III CRN 137/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: H. Dąbrowski, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Jana i Anieli małż. K. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Łodzi - Ośrodek w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 20 października 1969 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi - Ośrodek w Piotrkowie Trybunalskim do dalszego rozpoznania rewizji Józefa i Marii G.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy oddali do korzystania Józefowi i Marii G. działkę gruntu o powierzchni 15 arów, a G. - wnioskodawcom działkę o powierzchni 12 arów, sąsiadującą z działką siedliskową wnioskodawców.Wnioskodawcy wystąpili o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności tej ostatniej działki.W toku postępowania zarówno data wspomnianej nieformalnej umowy zamiany jak i chwila, od której biegnie zasiedzenie działki o powierzchni 12 arów, okazały się sporne.Sąd Powiatowy uznał, że w drodze wyjątku od przewidzianego w art. 178 k.c. wyłączenia możności nabycia przez zasiedzenie własności części nieruchomości rolnej mogło nastąpić nabycie w ten sposób własności działki o powierzchni 12 arów, i stwierdził, że z dniem 1 kwietnia 1967 r. wnioskodawcy nabyli przez zasiedzenie własność tej działki.W rewizji od wspomnianego postanowienia Józef i Maria G. powołali jako podstawy rewizyjne: naruszenie prawa materialnego przez Sąd Powiatowy, niewyjaśnienie przezeń wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz sprzeczność poczynionych przez ten sąd istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału.Sąd Wojewódzki ograniczył rozpoznawanie sprawy do wzięcia pod uwagę art. XLIV przep. wprow. k.c., uznał, że nastąpiło naruszenie tego przepisu, zmienił z powyższej przyczyny postanowienie Sądu Powiatowego i w rezultacie oddalił wniosek.Od postanowienia Sądu Wojewódzkiego Minister Sprawiedliwości złożył rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. XLIV przep. wprow. k.c., przewidziane w art. 178 k.c. wyłączenie możności nabycia przez zasiedzenie własności części nieruchomości rolnej nie dotyczy wypadku, gdy bieg terminu takiego zasiedzenia kończy się nie później niż w dniu 6 lipca 1965 r. Przepis ten przesuwa więc tylko chwilę wejścia w życie art. 178 k.c. na korzyść osoby, na rzecz której biegnie zasiedzenie. Co się natomiast tyczy wypadku, gdy bieg terminu zasiedzenia kończyłby się z upływem ostatniego dnia marca 1967 r., to miałaby zastosowanie zasada wypowiedziana w art. 178 k.c. co do niemożności nabycia przez zasiedzenie własności części nieruchomości rolnej, jeżeli według przepisów o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych zbycie tej części nie byłoby dopuszczalne.Jednakże wspomniane w art. 178 k.c. przepisy o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych nie stosują się m.in. w hipotezie art. 167 k.c., który głosi, że nieznaczne zmniejszenie obszaru gospodarstwa rolnego, wynikające z zamiany nieruchomości wchodzącej w jego skład na inną nieruchomość rolną, nie jest uważane za podział tego gospodarstwa, jeżeli zamiana przyczynia się do poprawy jego struktury. Oczywiście, w razie zawarcia umowy zamiany w rozumieniu art. 167 w związku z art. 603 k.c. doszłoby - stosownie do art. 155 § 1 k.c. - do przeniesienia własności przedmiotów zamiany, wobec czego art. 178 k.c., dotyczący nabycia przez zasiedzenie własności, byłby bezprzedmiotowy.Z punktu widzenia wyjątku od zasady przewidzianej w art. 178 k.c. co do niemożności nabycia przez zasiedzenie własności części nieruchomości rolnej, dyspozycja art. 167 k.c. ma jednak takie znaczenie, że przepisy o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych nie mają zastosowania o tyle, o ile w myśl art. 167 k.c. strony mogłyby zawrzeć umowę zamiany. Wypływa stąd wniosek, że według art. 178 w związku z art. 167 k.c. można nabyć przez zasiedzenie własność części nieruchomości rolnej oddanej do korzystania na podstawie nieformalnej umowy zamiany, jeżeli w wyniku takiej zamiany następuje tylko nieznaczne zmniejszenie obszaru gospodarstwa rolnego, a zamiana przyczynia się do poprawy struktury tego gospodarstwa. Dla oceny pierwszego z wymienionych kryteriów pomocne są postanowienia § 26 ust. 2 instrukcji nr 14 Ministra Rolnictwa z dnia 31 grudnia 1964 r. w sprawie wykonania przepisów kodeksu cywilnego (...) (Dz. Urzęd. Min. Roln. z 1965 r. nr 1, poz. 1).Sąd Powiatowy uzasadnił wyjątek od reguły wypowiedzianej w art. 178 k.c. w przedstawionym wyżej sensie, a Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się w ogóle do stanowiska Sądu Powiatowego. Nie ustosunkował się też do pozostałych zarzutów rewizji Józefa i Marii G.Skoro więc postanowienie Sądu Wojewódzkiego narusza rażąco prawo, ulega to postanowienie uchyleniu, a sprawa - przekazaniu temu Sądowi w celu ustosunkowania się do pozostałych zarzutów rewizji.