powstania. We wniosku podkreślono, że majątkowa wspólność ustawowa Józefa i Stefanii I. została zniesiona wyrokiem Sądu Powiatowego w Szczecinku z dnia 2.VIII.1966 r. Zaskarżonym postanowieniem Sąd przyznał Józefowi I. na własność cały majątek dorobkowy, obejmujący gospodarstwo rolne położone w Szczecinku, inwentarz żywy i martwy oraz szczegółowo wymienione ruchomości, w tym przedmioty gospodarstwa domowego.Powyższe postanowienie, które się uprawomocniło, zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o jego uchylenie oraz zarzucając naruszenie art. 1 Umowy między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych i karnych, podpisanej w Warszawie dnia 20.XII.1967 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 32, poz. 117), art. 509 w związku z art. 567 k.p.c. oraz art. 3, 232 i 316 k.p.c. w związku z art. 43 k.r.o.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest przede wszystkim zarzut naruszenia art. 509 w związku z art. 567 k.p.c.Z mocy art. 567 § 3 k.p.c. do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności ustawowej stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku. Sprawy o dział spadku z mocy art. 509 pkt 5 k.p.c. podlegają rozpoznaniu w składzie ławniczym. W niniejszej sprawie tylko ostatnia rozprawa w dniu 6.X.1967 r. przeprowadzona była w prawidłowym składzie. Natomiast poprzednie rozprawy, a w szczególności rozprawa z dnia 26.IX.1967 r., na której przeprowadzono dowód z przesłuchania świadka, odbyła się w składzie jednoosobowym. W aktach brak jakiegokolwiek dowodu mogącego świadczyć, że prezes Sądu wydał odpowiednie zarządzenie przewidziane w art. XII przep. wprow. k.p.c.Ponieważ wskutek powyższego uchybienia postępowanie w sprawie dotknięte jest nieważnością (art. 369 pkt 4 k.p.c.), przeto już z tej przyczyny zaskarżone postanowienie podlega z mocy art. 422 § 2 k.p.c. uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania przez Sąd Powiatowy we właściwym składzie, co zwalnia Sąd Najwyższy od rozważenia pozostałych zarzutów rewizji nadzwyczajnej.Jednakże należy podnieść, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy - zgodnie z wymaganiem art. 3 k.p.c. - dokona szczegółowych ustaleń co do składu majątku dorobkowego oraz - jeśli uczestniczka postępowania istotnie nie przyczyniła się do powstania tego majątku - ustalenia, z czyjej to nastąpiło z winy. Ta ostatnia okoliczność nabiera szczególnego znaczenia w świetle pisma Stefanii I. z daty 31.VIII.1967 r. zawierającego zarzuty, że rozkład pożycia zawinił wyłącznie wnioskodawca, który łudził ją obietnicami powrotu do wspólnoty rodzinnej, a ostatecznie związał się z inną kobietą.Nadmienić przy tym należy, że art. 43 § 2 k.r.o. w odróżnieniu od art. 27 k.r. nie mówi o możności pozbawienia małżonka w całości udziału w majątku wspólnym, lecz jedynie o ustaleniu udziałów z uwzględnieniem stopnia, w jakim każdy z małżonków przyczynił się do powstania tego majątku. Wprawdzie nie można wyłączyć poglądu, że to szerokie ujęcie dopuszcza również obecnie możność pozbawienia małżonka całego udziału w majątku wspólnym, niewątpliwie jednak rozstrzygnięcie takie zapaść może tylko w sytuacjach wyjątkowych, co obligowało Sąd do szczególnie wnikliwego rozpoznania całokształtu sprawy.