III CZP 3/78

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Marianny Dz. o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. udzielił następującej odpowiedzi.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy stwierdził postanowieniem z dnia 7 grudnia 1976 r., że wnioskodawcy nabyli z dniem 1 października 1967 r. przez zasiedzenie własność każdy po jednej czwartej części nieruchomości rolnej o obszarze 4.738 m2, położonej w Ł. W rewizji od tego postanowienia, powołującej się na podstawy przewidziane w art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c., uczestnicy postępowania zarzucili, że wnioskodawcy w ogóle nie byli posiadaczami tej nieruchomości i dlatego skarżący wnosili o zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku, albo o uchylenie tegoż orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Przy rozpoznawaniu rewizji wyłoniło się zagadnienie prawne przytoczone w sentencji, które Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje.Posiadanie niekoniecznie musi być zgodne z prawem, aby mogło prowadzić do zasiedzenia. Wyjątek od tej zasady przewidywał art. 178 k.c. Dopuszczał mianowicie możliwość nabycia przez zasiedzenie części nieruchomości rolnej, którego termin kończył się po 6 lipca 1965 r. (art. XLIV przep. wprow.k.c.) pod warunkiem, że według przepisów o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych zbycie tej części nie byłoby zakazane. Cyt. przepis art. 178 k.c. został uchylony przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 26 października 1971 r. zmieniającej ustawę Kodeks cywilny (Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 252). Tak więc przeniesienie części nieruchomości rolnej na własność innej osoby w wyniku zasiedzenia nie jest obecnie ograniczone warunkami przewidzianymi w kodeksie cywilnym. Tym samym odpada jedna z dwóch kumulatywnie wymienionych przyczyn, dla których podział nieruchomości rolnej położonej na obszarze miasta, powstały na skutek zasiedzenia jej części, podlegać by miał rygorowi z art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1972 r. Nr 27, poz. 192).Drugą przyczynę, dla której w świetle tego przepisu jest niedopuszczalny podział nieruchomości rolnej, stanowi sprzeczność podziału z planem zagospodarowania przestrzennego. Chcąc odpowiedzieć na pytanie, czy tej treści zakaz odnosi się również do podziału nieruchomości rolnej będącego następstwem zasiedzenia, należy mieć na uwadze istotę tej instytucji. Zasiedzenie jest sposobem nabycia własności z mocy samego prawa, a stwierdzenie zasiedzenia jest orzeczeniem sądowym o charakterze deklaratywnym. Zasiedzenie polega więc na jakgdyby automatycznym nabyciu własności, bez potrzeby dokonania jakiejkolwiek dodatkowej czynności prawnej lub wydania orzeczenia o charakterze konstytutywnym. Co więcej, do zasiedzenia może ex lege dojść bez względu na wolę, a nawet wbrew woli podmiotu, którego interesów ono dotyka. Nie sposób zatem wyłączyć powstania związanego nierozłącznie z zasiedzeniem skutku prawnego w postaci podziału nieruchomości rolnej na obszarze miasta, choćby ten podział miał być sprzeczny z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego. Jeżeli po uchyleniu art. 178 k.c. na przeszkodzie zasiedzeniu części nieruchomości rolnej nie stoją ograniczenia z art. 163 i art. 166 § 2 k.c., służące ochronie produkcyjności rolnictwa, to tym bardziej mogą czynić go niedopuszczalnym nie spełniające tej funkcji ustalenia planu zagospodarowania przestrzennego. Zasiedzenie części nieruchomości rolnej na obszarze miasta dochodzi do skutku bez względu na to, czy zostało udzielone pozwolenie administracyjne przewidziane w art. 18 ust. 4 cyt. ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. (por. uchwałę SN z 23 października 1974 r. III CZP 66/74 OSNCP 1975/12 poz. 165).Z tych założeń wychodząc, należało na zasadzie art. 391 k.p.c. udzielić odpowiedzi, jak w sentencji uchwały.